Islam – beıbitshilik pen kelisim dini

Keshe Astanadaǵy Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń uıymdastyrýymen tuńǵysh ret «Islam – beıbitshilik pen kelisim dini» taqyrybynda I respýblıkalyq ımamdar forýmy ótti. Bul jıyn, jalpy, elimizdegi ımamdar qaýymynyń qoǵamdaǵy rólin aıqyndap, asha túskendeı áser berdi. Forýmǵa Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń elimizdiń túkpir-túkpirinen kelgen 500-ge jýyq ókil ımamdary men aýdan, aýyl moldalary, QMBD Ǵulamalar keńesiniń músheleri, elimizge tanymal din ǵalymdary jınaldy. Sonymen qatar, forýmnyń qonaǵy retinde Parlament Senaty men Májilisiniń depýtattary, birneshe shet memleketterdiń ıslamdyq dinı uıymdarynyń basshylary, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Qazaqstan Pravoslavııa shirkeýimen Rım-Katolık shirkeýiniń ókilderi jáne qoǵam qaıratkerleri qatysty. Sharany Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy, Bas múftı Erjan qajy Malǵajyuly ashyp, qatysýshylarǵa tuńǵysh ótkeli otyrǵan forýmnyń maqsat-múddesi men mańyzy týrasynda qysqasha toqtaldy. Sondaı-aq, ol óz sózinde Dinı basqarmanyń osy ýaqytqa deıingi atqarǵan jumystary men ıgi bas­tamalaryn atap ótip, Islam beıbitshilik pen tatýlyqtyń dini ekenin, halqymyzdyń rýhanı ónegelik qundylyqtaryn bekemdeı túsetinin forýmǵa qatysýshylardyń nazaryna saldy. Qadirin bilgenge osynyń bári úlken ǵanıbet. Allanyń bergen nyǵmeti. Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy 1990 jyldan beri elimizge qyzmet etip, halqymyzdyń birligi jolynda jumys istep keledi. Osy aralyqta joǵary deńgeıde 5 quryltaı ótti. Búgin tuńǵysh ret I respýblıkalyq ımamdar forýmyn ótkizip otyrmyz. Bul – elimizdiń dinı salasyndaǵy tarıhı shara. Imam qashanda birliktiń uıytqysy. Ol – rýhanı tulǵa. Halqymyzdyń tarıhynda bıler men dindarlardyń róli erekshe bolǵan. Qudaıǵa shúkir, egemendigimizdiń arqasynda dindar qaýymnyń mártebesi artyp keledi. Halyqtyń rýhanı tanymyn baıytý úrdisi qaıta jalǵasyn tapty. Dinimizdiń janashyry, Elbasy Ulytaýdaǵy ulaǵatty suhbatynda: «Burynǵydaı jasqanbaı, dinge bas ıip, Qudaıǵa qulshylyq etip, meshitter salyp jatyrmyz. Qanshama azamattardy, bilimdi, dindi nasıhattaıtyn moldalardy daıyndap kelemiz», degen edi. Búgingi aıtýly is-shara barysynda Elbasy Nursultan Nazarbaev óziniń quttyqtaý sózin joldap otyr. Bul dindar qaýymy úshin úlken mártebe, dedi E. Malǵajyuly. Osylaı deı kele, Bas múftı sóz tizginin Qazaqstan Prezıdenti Ákimshiligi Basshysynyń orynbasary Baǵlan Maılybaevqa usyndy.  Forýmǵa «Halqymyzdyń rýhanı ómirindegi aıtýly oqıǵa», dep baǵa bergen Baǵlan Asaýbaıuly budan keıin Pre­zıdenttiń Quttyqtaý hatyn oqyp berdi. Elbasynyń Quttyqtaý hatynda: «Forým – Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy qyzmetiniń jańa bir belesiniń kórinisi. Dinı basqarma talaı jyldan beri halyqty ıman jolyna uıytatyn ıgilikti isterge uıytqy bolyp keledi. Forýmnyń Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary seziniń qarsańynda ótkizilýi onyń mańyzyn arttyra túsedi. Islam dini qazaqtyń tarıhynda mańyzdy rólge ıe. Elimizdegi kóptegen shyǵys halyqtarynyń rýhanııaty Islam qundylyqtaryna negizdelgen. Etnosaralyq tatýlyq pen konfessııaaralyq kelisimniń qazaqstandyq modeli búginde álemge tanymal. Bıyl elimiz Qazaqstan halqy Assambleıasy jylyn atap ótýde. Qoǵamdaǵy tatýlyq pen kelisimdi nyǵaıtýǵa qosyp kele jatqan zor úlesteri úshin alǵysymdy bildiremin. Parasattylyq pen otansúıgishtik syndy rýhanı qundylyqtardy halyq sanasyna sińirý sizderdiń abyroıly mindetterińiz», delingen joldar bar eken. Sondaı-aq, Prezıdent barsha din ókilderiniń dinı turaqtylyqty nyǵaıtý, urpaqty jat aǵymdardan saqtaý jolynda tabandy jumys isteıtinderine senimin bildirgen. Elbasy óz Quttyqtaý hatynda: «Dinı ilimdi el tarıhymen, ult mádenıetimen birge taratyp, zııaly qaýymmen, jastarmen tyǵyz qarym-qatynas ornatqan abzal. Búgingi forým Múftııat qyzmetine tyń serpin berip, dinı máselelerdi sheshýdegi ımamdardyń rólin arttyrady. Sizderdiń jaýapkershiligi men saýaby mol rýhanı qyzmetterińizge zor tabys tileımin», – delinipti. B.Maılybaevtan soń sóz alǵan Erjan qajy Malǵajyuly, eń aldymen, Memleket basshysynyń asyl din – Islamnyń qamqorshysy ekenine, máse­len, Nursultan Nazarbaevtyń qamqor­lyǵymen záýlim meshitter boı kóter­genine, medreseler ashylyp, bilik­ti ımamdar qalyptasyp kele jatqa­nyna toqtaldy. Osylaı deı kele, ol jı­nal­ǵandarǵa óziniń kókeıindegi oı-paıym­dary kórinis tapqan sózin jetkizdi. Búgin barshamyzdy ımamdar forý­mynda Islamnyń birlik pen tatýlyqtyń dini ekenin jahanǵa jar salyp, din atyn jamylǵan radıkalızm men ekstremızmniń kórinisterin aıyptap, beıbit turǵyndardyń berekesin qashyrǵan oqıǵalardan sabaq alsaq, eldiń tutastyǵyn saqtap, halqymyzdyń ımandylyǵy men birligin bekemdeı tússek degen izgi nıet toptastyryp otyr. Egemen elimizdiń tatýlyqty tý etken Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaev álemdik din qaıratkerleriniń basyn qosyp, asqaq Astanamyzdy beıbitshilik pen birliktiń sımvolyna aınaldyrdy. Búgingi basqosý osynaý álemdik alqaly jıynnyń Dinı basqarma deńgeıindegi jalǵasy dep esepteımin, dedi Bas múftı. Onyń aıtýynsha, Dinı basqarma táýelsizdik alǵan jyldardan beri óziniń 25 jyldyq tarıhynda dinı salada aýqymdy is-sharalar atqaryp, berekeli bastamalarǵa uıytqy bolǵan. Elimizdegi eki jarym myń meshit halyqtyń birligin uıystyratyn, dástúrli rýhanı ortalyqqa aınalǵan. Buǵan qosa, búgingi kúnge deıin tolyqqandy kásibı ımamdardyń korpýsy qalyptasypty. Máselen, alǵashqy kezde el ımamdary 5 ýaqyt namazdy ótkizýmen shektelse, búgingi tańda olar halyq arasyndaǵy suranysqa jaýap bere alatyn, qoǵamdyq máselege belsene aralasatyn tulǵaǵa aınalyp úlgergen eken. Qazir zaman ózgerdi, ýaqyt talaby tym basqa. Aqparattar aǵyny men tehnologııanyń damyǵan dáýiri, adamzat sanasynyń kún sanap ózgerýi, bizge, Dinı basqarma qyzmetkerlerine zor jaýap­kershilik júktep otyr. Álem­dik qoǵamdastyq ekonomıkalyq daǵda­rysty, saıası, ultaralyq, dinaralyq shıe­lenisterdi bastan keshýde. Ásirese, adamzat jańa ǵasyrda buryn-sońdy bolmaǵan dinı alaýyzdyqtar, daý-janjaldar, ultaralyq qaqtyǵystarmen betpe-bet keldi. Dindi saıasılandyrý arqyly jastar sanasyn teris arnaǵa burý úrdisiniń kýágeri boldyq. Dindi óz saıası maqsattaryna ıkemdep alǵan túrli toptar álemniń árbir jerinen kórine bastady. Radıkaldy toptar tek dástúrli dinı túsinikterdi joqqa shyǵarýmen qatar, ashyq túrde lańkestik áreketter jasaý­da. Elimizde de mundaı radıkaldy aǵym ókilderi kórine bastady. Muny moıyndaýǵa májbúrmiz, dedi Erjan qajy Malǵajyuly. Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy óziniń sózinde, sonymen qatar, búginde Jer betinde Islam halıfatyn ornatamyz degen urandy taratýshylar Irak jáne Sham elderinde adasqan armannyń, qur qııaldyń jeteginde júrip, dinı dúrdarazdyq pen búlik týdyryp jatqanyn, dindi bilimmen emes, jalǵan sezimmen túsingen jastar olardyń qataryna qosylǵanyn, Islam atyn jamylǵan búlikshilerdiń bul áreketi, sóz joq, dástúrli dinimizge degen anyq qarsylyq ekenin, bul musylmandyq qana emes, adamshylyqqa da jat amal ekenin atap kórsetti. Álemdegi osyndaı kúrdeli dinı ahýalǵa dindar qaýymy da alańdaıdy. О́ıtkeni, bul jaǵdaı bizdiń salamyzda da baıqalýda. Máseleni aınalyp ótý – sheshim, ıakı nátıje emes, dedi ol óz sózinde. Osylaı deı kele, Bas múftı qazirgideı jaýapty kezeńde Dinı basqarma birneshe aýqymdy sharalardy júzege asyrǵanyn aıtyp, olarǵa toqtalyp ótti. Budan keıin memleket jáne qoǵam qaıratkeri Myrzataı Joldasbekov sóz sóıledi (Kórnekti ǵalymnyń sózi bólek berilip otyr). Al Qazaqstannyń «Ardagerler uıymy» qoǵamdyq birlestigi Ortalyq keńesiniń tóraǵasy О́mirzaq Ozǵanbaev Qazaqstan musylmandarynyń dinı basqarmasy tarapynan el yntymaǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan ımamdar forýmyna mańyzy zor is-shara dep baǵa berdi. Qazaqta «Kelisip pishken ton kelte bolmas», degen dana sóz bar. Búgin alǵash ret ótkizilip otyrǵan ımamdar forýmynyń maqsaty bıik, alar asýy joǵary ekenine kózim jetkendeı. Biz árdaıym Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń qyzmetin qadaǵalap, jaqsy, ıgi isterine bir kisideı qýanyp, burys ketip jatsa syn aıtyp, qynjylys bildirip, janashyrlyǵymyzdy tanytyp kelemiz. Bizdiń halqymyz elimizde Islam dininiń durys nasıhattalýyna, Dinı basqarmanyń qyzmetine beıjaı qaramaıdy. Sebebi, Qazaqstannyń qazirgi dinı ahýalynyń damý úderisi, ondaǵy oryn alyp jatqan ártúrli oqıǵalar bizdi de alańdatady. Halqymyzdyń beıbitshilik pen ózara súıispenshilikke shaqyratyn durys, dástúrli Islam jolymen júrgenin qalaımyz. Sondyqtan, oıymyzdy da ashyq aıtamyz. Búgin Haziret múftı baıandamasynda aıtyp ótkendeı, halyqqa Islam dininiń durys jolyn kórsetip, baǵyt-baǵdar beretin tulǵa – ımamdardyń bet-beınesin, tulǵasyn jetildirýge, jalpy eldegi dinı ahýaldy turaqtandyrýǵa baǵyttalǵan birqatar mańyzdy qujattar qabyldanýda eken. Bul qujattar óz ýaqytynda qabyldanyp, halyq arasynda ımamdardyń da bedelin arttyryp, olardyń dinı, kásibı turǵydan shyńdalýlaryna zor úlesin qosatynyna senimim mol, dedi ol óz sózinde. Sondaı-aq, О́.Ozǵanbaev qazaq jerinde túrli ult ókilderi ózara túsinistikte ómir súrip kele jatqanyn, osynyń barlyǵy áýeli Allanyń, sodan keıin Elbasymyzdyń salıqaly saıasatynyń arqasy ekenin jetkizdi. Búgingi tańda ımandylyqqa bet buryp, Allanyń aq jolyna túsip jatqan jas býynnyń qatary artty. Bul, árıne, júıeli júrgizilgen jumystyń jemisi. Baǵytymyz aıqyn, maqsatymyz anyq. Ol – biz kún keship jatqan, shapsa tulpardyń tuıaǵy talatyn keń-baıtaq Qazaq elindegi birlikti saqtaý. Prezıdentimiz N.Á. Nazarbaev «Bizdiń bir ǵana Otanymyz bar, ol – qasıetti Qazaq eli» degen bolatyn. Rasynda, bizdiń Elbasy bar kúsh-jigerin ulttar arasyndaǵy yntymaqty uıystyrýǵa, birlikti bekem etýge jumsaýda. Biz de, aǵa býyn ókilderi, ardagerler uıymy birligimizdiń bekem bola túsýine atsalysyp kelemiz. Elimizdiń eń asyl qazynasy, halqymyzdyń baǵa jetpes baılyǵy – yntymaq pen birlik ekenin aıtýdan talmaımyz. Keńes ókimeti tusynda qol úzip qalǵan ulttyq qundylyqtarymyzdy qaıtarar sát týǵanda, naq osy aqsaqaldar alqasyn nemese bıler keńesin qurý qajettiligi týraly sóz qozǵamaqpyn. Sebebi, keıde ımam ýaǵyzynan góri, aqsaqaldardyń aqyly nemese bılerdiń kesek kesimi kerek bolatyn kez týyndaıdy. Sondaı shaqta arnaıy daıyndalǵan bıler keńesiniń bedeli ótimdi bolatyny sózsiz. Búgingi ımamdar forýmynyń aty «Islam – beıbitshilik pen kelisim dini» zatyna saı márege jetedi dep senemin. Bizdiń mindetimiz «Bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaryp», osyǵan qoldaý kórsetý, dedi О́.Ozǵanbaev. О́mirzaq Ozǵanbaevtyń sózinen keıin Dinı basqarmanyń ótken jyly atqarǵan ıgi sharalary beınebaıan arqyly forýmǵa qatysýshylardyń nazaryna usynyldy. Forým barysynda, sondaı-aq, basqa da azamattar sóz sóılep, ózderin tolǵandyrǵan máselelerdi ortaǵa saldy. QMDB-nyń Atyraý oblysy boıynsha ókil ımamy Batyrjan Mansurov qazir din qyzmetinde júrgen ımamdar úshin de júzege asyratyn jumys kóp ekenine toqtaldy. Bizdiń basty baılyǵymyz – ımanymyz, Táýelsizdigimiz, tatýlyǵymyz ben turaqtylyǵymyz. Endeshe, osy asyl uǵymdardy sát saıyn qorǵaý, nyǵaıtý árbir adamnyń mindeti bolsa, bul turǵyda din ókiline artylar jaýapkershilik pen senim orasan zor. Osy oraıda, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń qoǵamda dinniń ósip otyrǵan rólin tolyq shamada sezinetin saıasatker ekenin álem moıyndap úlgerdi. О́zara qurmet pen yntymaqtastyq jáne toleranttylyq negizindegi álem qurýda dinı kóshbasshylardyń róli mańyzdy oryn alatyn Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń V sezi 2015 jylǵy maýsymda Astana qalasynda ótetini elimiz úshin úlken abyroı, dedi óz sózinde ol. Sondaı-aq, B.Mansurov eń aldymen halyqtyń dinı saýatyna, ásirese, jastarymyzǵa sharıǵat turǵysynan durys senim negizinde baǵyt-baǵdar beretin rýhanı tanymdyq ádebıetter jáne Dinı basqarma aıasynda dáris oqyp júrgen belgili dintanýshy-teologtardyń aýdıo-taspalary myńdaǵan tırajben jaryq kórip, halyq arasynda taralýyna memleket tarapynan qoldaý kórsetilse, asyl dinimizdi nasıhattaýǵa eleýli úles qosylar edi degen oıymen bólisti. Jezqazǵan óńiri Ulytaý aýdany, Borseńgir aýylynyń moldasy Qonysbaı Abdrahmanuly: «Islam – qaıyrymdylyq dini. Búginde meshitterimizde turmysy tómen otbasylaryna jan-jaqty kómek kórsetý, jetim balalar men qarttarǵa kómektesý – ımamdardyń abyroıly mindetine aınaldy. Memleketimiz din salasyna óz qamqorlyǵyn kórsetip keledi. Dinı qajettilikter úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan. Biz ótpeli kezeńde ómir súrdik. Bul ońaı emes, árıne. Biraq, Táýelsizdigimizdi aldyq. Keshegi keńestik dáýirde mansuqtalǵan dinimizben jáne dástúrimizben qaıta qaýyshtyq. Sol zamandarda, dinge qysym jasalǵan kezeńderde dúnıeden ozǵan ata-anamyzdyń, aǵaıyn-týysqannyń máıitin aqtyq saparǵa musylmandyq jolmen shyǵaryp salýdyń ózi muń edi. Qazir, mine, Qudaıǵa shúkir, derbes elmiz, ózimizdiń derbes Dinı basqarmamyz bar. Barlyq meshitterimiz Bas múftıimiz basqaratyn bir ortalyqqa baǵynady. Bizdiń maqsatymyz – osynaý júıeniń shashaýyn shyǵarmaı, birligimizge bekem bolý», dedi óz sózinde. Naıb-múftı, «Áziret Sultan» meshitiniń bas ımamy Serikbaı qajy Oraz óz kezeginde tálimdik qujattarymyzǵa arqaý bolǵan negizgi qujatymyzdyń biregeıi – Qazaqstan musylmandarynyń tuǵyrnamasy jaıly sóz qozǵady. 13 bólimnen turatyn osy qujatta negizgi dinı ustanymdar qatarynda eń áýeli senim máselesin aıqyndadyq. Tól mazhabymyz, dástúrli jolymyz Ábý Hanıfa mazhabyna qatysty kózqarasy men ustanymy tuǵyrnamamyzdyń birinshi bóliminde nyq aıtylǵan. «Islam jáne zaıyrly qoǵam» dep atalatyn ekinshi bólim halqymyzdy taǵattylyq jolyn tańdaýǵa, birligimizge bekem bolýǵa úndeıdi. Tálimdik qujatymyz – teris aǵymdarǵa toıtarys bere alatyn, ımanı ımmýnıtetimizdi kúsheıtetin dástúrli baǵdarymyz, dedi. Qysqasy, bul shara óz mańyz­dy­lyǵymen kópshiliktiń kóńilinen shyqty. Forýmǵa qatysýshylar osyndaı ıgi bastamalardyń budan keıin de jalǵasyn tabatynyna senim bildirdi. Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan». Raýshan TÁÝIRHANQYZY, jýrnalıst. Sýretterdi túsirgen Erlan OMAROV.

Imam degen sóz – ıman degen sóz

Myrzataı JOLDASBEKOV. Biz uzyna boıy tarıhymyzda nebir qıyndyqtardy basymyzdan keshken elmiz. Keńes dáýirinde halyq tapqa jiktelip, din qýdalaýǵa tústi. Meshitter qırap, qambaǵa aınaldy. Moldalardy saqalynan súıredi degendi de estigenbiz. Búgingi baqytty zamanǵa – Táýel­sizdikke el, jer úshin basyn báıgege tikken handar da, batyrlar da, bıler de jete almady, biz jettik. Jańa Qazaq eli kósh túzedi. Kóshti Nursultan Nazarbaev bastady. Dala tósinde jańa memleket ornady. Sóıtip, kóz aldymyzda, lezde jer de, el de, zaman da, adam da, qoǵam da ózgerdi. El esin jıyp, etegin japty. Qazaqstandy álem tanyp, moıyndady. Elordaly, Aqordaly, Elbasyly el boldyq. Qazaqstan – álemdegi yqpaldy memlekettiń birine, Elbasymyz álemdik tulǵaǵa aınaldy. Jer betinde adam adam bolyp jaralǵaly, din din bolyp taralǵaly eshbir patsha, eshbir prezıdent álemdik jáne dástúrli din ókilderin bizdiń Elbasyndaı bir shańyraqtyń astyna jınaı alǵan joq. Astanada tórt ret álemdik dinder sezi ótti. Munyń bári aıtsa aýyz tolatyn, maqtanýǵa turatyn uly oqıǵalar. Arǵy-bergi zamanda qazaqtyń basyna mundaı baqyt qonǵan joq. Endigi jerde osy barymyz ben baǵymyzdy baǵalaı bilsek, jaqsy men jamandy saralaı bilsek, Táýelsizdik deıtin qudiretti uǵymnyń qadirine jete bilsek bolǵany. Biz opyq jesek, alaýyzdyqtan opyq jegen halyqpyz. Bizge eń keregi – aǵaıynnyń yntymaq-birligi; jerimizdiń de, elimizdiń de tutastyǵy. Din sol el ishi yntymaq­tas­tyǵyna, qaıyrymdylyqqa, parasattylyqqa, adamgershilikke, syılastyqqa aıtar­lyqtaı qyzmet etip keledi. 1995 jyly Iran Islam Respýb­lıkasynyń Prezıdenti Rafsanjanıge bizdiń Elbasymyz: – О́zge dinderdi nasıhattaýshylar kóbeıip barady, Sizder Islam memleketisizder, Islamdy nege pármendi nasıhattamaısyzdar? – dep suraq qoıdy. Sonda Rafsanjanı myrzanyń: – Islam – tasty jaryp shyǵatyn móldir bulaq, árkimniń júregine ol joldy ózi tabady, – degeni esimde. Shynynda, Islam – meıirińdi qandyratyn móldir bulaq, saraıyńdy ashatyn, maýqyńdy basatyn kóktemniń bir jupar saýmaly, keýdeńe nur quıatyn sáýle, mereıińdi tasytatyn, jylaǵandy jubatatyn, taryqqandy jebeıtin, kem-ketikti, jetim-jesirdi músirkeıtin, eger qadirine jetpeseń – qutyńdy qashyratyn qudiret. Sondyqtan da Islamdy sanamen sezinip, júrekpen súıý kerek. Din, Islam týraly oılarymdy ana bir jyly «Din – ustaı alsań qasıetiń, ustaı almasań qasiretiń» degen maqalamda aıtqan edim. Búgin de sol oıdamyn. Dinmen oınaýǵa bolmaıdy. Oıynnan órt shyǵady. Dindi saıasatpen de, saýdamen de shatastyrýǵa bolmaıdy. Din – kún kórýdiń kásibi emes, kóringenniń qoljaýlyǵy da emes, din – ǵylym, din – taǵylym, bıik mádenıet. Dinge barý úshin úlken aqyl, tereń bilim kerek. Din sanaǵa, qanǵa, súıekke sińýi kerek. Saqal qoıǵannyń bárin molda, oraza ustap, bes ýaqyt namaz oqyǵannyń, dindi nasıhattap júrgenniń bárin dindar dep aıta almaımyz. Búginde jasyna jetpeı ata saqaly beline túskender, besikten beli shyqpaı jatyp ýaǵyz aıtatyndar kóbeıdi. Qaıda barsań da ýaǵyz aıtatyndardyń ólim týraly zarlap jatqanyn kóresiń. Túbinde óletinin árkim-aq biledi emes pe, sonshama elge úreı týdyra berýdiń keregi qansha? Biz jas urpaqty «Sen ólesiń» dep tárbıeleýimiz kerek pe sonda? Esi kire bastaǵannan balaǵa «ólesiń» dep otyrsaq, onda oǵan ómirdiń keregi qansha? Qasıetti Paıǵambarymyzdyń ózi de bir hadısinde «Dindi súıinshilep jetkizińder» degen eken. Sondyqtan da dindi úreıge aınaldyrmaıyq. 2004 jyly Aqordany ashyp, das­tar­qan basynda otyrǵanymyzda Elbasynyń: – Shúkir, osyǵan da jettik. Jylqy mi­nezdi halyqpyz ǵoı, tarıhta keshken shyr­ǵalańdardy, azapty, qasiretti umy­typ ketpesek bolǵany. Baǵymyz – Táýelsizdik, dinimiz – Islam, biraq biz ata jolynan, babalarymyzdyń aq jolynan taımaýymyz kerek, – dep tebirengeni áli esimde. Biz árqashan bul sózdi jadymyzdan shyǵarmaýymyz kerek. Alla bizdiń baǵymyzǵa bergen Islamdy toqsan taraýǵa bólýdiń qajeti joq. Qurannyń tili – Allanyń tili, qasıetti Paıǵambarymyzdyń tili dep bilemin. Osy kúni jurttyń bári quran oqyǵysh bolyp ketti. Quran oqımyn degenderdiń nıeti durys ta shyǵar, biraq qurandy meńgergen kisi ǵana oqý kerek. Men ýnıversıtette úsh jyl, aspırantýrada bir jyl arab tilin oqyǵan adammyn. Duǵany kimniń durys, kimniń burys oqyp otyrǵandyǵyn ajyrata alamyn. Osy kúnderi áýlıelerdiń basynda quran oqıtyn dúmshe moldalar, shyraqshylar kóbeıdi. Solardyń kóbi quran oqyǵanda ne kúlerińdi, ne jylaryńdy bilmeısiń. Qurandy óıtip qorlaýǵa bolmaıdy. Múftııat muny da qadaǵalaýy kerek dep oılaımyn. Iranda elshi bolyp júrgende baı­qa­ǵanym, jyl saıyn 5-7 mıllıon adam bes pa­ryzdyń birin ótep qaıtady. Sol ıran­dardyń basyna taqııa kıip, men pá­len qajymyn, túgen qajymyn dep kel­gen­derin kórgen emespin. Al bizdiń elde qajy qaptap barady. Qajylyq – maqtanysh emes, paryz ekenin umytpaıyq, aǵaıyn. Imamdar sózine el ılanatyn, ıman jıǵan, nápsisin tıǵan, tula boıyna qasıet daryǵan, kelbeti, bolmysy, júris-turysy, sóılegen sózi, istegen isi – bári ımam degen atyna saı tulǵa bolýy kerek. Imam degen sóz ıman degen sózben birdeı bolýy kerek. Meshit – Allanyń jerdegi úıi. Meshit kóbeıgenmen, jastar arasyndaǵy qylmys azaımaı tur. Dinı basqarma ımamdarmen de, meshittermen de tereńirek aınalyssa durys bolar edi. Dinı basqarmanyń jumysyna aralasaıyn degen esh nıetim joq. Jasym úlken bolǵan soń, bireýge – aǵa, bireýge áke bolǵan soń, keıbir oıymdaǵy máselelerdi janashyrlyqpen ortaǵa salyp otyrmyn. Muny jurtshylyq durys túsinedi dep, keregin qabyl alady dep oılaımyn. Jaqynda Erjan inimmen kezdestim. Dinı basqarmaǵa jańa kelgen basshy ǵoı, tanysaıyn, áńgimeleseıin, qandaı kisi eken, kóreıin dep bardym.Kóp áńgimelestik. Pikirlestik. Oı bólistik. Múftı inimniń ózine de, sózine de rıza boldym. Dinı basqarmanyń keıingi kezde atqaryp jatqan sharalary elge unaıdy. Onyń ishinde din men dástúrge arnalǵan keshterdi erekshe aıtar edim. Sońǵy kezderi Múftııat meni qobal­jytyp júrgen taǵy bir úlken máseleni sheshipti. Jaratýshy Allany «Allah» dep aıtý meniń janyma qatty batýshy edi. Ultymyzdyń ustazy Ybyraı Al­tyn­sarın: Bir Allaǵa syıynyp, Kel, balalar, oqylyq, dep jazdy. Uly Abaı: Allanyń ózi de ras, sózi de ras, Ras sóz eshqashanda jalǵan bolmas, dedi. Sóıtsem, Dinı basqarmanyń Ǵula­ma­lar keńesi taıaýda musylman qaýymǵa úndeý tastap, budan bylaı Alla dep aı­taıyq dep pátýa shyǵarypty. Qatty qýandym. Múftıdiń sózinde kókeıge qonatyn, oılandyratyn kóp máseleler aıtyldy. Forýmda din tóńiregindegi kókeıde júr­gen, bárimizdi de tolǵandyrǵan kóp má­sele talqylandy. «Qazaqstan musyl­man­darynyń tuǵyrnamasy», «Shynaıy musylmannyń tulǵalyq kelbeti», «Imam­nyń tulǵalyq beınesi», «Din qyzmet­kerleriniń qyzmettik etıkasy» sekildi asa mańyzdy qujattar qabyldandy. Alla qalasa, bul qujattar el ishindegi dinniń rolin, ımamdardyń qoǵamdaǵy ornyn kótere túsedi dep senemin.