Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
Birneshe jyl buryn áleýmettik jelide (Instagram, TikTok) utys oınatatyn ákkiler jaýynnan keıingi sańyraýqulaqtaı qaptap edi. Qazir tıisti zań qabyldanyp, jaǵdaı birshama rettelgendeı boldy. Degenmen ákkiden aıla artylǵan ba? Bir ádisi áshkere bolsa, ekinshisi tabylady. Halyqtan jylý jınap, qyrýar qarjyny qaltaǵa basyp kelgenderdiń isi de anyqtalyp jatyr. Tanymal tulǵalardy, óner juldyzdaryn jumyldyrý arqyly halyqtyń senimine kirý beleń aldy. Adam psıhologııasyn tereń meńgerip, álsiz tustaryn dál tapqan aılaker qaýym jeli qoldanýshylaryn ońaı arbap, qajetine qaraı baǵyttaı alady. Biri kýrs satady, ekinshisi áleýmettik, onyń ishinde otbasy, oshaq qasyndaǵy áńgimelerdi ashyq aıtyp, ol boıynsha keńes berip aqsha tabady. Bul úrdis te otbasy ınstıtýtynyń álsirep bara jatqanynyń kórinisi deıdi mamandar.
L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti Áleýmettaný kafedrasynyń ǵalymy Nurlan Baıǵabylov mundaı úderistiń qoǵamǵa, ultqa qaýipti ekenin alǵa tartady.
– Qaýiptisi sol, otbasyn qurmaǵan jastar da psıholog, koých bolyp elge dáris berip júr. Áleýmettik jelini asha qalsań, solardyń aqyly jarnamalary lyp etip aldyńnan shyǵa keledi. Oǵan kóz de úırenip qaldy. Olar ajyrasýdy «erkindiktiń belgisi» retinde qarastyryp, otbasy qundylyǵyn álsiretýge kúsh salyp keledi. Eń jamany, osyndaı koých, psıhologterdiń aıtqanyn oqyrman qalypty jaǵdaı dep oılaıdy. Sıfrlyq dáýirde ómir súrip jatqan «ekinshi modern jastar» dástúrli normalardy ysyryp, jeke tańdaýǵa, erkindik pen ózin-ózi damytýǵa basymdyq beredi. Ári osyǵan uqsas aqparattardy tez qabyldaıdy. Áıgili áleýmettanýshy Ronald Inglhart postmaterıalızm teorııasy boıynsha qoǵamda adamdardyń qundylyqtary materıaldyq qaýipsizdikten postmaterıaldyq qundylyqtarǵa (jeke erkindik, emosıonaldy qanaǵattaný) aýysatynyn aıtqan. Jastardyń «ajyrasyp, erkin bolý» ıdeıasyn qoldaýy – osy postmaterıalıstik qundylyqtardyń aıǵaǵy. Demek otbasy men neke máselelerine jeńil qaraý nemese ajyrasýdy erkindiktiń belgisi retinde usyný – jeke adamdardyń kózqarasy ǵana emes, qoǵamdaǵy normalar men qundylyqtar ózgerisiniń áleýmettik saldary. Sondyqtan ár qoǵam múshesi jelidegi aqparatqa synı kózqaraspen qarap, keregin ǵana alǵany abzal,– deıdi N.Baıǵabylov.
«Internette oryndy-orynsyz aqyl aıtatyndardyń jumysyn retteýge bola ma?» degen saýalymyzǵa áleýmettanýshy «ıá, sóz bostandyǵy degen bar, biraq, aqparat taratýshyda jaýapkershilik bolýǵa tıis» dep jaýap berdi. Sheteldik tájirıbege súıene otyryp, júıeli sheshim qabyldansa, jelidegi júgensizdikti retteýge bolady degen oı aıtty. Bul da oryndy pikir. Sebebi qazir ajyrasýdy dáriptep, jalǵyz júrip tabysqa jetesiń degen keri ketken oıdy nasıhattaıtyndar kóbeıdi. Aqparattardy oı eleginen ótkizip baryp sheshim qabyldaıtyndar bar, al emosııaǵa boı aldyryp, óz ómirin ıllıýzııaǵa toly ınstagramdaǵy «minsiz» ómirimen salystyratyndar da jeterlik.
Búginde elimizdiń barlyq óńirindegi emhanalarda psıholog kabıneti ashylǵan. Basy daýǵa qalyp, máselesin sheshe almaı júrgender sol kabınetterden tegin psıhologııalyq keńes ala alady. Qansha degenmen, kýrs satyp alǵannan psıhologpen betpe-bet júzdesip, áńgimelesken áldeqaıda tıimdi, paıdalyraq. «Almaz Medical Group» emhanasynyń psıhologi Janar Kenshinbekova da osy pikirdi qýattady.
– Qazir úıde otyryp, turmystaǵy kúıbeń tirshilikten sharshaǵan áıelder kóp. Áleýmettik jelidegi koých, psıhologterdiń arbaýyna solar kóbirek túsip qalady. Kýrs satyp alsa, barlyq sharýasy sheshilerdeı kúıde bolady. Alaıda koýchtardyń osyndaı sabaqtary tereń psıhoterapııaǵa jatpaıdy. Psıhologııanyń ózi eki túrge bólinedi. Biri – konsýltatıvti bolsa, ekinshisi – tereń terapııa. Bizdegi koýchtardy motıvatorlar dep atasaq ta bolady. Sebebi olar kúızelip, taýsylyp, tyǵyryqqa tirelip otyrǵan adamdardy bir sát qana qanattandyrady. Júrek túbindegi jarasyn emdemeıdi. О́ıtkeni ol jarany emdeý birer kúndik terapııamen shektelmeıdi. Emhanadaǵy 18 jyldyq tájirıbemde maǵan jyldar boıy kelgender boldy. Dárigerler tikeleı adam boıyndaǵy aýrýmen alyssa, biz sol aýrýdy týdyrǵan ishki jan jarasyn emdeımiz. Negizi, qazir koých, psıhologter biz oılaǵannan da kóp. Olardyń jabyq paraqshalarda júzdegen adamnyń basyn qosyp, sabaq oqytatynyn sol topqa qosylǵandar ǵana biledi. Ári mundaı paraqshalardy tekserip, jumysyn baqylap otyrǵan eshkim joq. Salyq tólemeıtini de belgili, – deıdi J.Kenshinbekova.
Onsyz da ómirlik qıyndyqqa tap bolyp, tyǵyryqqa tirelgen adam nesıege aqyly dáris satyp alyp, odan eshqandaı nátıje bolmasa, jyǵylǵanǵa judyryq bolmaı ma?
– Psıholog – adam janynyń emshisi. Onyń birinshi maqsaty paıda tabý emes, adamǵa kómektesý. О́zim de qaladan psıhologııalyq kómek kórsetetin kabınet ashyp aldym. Biraq qandaı jaǵdaı bolsa da qyzmetimdi buldaǵan emespin. Aldymyzǵa qınalyp kelgen adamdy keri qaıtarmaımyz. Qarajaty joq bolsa, tegin de kómek kórsetemiz. Sebebi bizge eshkim jaıdan-jaı kelmeıdi. Adamǵa adam janashyr bolmasa, kómektespese, jer basyp júrgenimizden ne qaıyr? Eldi arbap, nebir quny qymbat sabaqtardy satyp júrgenderge osyny uqtyratyn jan tabylsa eken, – dep túıindedi psıholog J.Kenshinbekova.
«Ashyq qoǵam quramyz» degen ulttyń ustanymy salt-dástúrden jerinip, ótkennen túgel bas tartý bolmasa kerek. Ashyqtyqtyń túp negizi – ádiletti, jańashyl, eńbegi adal, sybaılas jemqorlyqtan ada memleket qursaq degen izgi ustanym ekeni anyq. Ár memlekettiń zańy, qaǵıdalary, qundylyqtary bolsa, ár otbasynyń da jeke shekarasy bolady. Ata-ana men bala, ene men kelin arasyndaǵy máseleler de erte zamannan otbasy zańdylyqtarymen rettelip keldi. Bir otbasynyń ekinshi otbasyna uqsaýy, sol jolmen júrýi shart emes. Bul – qalypty jaǵdaı. О́kinishke qaraı, aqyly dáris oqımyn dep otbasynyń berekesin qashyryp, ajyrasqandar da joq emes.
Saıyp kelgende, jastar elimizdiń búgini men bolashaǵy úshin asa qajet mamandyqtardy meńgerip, tereń bilim alyp, ǵylym men tehnologııany ıgerýge bet bursa, bul – elge degen shynaıy janashyrlyqtyń kórinisi. Qazirgi kezeńde qurǵaq nasıhat pen jónsiz aqyl aıtý emes, úlgi bolarlyq naqty is pen ádil baǵalaýǵa negizdelgen qoǵamdyq sana qajet. Ásirese eńbek adamynyń qadirin arttyryp, shynaıy kásibı sheberlikti baǵalaı bilý – qoǵamnyń mádenıeti men damýynyń kórsetkishi. Sol sebepti jastardy bilim men biliktilikke yntalandyrý, eńbekke qurmetpen qaraýǵa baýlý – qoǵamdy jańǵyrtýdyń mańyzdy tetigi.
