Foto: pexels.com
Buǵan deıin elimizde jeńil jáne arnaıy kólikter lızıngpen zańdy ókilderge ǵana berilip kelgen. Endi jańa erejeler jeke azamattarǵa da qatysty bolmaq.
Avtolızıng – kólikti uzaq merzimdi jalǵa alý. Lızıng arqyly kólik aı saıynǵy tólem negizinde beriledi. Jalǵa alý merzimi aıaqtalǵanǵa deıin kólik alýshynyń emes, lızıngtik kompanııanyń menshigi bolyp qalady.
Jaldaý merzimi aıaqtalǵannan keıin tutynýshy avtokólikti kompanııaǵa qaıtarý nemese qaldyq quny boıynsha satyp alý týraly sheshimdi ózi qabyldaıdy. Erkine qaraı jańa kelisimge qol qoıyp, basqa kólikti jalǵa alý tetigi de usynylady.
Qazir ýákiletti memlekettik organdar baǵdarlamanyń tetigi men onyń negizgi sharttaryn anyqtaý úshin zańnamaǵa ózgerister engizý baǵytynda jumys atqaryp jatyr. 29 qazan kúni Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi kólikti lızıngke alýǵa múmkindik beretin saýda erejelerine engizilgen ózgerister týraly «Ashyq úkimet» portalynda jarııalady. Dese de jobada lızıngpen jańa avtokólik alý joldary men erejeleri, sharty áli naqtylanbaǵan.
Joba jeke tulǵalarǵa kólikti paıdalaný úshin lızıng sharty negizinde ony keıin menshikke satyp alý nemese lızıng berýshige qaıtarýdy usynǵan.
Bul mehanızm azamattar úshin avtokólikterdiń qoljetimdiligin arttyrýǵa, ishki avtolızıng naryǵyn damytýǵa jáne básekelestik ortany nyǵaıtýǵa yqpal etedi.
Lızıngtiń jeńildetilgen nesıeden nesi artyq?
Lızıng pen avtonesıeniń basty aıyrmashylyǵy – menshik quqyǵy. Avtonesıe rásimdelgende kólik birden satyp alýshynyń atyna tirkelip, bank kepildiginde bolady. Al lızıngte kólik satýshy kompanııanyń menshiginde qalady. Ony rásimdeýshi jalǵa alýshy sanatynda bolyp, tólemdi de osy negizde jasaıdy.
Tólem qurylymynda da erekshelik bar. Avtonesıede kólik quny men paıyzy aı saıyn tólense, lızıngte aıyna onyń amortızasııa shyǵyndary óteledi. Lızıng merzimi bitkende qaldyq somany tólep, kólikti menshigińizge ótkize alasyz.
Bastapqy jarna quıý júıesinde de ózgeshelikter bar. Avtonesıemen kólik alarda, ádette, 10-30 paıyz bastapqy jarna talap etiledi. Lızıng júıesinde tómenirek jarna talap etilýi múmkin, keıde, tipti mundaı shart bolmaıdy.
Lızıngpen kólik alǵan azamat kelisimshart merzimi bitkennen keıin kólikti qaıtarýǵa nemese ózinde qaldyrýǵa quqyly. Avtonesıe negizinde kólik ıelengenderde múlik ózinde qalady.
Lızıngpen kólik tizgindeýdiń tıimdi tusy qandaı?
О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligi Qazaqstanda bastapqyda lızıngke jańa kólikter, kezeń-kezeńimen paıdalanylǵan kólikterdi de usynylýy múmkin ekenin eskertip otyr. Mundaı kólikterdiń shekti baǵasyn belgileý lızıngtik kompanııalardyń quziretine qaldyrylady. Al saladaǵy sarapshylar elimizde lızıng baǵdarlamasy sátti júzege asý úshin lızıng sharty, tólem mólsheri ádettegi avtonesıeden tómen bolýy kerek ekenin alǵa tartyp otyr.
«Nesıe boıynsha aıyna 100 myń, lızıngte 150 myń tólem jasaý sharty bolsa ony rásimdeýdiń qajeti qansha? Baǵdarlama shynynda da halyqqa jeńildetilgen nusqada usynylýy úshin lızıng beretin kompanııa nemese lızıngtik baǵdarlamany qarjylandyratyn ekinshi deńgeıli bankter belgili bir somadaǵy qarajatty qazirgi mólsherlemeden tómen alýy kerek. Qazir qaıta qarjylandyrý mólsherlemesi – 18%. Bank sáıkesinshe 20% paıyzdyq mólsherlememen usynýy múmkin. Sondyqtan lızıng qaltaǵa qonymdy bolý úshin 20%-dan tómen bolý kerek», dedi Qazaqstannyń táýelsiz avtokólik odaǵynyń basshysy Edýard Edakov.
Álemdik tájirbıede bar ádis
Japonııa jáne AQSh syndy alpaýyt elderde jeke azamattarǵa lızıngtik tártipte kólik berý tártibi nyq qalyptasqan. Máselen AQSh azamattarynyń 3/1 tizginindegi kólikke lızıng negizinde qol jetkizgen. Al kúnshyǵys eli eń kóp lızıngtik operasııalar oryndalatyn ekinshi memleket. Japonııadaǵy lızıng júıesi salyq jeńildikterin bir elden ekinshi elge tıimdi aýdaratyndyǵymen de tıimdi. Bul júıe óz kezeginde óndirýshige de, jalǵa alýshyǵa da qolaıly ekenin ańǵartyp otyr.
