foto: Shutterstock/ Natalia Kirsanova
Aq degelek jyl saıyn Qazaqstandaǵy Myrzakent-Jetisaı jolynyń boıyndaǵy elektr jelisiniń baǵanalaryna uıa salyp, jergilikti qaýymdastyqtyń ajyramas bóligine aınalǵan.
Jabaıy tabıǵatty qorǵaý týraly zańǵa sáıkes, balapandary bar uıalar tabylǵannan keıin sýarý jobasynyń qurylysy ýaqytsha toqtatyldy.
Degelek pen balapandary ushyp ketkennen keıin, uıalar muqııat alynyp, jańa baǵanalarǵa aýystyrylady, sol arqyly qustar kelesi jyly úılerine orala alady.
Ár kóktemde aq degelek (Ciconia ciconia) Myrzakent pen Jetisaı arasyndaǵy jolǵa oralady. Olardyń eski aǵash elektr jelisiniń baǵanalaryndaǵy uıalary landshafttyń tanys bóligi bolyp keldi.
«Degelek árdaıym bizdiń qasymyzda boldy. Olardyń kóktem saıyn qaıta oralýy — bári óz qalpynda, álemde tynyshtyq bar degen Jaratqannyń nyshany ispetti», deıdi aqsaqal.
Biraq bıyl jazda tanys sıklge qaýip tóndi: ınfraqurylymdy damytý men jabaıy tabıǵatty qorǵaýdy qalaı biriktirýge bolady?
Qazaqstanda sýarý jáne drenajdy jaqsartý jobasynyń ekinshi kezeńi júzege asyrylyp jatyr. Onyń maqsaty - fermerlerge qurǵaqshylyq maýsymdaryna tótep berýge jáne aýyl sharýashylyǵynyń tózimdiligin arttyrýǵa kómektesý. Kóktemde shaǵyn sorǵy stansııasynyń qurylysy bastaldy, bul jańa elektr jelilerin qajet etti.
Sol kezde merdiger «Akelık Group» JShS mańyzdy nárseni baıqady: balapandary bar degelekterdiń uıalary tirekterge uıa salyp jatty.
«Biz sırek kezdesetin jáne qorǵalatyn qustardyń esebinen jumysty jalǵastyra almadyq», dep eske alady Sý resýrstary jáne sýarý mınıstrliginiń Sý resýrstary komıtetiniń joba úılestirýshisi Erlan Sádýaqasov.
Aq degelek Qazaqstannyń Qyzyl kitabyna engizilgen jáne ulttyq zańnamamen qorǵalady: «Jabaıy tabıǵatty qorǵaý, kóbeıtý jáne paıdalaný týraly» Zań (2004) jáne Úkimettiń №1034 qaýlysy. Kóbeıý maýsymynda uıa salatyn oryndardy buzýǵa qatań tyıym salynady.
Osynyń áserinen qurylys jumystary toqtatyldy.
«Mundaı jaǵdaıda biz qustar men órkendeýdiń arasynan tańdaý jasamaımyz. Biz tabıǵat bizdiń seriktesimiz bolatyn bolashaqty tańdaımyz», dedi Dúnıejúzilik bank tobynyń joba menedjeri Baqyt Arystanov.
Zoologııa ınstıtýtynyń ekologtary men mamandary tirekterdi belsendi uıalarymen qaldyryp, kez kelgen jumysty qaýipsiz qashyqtyqta júrgizýdi usyndy. Kez kelgen shý nemese diril eresek qustardy qorqytýy múmkin, sodan keıin balapandar joıylyp ketedi.
«Olardyń ómir súrýi bizdiń shydamdylyǵymyzǵa jáne ómirdiń tabıǵı yrǵaǵyn qurmetteý qabiletimizge baılanysty», dep atap ótti qorshaǵan ortany qorǵaý jónindegi keńesshi Sáken Baıǵulov.
Merdigerler kúzge deıin kútedi. Sol kezde balapandar qanattanyp, eresekterimen birge ushyp ketedi. Tek sodan keıin ǵana uıalar muqııat alynyp, jańa tirekterge aýystyrylady. Osylaısha, degelekterdiń úıleri saqtalady, olar kelesi kóktemde oralady.
Qazir olardy uzaq sapar kútip tur: kúzde olar úıir-úıir bolyp jınalyp, ońtústikke qaraı Ońtústik Azııa men Afrıkaǵa qonys aýdarady, onda olar aqpanǵa deıin qystaıdy. Naýryzda sıkl qaıta bastalady: oralý, uıa salý jáne jańa balapandardyń týylýy.
«Turaqty damý tek ınfraqurylymmen ǵana shektelmeıdi; bul tabıǵı álemdi tyńdaý jáne qurmetteýmen baılanysty», dep qosty Dúnıejúzilik banktiń Eýropa jáne Ortalyq Azııa boıynsha qorshaǵan ortany qorǵaý jónindegi menedjeri Sandjaı Shrıvastava.
