Innovasııa salasyndaǵy kóshbasshy ýnıversıtet

Jıyn barysynda sheteldik sarapshylar ýnıversıtettiń sıfrlyq jáne ınklıýzıvti transformasııa baǵytyndaǵy bastamalaryna joǵary baǵa berdi. Sony­men qatar JI-diń baǵdarlamalaý men peda­gogıkalyq ádistemelerdi jetildirýdegi róline erekshe nazar aýdaryp, JI tehnologııalaryn bilim úderisine engizýdiń bolashaǵy men halyqaralyq ǵylymı yn­ty­maq­tastyqty damytý joldary talqylandy.

Bul is-shara — ınklıýzıvti bilim men ja­sandy ıntellektini biriktirý arqy­ly OAО́EY (Ortalyq Azııa О́ńirlik Ekono­mıkalyq Yntymaqtastyǵy) óńirinde sapaly bilimge teń qoljetimdilikti qamta­masyz etýge baǵyttalǵan. О́.Jánibekov ýnıversıteti osyndaı bastama arqyly aımaqtyq jáne jahandyq bilim keńistiginde ınnova­sııalyq kóshbasshy retinde tanylyp otyr. Ǵylymı jıynǵa Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi Joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim komıteti tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Gúljan Jarasova, CAREC ınstıtýty Áleýetti arttyrý jónindegi maman Stıven Hao Lıý, AQSh, Stenford ýnıversıteti, Jasandy ıntellekt salasynyń professory, LiveTech.AI kompanııasynyń negizin qalaýshy Iýnes Bensýda Mýrrı, Nazarbaev ýnıversıteti, Smart júıeler jáne jasandy ıntellekt ınstıtýtynyń (ISSAI) bas dırektory Hýseın Atakan Varol sııaqty jasandy ıntellekt jáne ınklıýzıvti bilim salasyndaǵy sarapshylar qatysty.

Qazir ýnıversıtette ınklıýzıvti bilimniń jańa modelin eskere otyryp, jańartylǵan bilim berý baǵdarlamalary ázirlenip, iske asyp jatyr. Barlyq bilim berý baǵdarlamasynyń 3-kýrs stý­dent­teri úshin «Bilim berý úderisinde jasandy ıntellektini qoldaný» boıyn­sha pán engizildi. Sonymen qatar jasandy ıntellekt pen sıfrlyq tehnologııalar baǵytynda 3 memlekettik qarjylandyrylatyn granttyq ǵylymı joba júzege asa bastady. Atalǵan is-shara bilim men tehnologııany toǵystyryp, bolashaqqa baǵyttalǵan jańa ıdeıalar qalyptastyrýda halyqaralyq yntymaq­tastyqtaǵy jańa qadam sanalady. AQSh, Eýropa jáne Ortalyq Azııa elderinen kelgen halyqaralyq sarapshylardyń táji­rıbesi men ıdeıalary negizinde ınklıýzıvti bilim berýge jasandy ıntellektini engizýdiń aımaqtyq jol kartasy ázirlenip, búkil Ortalyq Azııa óńiriniń bilim keńistigin jańǵyrtýǵa jańa serpin bermek.

Búginde álem jańa dáýirge qadam bas­ty. Ol sıfrlandyrý men jasandy ıntellekt dáýiri dep atalady. Barlyq tehnologııa, óndiris soǵan qaraı beıimdelip jatyr. Sonyń arqasynda halyqqa qyzmet kórsetý salasy jeńildedi. Eńbek ónimdiligi arta bastady. Buryn qanshama ýaqytty alatyn qujattyq rásimder sıfrlandyrý júıesiniń kómegimen áp-sátte oryndalyp jatyr. Kúrdeli matematıkalyq esepteýler, boljamdar, zertteýler jasandy ıntellekt arqyly anaǵurlym ońaılaı tústi. Qazaqstanda bul salada eleýli jetistikter bar. Sıfrlandyrý júıesi damyǵan elderdiń dúnıejúzilik reıtıngisinde bizdiń memlekettiń aldyńǵy orynda turýynyń ózi kóp nárseni ańǵartady. Endigi kezekte salalardyń órkendeýi, adamzattyń tirshiligine qatysty búkil progress ataýlysynyń damýy sıfrlandyrý men jasandy ıntellekt aıasynda júretin bolady. Bul úderis áldeqashan bas­talyp ketti. Ony toqtatý múmkin emes. Eń ma­ńyzdysy tehnologııalyq damý kóshinen álemde sońǵy bolyp qalyp ketpeý. Osy turǵydan Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev úlken mindetter qoıyp otyr. Ol aldaǵy bolashaqta Qazaqstandy sıfrlyq memleketke aınaldyrý. Sonyń ishinde jasandy ıntel­lektige de úlken bás tigildi. Jańa tehnologııa adam ómiriniń barlyq salasyna dendep enýi kerek. Bul jaıynda Prezıdent halqyna arna­ǵan bıylǵy Joldaýynda atap ótken bolatyn.

«Jasandy ıntellektiniń qarqyndy damýy qazirdiń ózinde halyqtyń, ásirese jastardyń minez-qulqy men bolmys-bitimine áser etip jatyr. Basqasha bolýy múmkin emes. Sebebi bul úrdis búkil álemde qalyptasqan tártipti jáne adamdardyń ómir súrý saltyn birjola ózgertýde. Biz buǵan daıyn bolyp, batyl áreket etýimiz kerek. Áıtpese artta qalýdyń saldary óte aýyr bolady. Sondyqtan men aldymyzǵa óte mańyzdy strategııalyq maqsat qoıdym. Qazaqstan úsh jyl ishinde mindetti túrde jappaı sıfrlyq el bolýy kerek. Biz jappaı sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt tehnologııasyn barynsha engizý arqyly ekonomıkany jańǵyrtýymyz qajet», dedi Memleket basshysy.

Osy oraıda jańa tehnologııany meńgerýdegi jaýapkershilik birinshi kezekte sol salanyń tıisti mamandaryn daıarlaıtyn joǵary jáne arnaýly oqý oryndarynyń moınyna júkteleri anyq. Prezıdent aıtqan tapsyrmalardy oryndaý maqsatynda búgingi tańda bilim salasynda úlken ózgerister bolyp jatqany belgili. Bastamalardy alǵashqy bolyp qolǵa alǵandar qatarynda О́.Jánibekov ýnıversıteti tur dep senimmen aıta alamyz. Oqý ordasynyń jańa bilimmen qarýlanǵan mamandar daıarlaýy Shymkent qalasy úshin de úlken abyroı. Búginde jergilikti atqarýshy bılik Prezıdent tapsyrmasyn iske asyrý baǵytynda aýqymdy jumystardy bastap jatyr. Ol  – megapolıstegi qurylymdardy jasandy ıntellekt pen sıfrlyq júıege kóshirý. Osynaý mańyzdy ári strategııalyq jospardy oryndaýǵa Jánibekov ýnıversıteti bir jaǵynan úlken qoldaý bildirip otyr. Jalpy, memlekettiń damýy eń aldymen bilim salasyna baılanysty. Eldi progreske, bolashaqqa súıreıtin bilikti kadrlar. Olaı bolsa, olardy daıar­laıtyn oqý oryndarynyń biliktiligi de joǵary bolýǵa tıis. Bul jaǵynan ýnıversıtet kóp jumys atqarady. Tipti halyqaralyq tájirıbe almasý máselesi de oqý ornynda júıeli jolǵa qoıylǵan.

Máselen, akademııalyq utqyrlyq baǵdarlamasy aıasynda shaqyrylǵan Úndis­tandaǵy Djavaharlal Nerý ýnıversıte­tiniń professory, PhD Manjý Kharı búgin­ge deıin belsendi ǵylymı jáne akade­mııalyq qyzmet atqardy. Ol birqatar is-sha­raǵa qatysyp, bilim alýshylarǵa mazmundy dárister oqydy, sondaı-aq jas ǵalymdar men professor-oqytýshylar quramyna arnalǵan ǵylymı semınar ótkizdi. Qazir professor Manjý Kharı ýnıversıtet ǵalymdarymen birlese otyryp, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi jarııalaǵan granttyq qarjylandyrý konkýrsyna arnalǵan birlesken ǵylymı jobany ázirlep jatyr. Professordyń ýnıversıtetke kelý kezeńi Memleket bas­shysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Jasandy ıntellekt dáýirindegi Qazaqstan: ózekti máseleler jáne ony túbegeıli sıfrlyq ózgerister arqyly sheshý» atty Joldaýymen tuspa-tus keldi. Osyǵan oraı, jasandy ıntellekt salasynyń jetekshi mamany, professor Manjý Kharı ýnıversıtettiń oqytýshylar quramymen birge bilimniń jańa kókjıegin keńeıtýge kúsh sala bastady. Prezıdent Joldaýynda kóterilgen jasandy ıntellekt pen sıfrlyq tehnologııalardyń el damýy úshin strategııalyq mańyzyna toqtalǵan professor, búgingi zaman ǵylymyna jol salǵan Qazaqstannyń ustanymy men saıasatyn joǵary baǵalap otyr. Sondaı-aq jýyrda ǵalym bilim alýshylarǵa dáris oqyp, jas ǵalymdarǵa «Sıfrlyq trans­formasııa jáne jasandy ıntellekt: zertteý úderisin jańasha túsiný» taqyry­bynda ǵylymı semınar ótkizdi. Sem­ı­nar barysynda Manjý Kharı jasandy ın­tellektini ǵylymı zertteýlerde qoldanýdyń zamanaýı tásilderin tanystyryp, sıfrlyq platformalardy tıimdi paıdalaný tájirıbesin kórsetti. Sonymen qatar ol halyqaralyq ǵylymı jobalardaǵy úzdik tájirıbeler men serik­tes­tik múmkindikterin talqylap, jas ǵalym­darǵa óz zertteýlerine AI tehnologııala­ryn ıntegrasııalaýǵa jol siltedi. Professor О́zbekáli Jánibekov ýnıversıteti Úndistannyń Djavaharlal Nerý ýnıversıteti arasyndaǵy ǵylymı yntymaqtastyqtyń jańa deńgeıge kóterilgenine, eki el arasyndaǵy bilim men zertteý salasyndaǵy seriktestiktiń nyǵaıyp kele jatqanyna senim bildirdi.

«Qazaqstannyń jasandy ıntellekt pen sıfrlyq júıeni damytý baǵytynda qolǵa alǵan jumystary shyny kerek meni erekshe tańǵaldyrdy. Úndistannyń da qazaq elinen úırener tustary kóp ekenin bildim. Endi Qazaqstan úsh jylda sıfrlyq memleket retinde álemniń aldyna shyǵýdy josparlap otyr. Bul strategııalyq maqsatty júzege asyrýǵa Jánibekov ýnıversıtetiniń halyqaralyq yntymaqtastyq aıasynda atsalysýy shyn mánisinde qýantarlyq jaǵdaı. Bilimi ozyq el árdaıym alda júredi. Osy salaǵa erekshe kóńil bólip otyrǵan Qazaqstannyń jaýapty sala basshylyǵyna óte rızamyn», dedi ǵalym.