Kásipkerler palatasynyń dırektory Shymkent qalasynda áıelder kásipkerligi damyp kele jatqanyn, osyǵan oraı qyz-kelinshekter tarapynan paıdaly aqparatqa qajettilik týyndap otyrǵanyn aıtty.
– Kásipkerler palatasyna qyz-kelinshekter tarapynan suraqtar kóp túsedi. Olar kóbinese bıznesti qarjylandyrý, túrli qoldaý sharalary týraly bilgisi keledi. Palata eń birinshiden, kásipkerdiń quqyn qorǵaıtyn uıym. Sondyqtan árbir kásipker osy másele tóńireginde palataǵa ótinishpen kelse bolady. Bizdegi bilikti zańgerler barlyq erejelerdi túsindirip, bıznes ókiline quqyqtyq kómek pen keńes bere alady. Sonymen qatar bizdegi mamandar bıznes jobanyń tıimdiligin qarap, naryqtyń suranysyna qaraı utymdy kásipkerlik baǵyttardy kórsetip beredi. Árıne kásipker bolý ońaı emes. Ásirese áıelder qaýymyna qıyndyǵy kóp. Bul salada kóptegen kedergiler kezdesedi. Sonyń bárine shydap, tóze bilýdiń ózi de áıel úshin úlken erlik. Degenmen búginde bızneste tabysty kásip bastap úlken jetistikterge jetip jatqan názik jandylar da kóp aramyzda. Solardyń eńbegi men kúsh-qaıraty kópke úlgi bolsa dep tileımin. Shymkent qalasynda kásipkerlik salasy qarqyndy damyp keledi. Buǵan birinshi kezekte elde júrgizilgen ekonomıkalyq reformalar sebepker. Qazaqstanda shaǵyn jáne orta bıznesti aıaqtandyrý úshin kóptegen ıgi sharalar qolǵa alynyp jatyr. Onyń ishinde túrli salyqtyq jeńildikter men sýbsıdııalardy atap ótýge bolady. Arzandatylǵan nesıe baǵdarlamasy da kásip bastaǵan jandarǵa úlken kómek bolyp tur. Joǵaryda aıtyp ótkenimdeı Shymkentte shaǵyn, orta bıznes sany artyp keledi. Sonymen qatar olardyń jalpy óńirlik ónim kólemindegi úlesi de birte-birte kóbeıip jatyr. Ekonomıkalyq turǵydan bul óte jaqsy úrdis sanalady. Kásipkerlik salasynda qyz-kelinshekterdiń de úlesi eleýli. Endeshe, áıelder qaýymy memleket usynǵan múmkindikterdi paıdalanyp, kásip ashýǵa umtylyp jatsa, quba-qup. Ol úshin birinshi kezekte qarjylyq, quqyqtyq saýatty jetildirý kerek. Bul jaǵynan palata jan-jaqty kómek berýge daıyn», dedi S.Adambekova.
Jıyn barysynda kásipker Nargıza Kerimbaeva óziniń bıznestegi tájirıbesin bólisip, jetistikke jetý joly týraly baıandady.
– Meniń bıznestegi qadamym osydan 20 jyl buryn uıaly baılanys operatorynyń ókili retinde bastaldy. Sodan osy salada júrip, telefon satatyn býtıkter ashtym. Ol kezde smartfondar endi shyǵyp jatqan kez edi. Bes jyldyń ishinde Shymkent pen Túrkistan oblysynyń aýmaǵynda 15 dúkenimiz ashyldy. Ýaqyt óte kele biz elimizdegi uıaly baılanys operatorlarynyń dıstrıbıýteri retinde jumys isteı bastadyq. Qazir bizdiń kompanııanyń 20-dan astam dúkeni, elimizdiń ár aımaǵynda 8 saýda ortalyǵymyz bar. Kásipkerlik salasynda saýdanyń alar orny erekshe. О́ndiris taýar shyǵarsa, ony satyp paıda túsirý úshin saýda kerek. Tehnologııa oılap tabý, sonyń negizinde ınnvasııalyq ónim shyǵarý ekonomıkada mańyzdy. Sonymen qatar ony naryqta sata alýdyń da róli zor. Sol sebepti áıelderge saýda salasynan bıznes bastaýǵa keńes berer edim. Bul arada «ne satý kerek?» degen saýal da ózekti. Eger saýdaǵa shyǵaratyn zat naryqta suranysqa ıe bolmasa, kásipker shyǵynǵa ushyraýy múmkin. Sol úshin búgingi naryqta eń ótimdi taýardy tańdaǵan jón. Adam saýdadan bıznes bastasa, kele-kele óndiris salasyna ótip, úlken kásipker bolyp ketýi de ǵajap emes. О́mirde ondaı mysaldar óte kóp. Aldymen bir taýardy satyp, onyń qyr-syryna ábden úńilip bolǵan soń, sony ózimizde otandyq taýar retinde shyǵaryp jatqan kásipkerler aramyzda barshylyq. О́zim saýdany bıznestiń alǵashqy baspaldaǵy dep túsinemin. Qaryz alyp úlken iske qulash sermemes buryn áýeli kásipkerliktiń qarapaıym túrinen bastaý qajet. Sonda erteń isiń júrmeı, shyǵynǵa batyp qalsań da ókinbeısiz. Sondaı-aq táýekel de mańyzdy. Kóp adam kásipkerlikpen aınalysýǵa júreksinedi. Eger qıyndyqtan qorqa bersek, eshqashan jetistikke jete almaımyz. Kerisinshe, batyl áreketpen oıǵa alǵan maqsatty qalaı da iske asyrýǵa tyrysý kerek. Sol kásipkerlikti bastaǵan soń aldymyzda kezdesetin qıyndyqtarmen kúrese júrip adam shyńdalyp, úlken tájirıbe jınaıdy. Degenmen bilim de jas kásipkerge artyq etpeıdi. Eń aldymen qarjylyq jaǵynan saýaty joǵary bolýy kerek. Bul jolda kásipkerdiń aldynan talaı aýyrtpalyq shyǵary sózsiz. Soǵan bola meseli qaıtyp, qoldy silteýge bolmaıdy. О́zimniń uzaqjyldyq kásipkerlik tájirıbemnen túıgen oıym, adam ózine sense, sebepterin jasap bolyp táýekel etse, alynbaıtyn qamal joq eken», – dedi N.Kerimbaeva.
«Halyk Bank» AQ qalalyq fılıaly dırektorynyń orynbasary A.Keldibaev qarjy ınstıtýty tarapynan kásipkerlik bastamalarǵa qandaı jeńildik pen qoldaý baryn atap ótti. Qarjygerdiń aıtýynsha, «Halyk Bank» qyz-kelinshekterdiń bıznes jobalaryna arnaıy qabyldanǵan «Úmit» baǵdarlamasy boıynsha arzandatylǵan nesıe usynypty. Sonyń nátıjesinde qanshama áıel jeke bıznesin damytýǵa qajetti qoldaý tapqan. Odan bólek, qarjy ınstıtýty «О́rleý» baǵdarlamasymen jyldyq mólsherlemesi 12.6 paıyz jeńildikpen nesıe taratqan. Mamannyń sózinshe, bul da aınalym qarajatyn tolyqtyrýǵa, bıznes kapıtaldy eseleýge úlken kómek bolyp tabylady. Sonymen birge bank kásipkerlik álippesin endi úırene bastaǵan qyz-kelinshekterge arnaıy qarjylyq saýat ashý kýrsyn uıymdastyrǵan. Onyń sebebin maman búginde ınternet alaıaqtardyń qoǵamda órship ketýimen túsindirdi. Osy oraıda qarjyger aqparattyq qaýipsizdikke basa mán berýge shaqyrdy. Bank qyzmetkeri klıentten derbes derekterdi telefon arqyly aıtyp jiberýin eshqashan ótinbeıtinin jetkizdi maman. Sol úshin alaıaqtardyń qıturqy áreketterine aldanyp qalmaý kerek. Olardyń tuzaǵyna túsip qalmaýdyń birden-bir joly qarjylyq turǵydan saýatty bolý dedi. Sondaı-aq qarjygerdiń aıtýynsha, búginde memleket ekinshi deńgeıli bankterdi eldiń ekonomıkalyq damýyna úles qosýǵa barynsha yntalandyryp jatyr. Sonyń nátıjesinde kommersııalyq qarjy uıymdary ártúrli memlekettik baǵdarlamalar arqyly kásipkerlikti qarjylandyrýǵa kóshken. Odan basqa ártúrli jeńildik kózdeıtin qarjy quraldaryn usynady. Bul – memlekettiń kásipkerlikti óristetýge barynsha jaǵdaı jasap jatqanyn bildirse kerek deıdi maman.
Trenıngte bıznes-hanymdar óz kásipterin damytý boıynsha tájirıbelerin bólisti, áıelderdiń kásipkerlik pen qarjylyq saýatyn arttyrý, iskerlik qabiletterin damytý taqyryptary aıasynda oı qozǵady. Bank ókilderimen birge ákimdik qyzmetkerleri de memlekettik qoldaý sharalary týraly keńinen túsindirip berdi. Máselen, búginde Shymkentte kásipkerlerge arnalǵan «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha jumys isteıtin arnaıy mekeme bar. Kez kelgen adam sol jerge baryp bıznes taqyrybynda málimet ala alady.
Sonymen qatar is-sharada Eńbek mobıldiligi ortalyǵy kásipkerlik bastamalardy oqytý jáne qoldaý bóliminiń basshysy G.Daýjanova qala ákimdiginiń qoldaýymen áıelderdiń bıznes jobalary sátti júzege asyp kele jatqanyn málimdedi. Onyń aıtýynsha, memleket áıelder qaýymynyń kásipkerlikpen aınalysýyna jan-jaqty kómegin kórsetip otyr. Sol sebepti Úkimet pen jergilikti ákimdik usynǵan jeńildikterdi tıimdi paıdalaný kerektigin taǵy bir márte eske saldy. Odan ózge ortalyqta túrli trenıngter men oqytý kýrstary ótetinin, odan sabaq alǵan qyz-kelinshekter keıin jeke kásip ashyp, bızneske birjolata moıyn buratyny týraly baıandady. Mamannyń aıtýynsha, áıelderdiń kásipkerlikke den qoıýyna granttyq qarajattyń da kómegi tıip jatyr eken. Memlekettik qoldaý jobalarynyń kásipkerliktiń órisin keńeıtip, turǵyndardyń yrysyn eselep jatqany qýantarlyq jaıt.
