3 mıllıonǵa jýyq halqy bar ońtústikte taǵdyr-talaıymen Qazaqstannan dám buıyrǵan 108 etnostyń ókili turady. Erkinen tys deportasııalanyp, saıası qýǵyn-súrgin kórgen ulttar ókilderi dosqa qushaǵy ashyq, kóńili keń qazaq halqyna baýyr basyp, aǵaıynym, qorǵanym dep biledi.
Osyndaǵy Iran etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy Kapar Pýr: «Ońtústik bizdiń tarıhı otbasymyzǵa aınaldy. Buryn ırandyqtar Qazaqstan jaıly kóp bilmeıtin edi. Qazir sarabdal saıasattyń arqasynda Qazaqstan álemge tanymal bolǵandyqtan, qyzyǵa qaraıtyn boldy. Qıyn taǵdyr kezinde bizdiń atalarymyzdy Iran memleketinen aýlaqtatty, birge týǵan aǵaıyndar shekaranyń eki jaǵynda qalyp ketti. Es bilip, etegimizdi jıǵan soń, ákelerimizdiń amanatyn oryndap, Irandaǵy aǵaıyn-týǵandy taptyq. Qatysyp turamyz. Irannyń halqy kóp, jeri tar. Taý-tasty jerdi de halinshe ıgerip, otbasyn asyrap otyrǵandar jetkilikti. Birde ákemniń atalas týystaryn Qazaqstanǵa shaqyrdym. Astanaǵa aparý úshin ushaqqa emes, ádeıi poıyzǵa bılet aldym. Ushy-qıyry bitpeıtin keń dala. Ákemniń inisi, búginde úlken aqsaqal eki kózin terezeden almaıdy.
«Qudaı-aý, mynanyń bári Qazaqstannyń jeri me?! Alla qazaqqa mol nesibe bergen eken. Esteriń bolsa, bala-shaǵańa aıt, mynadaı qut-mekennen irge aýdarmasyn», dedi. Reseıde turatyn qandastarymyz Qazaqstanda ómir súrgen jaqsy ǵoı deıdi. Ony ózimiz de bilemiz. Júregi jyly ońtústikte bizdi eshkim bóten kórmeıdi. Qaı jerge barsaq ta júregi keń qazaq halqy baýyrym dep arqadan qaǵady. Biz úshin Qazaqstannan artyq Otan joq», – degen. Mundaı pikirdi etnomádenı birlestikterdiń ókilderinen jıi estýge bolar edi. Oblysta 20 etnomádenı birlestik jumys jasasa, olardyń aýdan, qalalarda 51 fılıaly bar. Oblys ákimdigi árqaısysyna jyl saıyn qarjylaı kómektesip, grant bólip turady. Ultaralyq qatynas, dostyqty nyǵaıtqany úshin «Baýyrmal» syılyǵy beriledi. Oblystyq assambleıa janynan ǵylymı-sarapshylyq top qurylǵan. Onyń quramyna ǵalymdar, etnomádenı birlestikterdiń ókilderi, bilim salasy, buqaralyq aqparat quraldary jáne jergilikti atqarýshy bıliktiń ókilderi kirgen. Oblystyq máslıhattyń ishinen qoǵamdyq tatýlyq, ultaralyq qatynasty nyǵaıtýǵa qyzmet etetin «El birligi» toby jumys jasaıdy. Analar keńesi qurylǵan. M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetinde Jańa qazaqstandyq patrıotızm jáne etnokonfessııalyq tózimdilik rýhynda tárbıeleıtin «Dostyq» klýby jaqsy jumys jasap jatyr. Oblystyq ákimdiktiń uıytqy bolýymen barlyq aýdan, qalalardy qamtyǵan «Yrys aldy – yntymaq» qoǵamdyq forýmy talaı kúrdeli máselelerdiń túıinin tarqatyp keledi. Quramyna memlekettik qurylym jáne máslıhat, saıası partııalar, úkimettik emes uıymdar, dinı birlestikter, BAQ ókilderimen qatar, etnomádenı birlestikter kiretin forým jyl saıyn iri taqyryptar boıynsha jurtshylyqtyń basyn qosyp, ahýaldy ońaltý baǵytynda jumys jasaıdy. Sonymen qatar, tek etnostar ókilderine ǵana emes, barlyq ult-ulystardyń ortaq ıgiligine aınalyp ketken merekeler bar. Atap aıtsaq, «Rojdestvo», «Maslenısa», Mádenı ortalyqtar kúni, «Sabantoı», «Askııa», «Oforın» sııaqty merekeler, bastaý baryn muhıt ta biledi demekshi, «Naýryz» meıramymen astasady. Assambleıanyń eń basty mindeti – memleketimizdegi qoǵamdyq kelisim men ultaralyq tatýlyqty saqtaý bolsa, ońtústiktegi etnobirlestikter buǵan hal-qaderinshe eńbek sińirip keledi. Ata Zańymyz «Biz, Qazaqstan halqy» degen sózdermen bastalady. Qazaqstandyqtar birliktiń, yntymaq pen kelisimniń, tatýlyqtyń arqasynda táýelsiz memlekettiń irgetasyn qalady. El ekonomıkasy nyǵaıyp, azamattardyń senimdi bolashaǵy qamtamasyz etildi. Bıylǵy Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 20 jyldyǵyna oraı, Elbasy óz quttyqtaýynda: «Assambleıa jyly – bizdiń orasan naqty ister men jańa jetistikterdiń jyly bolady. Assambleıa jyly Konstıtýsııamyzdyń 20 jyldyǵy, Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵy, Uly Jeńistiń 70 jyldyǵy sekildi mańyzdy oqıǵalarǵa baı. Bıylǵy jyl tarıhı taǵdyry ortaq halyq birliginiń jarqyn kórinisine aınalýy tıis. Qazaqstan – bir el, bir halyq, bir bolashaq. Sondyqtan, Assambleıa jylynyń basty ıdeıasy – «Meniń elim – Máńgilik El!», – dep naqty aıtqan bolatyn. Osy baǵytta ońtústikte baǵdarlama qabyldanyp, oblystyq ishki saıasat jáne din isteri basqarmasynyń uıytqy bolýymen irgeli jumystar atqarylyp keledi. Ońtústikte memlekettik tilge de qurmet úlken. Osynda 108 etnos ókili turady desek, deni qazaq tilin meńgergen. Erkin sóıleıdi. Sonyń biri – OQO IID Túrkistan QIIB ýchaskelik ınspektory, polısııa kapıtany Azız Rahımov. «Qazaq tili meniń de ana tilim bolyp ketti. Kez kelgen ortada qazaq tilinde múdirmeı erkin sóıleı beremin. О́zim darqan daladaı minezi bar qazaq baýyrlarymnyń arasynda óskenime qýanamyn. Qazaq tilin jetik meńgerý – men úshin úlken jetistik. Osy jetistigim meni óz ortamda erekshelendirip turady. Bul meniń qyzmettik jolymda da kóp paıdasyn tıgizdi. Jalpy, men qazaqpen de, ózbekpen de, tatarmen de, oryspen de kórshimin. Jyl saıyn Naýryz meıramyn dúrkiretip toılaımyz. Kerek kezde bir-birimizdiń janymyzdan tabylamyz. Jer betinde qazaqtardaı qonaqjaı, baýyrmal halyq óte az. Sondyqtan, ultym ózbek bolsa da janym – qazaq», deıdi A.Rahımov. Ońtústiktiń jaısań jigitteri osylaı sóıleıdi. Memlekettiń negizin qalaǵan ultqa qurmetin osylaı bildiredi. О́ıtkeni, darqan qazaqtan qaǵajý kórip otyrǵany joq. Jergilikti gazet, jýrnaldardan bólek, telearnalarda da etnomádenı birlestikter basshylarynyń qatysýymen «Qazaqstan – ortaq úıimiz», «Sto etnosov», «Iýrtımız jamolı» sııaqty ultaralyq qatynastarǵa negizdelgen telehabarlar turaqty júrgiziledi. Etnomádenı birlestikterde óz ana tili men memlekettik tildi erkin meńgerýge arnalǵan jeksenbilik mektepter jumys isteıdi. Ońtústikte «Dostyq úıi» ortalyǵy bar. Munda kelseńiz, qaınaǵan ómirdiń ústinen túsesiz. Tili basqa bolsa da júregi bir jurt «Meniń Otanym – Qazaqstan!» dep dostyqty, ultaralyq kelisimdi nyǵaıtýǵa kúsh salyp jatady.
Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan».
Ońtústik Qazaqstan oblysy.
