Foto: Ashyq derekkóz
2024 jyly álemdegi volframnyń 82,7%-yn Qytaı óndirdi – bul shamamen 67 myń tonna. Vetnam – 3 400 tonna, Reseı – 2 600 tonna, Rýanda – 1 600 tonna, Bolıvııa – 1 500 tonna. Jalpy álemdik óndiris kólemi 81 myń tonnany qurady, al saqtalý qorlary – 4,6 mıllıon tonna. Solardyń jartysynan kóbi, ıaǵnı 2,4 mıllıon tonnasy, Qytaıdyń baqylaýynda.
2024 jyly NATO volframdy krıtıkalyq mańyzdy mıneraldar tizimine qosyp, onsyz reaktıvti qozǵaltqyshtar, jartylaı ótkizgishter jáne broneboılyq snarıadtar jasaý múmkin emestigin aıtty. AQSh-tyń esep berý palatasynyń esebinde bul metaldyń áskerı mańyzy erekshe dep kórsetilgen. Volframnyń qattylyǵy, tyǵyzdyǵy, tózimdiligi jáne 3422 °C temperatýrada balqýy ony baǵaly etedi.
Volfram tek metall retinde emes, qorytpalardyń quramdas bóligi retinde de qoldanylady. Onyń tyǵyzdyǵy altynǵa uqsas bolǵandyqtan, keıde quımalardy jalǵan jasaý úshin paıdalanylady. Almonty Industries kompanııasynyń basshysy Lıýıs Blektyń aıtýynsha, «eger siz dronnan kóliktiń ishine óte jaǵymsyz nárse tastaǵyńyz kelse, sizge volfram qajet bolady».
Sońǵy jyldary Qytaı AQSh-qa qarsy tarıfterge jaýap retinde keı metalldardy, sonyń ishinde volframdy eksporttaýǵa shekteý qoıdy. Sondyqtan AQSh Qytaıdan táýeldilikten shyǵý úshin jańa seriktester izdestirip otyr. Qazaqstan osy turǵyda mańyzdy baǵytqa aınaldy.
Qazaqstanda 12 iri volfram kenishteri bar. Sonyń ishinde Jetiqara-Qaıraqty volfram jáne «Severnyı Katpar» kenishteriniń qorlary 1,3 mıllıon tonnany quraıdy. Eldegi jalpy qor 2 mıllıon tonnadan asady, bul Qazaqstandy álemde potensıal boıynsha ekinshi orynǵa shyǵarady. Sonymen qatar bul kólem álemdik suranystyń 15-30%-yn jabýǵa jetkilikti. Degenmen, AQSh Geologııalyq qyzmetiniń derekterinde Qazaqstan top-10 eldiń qataryna kirmeıdi, ıaǵnı resmı statıstıka men halyqaralyq baǵalaýlar arasyndaǵy aıyrmashylyq baıqalady.
Sarapshylardyń pikirinshe, eger biz metaldarǵa ınvestısııa tartqymyz kelse, Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııa mınıstrliginiń Geologııa komıteti muny muqııat qarastyryp, jumys isteýi kerek.
Qytaılyq kompanııa buǵan deıin Almaty oblysyndaǵy Buǵyty kenishin ıgerýdi bastaǵan bolatyn – 107 mıllıon tonna ken, bul álemdegi tórtinshi iri ken. Eger Cove Capital (AQSh) Qaraǵandy óńirindegi múmkindikti jiberip alsa, Qytaı volfram naryǵyndaǵy ústemdigin saqtap qalady.
Sońǵy jyldary álemdik naryqta volfram strategııalyq metallǵa aınaldy. Ol tek jasyl energetıka men tehnologııalyq óndiristerde ǵana emes, áskerı salalarda da asa mańyzdy. Qazaqstannyń baı qorlary AQSh úshin Qytaıdan táýeldilikten shyǵýdyń kilti bolyp otyr.
