Turǵyndardyń qaýipsiz ortada, alańsyz ómir súrýine óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıy tikeleı áser etedi. Oblys qurylǵan jyly bıýdjet kólemi 251,3 mlrd teńge shamasynda bolsa, qazir eki ese ósti. О́ńir bıýdjeti bıyl 500,9 mlrd teńgeni qurady. Osy qarajattyń 45,4%-y nemese 227,3 mlrd teńgesi áleýmettik salaǵa baǵyttaldy. 9 aıdyń qorytyndysy boıynsha oblystyń damý kórsetkishterinde oń ósim saqtalyp otyr. Kólik salasynda 123,4%, baılanys salasynda – 106,4%, óńdeý ónerkásibinde – 101,3%, ishki saýdada – 105,9%, aýyl sharýashylyǵynda – 102,8%, ınvestısııada 103,1% ósim tirkeldi. 10 aıda memlekettik bıýdjetke oblystan 137,3% ósimmen 441,4 mlrd teńge salyq pen basqa da mindetti tólemder tústi. Onyń 71,7%-y (316,7 mlrd teńge) respýblıkalyq, 28,3%-y jergilikti bıýdjetke (124,7 mlrd teńge) tıesili.
Oblysty damytýdyń negizgi baǵyttary aıqyndalǵan. Bul tizimde Semeı qalasynyń ınfraqurylymyn damytatyn ıakorlyq joba retinde jańa shaǵyn aýdan qurylysyn bastaý mindeti birinshi qatarda tur. Sondaı-aq ınvestorlarǵa jaǵdaı jasaý, ındýstrıaldyq aımaqtyń kólemin ulǵaıtý syndy tapsyrmalar kún tártibinde. Budan ózge, týrızmdi, aýyl sharýashylyǵyn damytý máselesi de basymdyq berilip otyrǵan baǵyttar qatarynda. Keıingi jyldary oblys ákimderiniń jumys aýqymy bıýdjetti negizgi salalarǵa baǵyttap, tıimdi paıdalanýmen ǵana emes, ınvestısııalyq jobalarǵa qanshalyqty basymdyq bergenimen ólshenetin boldy. О́ńir basshysynyń aıtýynsha, jyl basynan beri iske asyp jatqan jobalardyń sany 29-dan 97-ge deıin artqan. Investısııalar kólemi 2,2 trln teńgeden 3,5 trln teńgege deıin ósken.
– 50 joba Ulttyq sıfrlyq ınvestısııalyq platformaǵa engizilgen. Iri ınvestısııalyq jobalardyń biri – kólemi
577,5 mlrd teńgeni quraıtyn, jalpy uzyndyǵy 297,5 km «Aıagóz – Baqty» temirjol jelisiniń qurylysy. О́ńirdiń, elimizdiń damýyna tyń serpin beretin baǵyt Memleket basshysynyń tikeleı tapsyrmasymen 2023 jyly bastaldy. Merdiger uıym – «China Harbour Engineering Company». Jobanyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesi bekitildi. Qazir 30 mlrd teńge ınvestısııa salyndy. Nysandy 2027 jylǵy jeltoqsanda paıdalanýǵa berý josparlanyp otyr, – dedi B.Ýálı.
Budan bólek, ónerkásip salasynda Túrkııanyń «Miryildiz Kz.Ltd» kompanııasy jalpy quny 480 mln AQSh dollaryn quraıtyn «Altyn óndirý fabrıkasyn salý» jobasyn iske asyra bastady. Bıyl jalpy somasy 25,9 mlrd teńgege 453 jumys ornyn ashý arqyly 14 jobany iske asyrý josparlanǵan. Búginde 13,3 mlrd teńgege 7 joba iske asyrylyp, 124 jumys orny ashylǵan. Jyl sońyna deıin quny 12,6 mlrd teńgeni quraıtyn 255 jumys ornyn qurýdy kózdeıtin taǵy 7 jobany iske asyrý josparlanyp otyr.
Aýmaǵy 96 gektardy quraıtyn «О́ndiris» ındýstrııalyq aımaǵynda 3 jańa jobaǵa jer berilip, tolyqqandy ıgerilgen. Indýstrııalyq aımaqty 186 gektarǵa deıin keńeıtip, shaǵyn ónerkásip parkin qurý jumystary júrgizilip jatyr. Jalpy, ınvestorlardyń óńirge degen qyzyǵýshylyǵy ındýstrııalyq aýmaqty keńeıtý qajettiligin kórsetip otyr. Osyǵan baılanysty oblys ákimdigi Semeı qalasynyń ónerkásiptik aımaǵyna 500 ga jer bólýdi josparlaǵan. Eger osy joba merziminde iske assa, ınvestısııa tartýǵa, jańa óndirister men jumys oryndaryn qurýǵa múmkindik berip, óńirdiń turaqty damýyn qamtamasyz etedi. Bul baǵyttaǵy jumystardyń aýqymy keń, sheteldik ınvestorlarmen jasalyp jatqan kelisimsharttar da jeterlik.
Oblystyń aýyl sharýashylyǵy salasynda jalpy ónim kólemi 9 aıda 339,5 mlrd teńgeni quraǵan. Onyń ishinde mal sharýashylyǵynyń ónimderi 209,7 mlrd teńgege óndirilip, 105% ósim qalyptasqan. Salany memlekettik qoldaý sharalary aıasynda 15,1 mlrd teńge sýbsıdııa bólingen. Atap aıtqanda, ósimdik sharýashylyǵyn damytýǵa – 2,5 mlrd teńge, mal sharýashylyǵyna – 4,8 mlrd teńge, qarjy quraldaryn sýbsıdııalaýǵa, qaıta óńdeý salasyna 7,8 mlrd teńge qarastyrylǵan. Jalpy aýdany 152,3 myń ga bolatyn 428 paıdalanylmaı jatqan jer ýchaskesi qaıtarylǵan. Oblystaǵy ınfraqurylym máselelerin kezeń-kezeńimen sheshýge oblys ákimdigi jiti nazar aýdaryp otyr.
Jýrnalıster oblys ákimine óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý kórsetkishterine qatysty suraqtar qoıdy. Bir saýal jańadan boı kóteretin «Smart City» shaǵyn aýdany týraly boldy.
– Semeı qalasynyń oblys ortalyǵy mártebesinen aıyrylǵanyna shırek ǵasyrdan asty. Sonyń saldarynan qalada 1981 jyldan beri birde-bir mádenı nysan salynbapty. Biz osy olqylyqtyń ornyn toltyrý maqsatynda Abaıdyń 180 jyldyǵy qarsańynda «Abaıǵa qurmet» degen ataýmen úlken aksııa bastadyq. Soǵan sáıkes, óńirler qalaǵa tartý retinde ǵımarattar salyp berýge qoldaý kórsetetin boldy. Sol ǵımarattar túsetin oryndy «Smart City» dep atap, jańa shaǵyn aýdan qurýdy jón kórdik. Qala shetinen «bolashaqtyń qalasyna» 1 100 ga oryn belgiledik. Buryn-sońdy mundaı aýqymdy qurylystar qalada iske aspaǵan. Endi osy jobany barynsha tıimdi josparlaǵan soń, alǵashqy nysandar salyna bastaıdy, – dedi spıker.
Oraıy kelgende biz de ákimge týrızmge qatysty saýal qoıdyq.
– Alakól demalys orny 26 myń turǵyny bar Maqanshy aýdanynyń aýmaǵynda ornalasqan. Kól jaǵalaýynda kúndelikti orta eseppen 20 myńǵa jýyq adam demalady. Qonaqtar sanynyń ózi bir aýdanmen para-par. Sondyqtan jaǵalaýdyń mańyn taza ustaýǵa, qoǵamdyq tártipti saqtaýǵa taǵysyn-taǵy jumystardy retteýge bir aýdannyń shamasy jetpeıdi. 2018 jyldan beri Alakól jaǵalaýyna qarajat qarastyrylmaǵan. Bıyl kóktemde biz 1 mlrd teńge qarastyryp, qoǵamdyq keńistik, jaǵalaý, qoqys tastaıtyn jáshikterdi, kózge kórinetinniń bári-bárin jańarttyq. О́kinishke qaraı, maýsymǵa daıyndyqty kesh bastadyq. Sondyqtan bıyl shomylý maýsymy aıaqtala salysymen, qyrkúıek aıynan keler maýsymǵa daıyndyqty bastap kettik. Ortalyqtan baǵynatyn óz aldyna derbes mekeme quratyn bolyp sheshtik. Jaǵalaýdaǵy tazalyqqa, tártipke taǵy sol sekildi talap-erejelerdiń saqtalýyna osy mekeme jaýapty bolady. Eldiń týrıstik áleýetin eskere otyryp, bıyl týrızm basqarmasyn da qurdyq. Qoryta aıtsaq, Alakóldiń máselesin bir kúnde sheshe almaımyz. Oǵan Úkimet tarapynan qomaqty qarajat qaralýy kerek, – degen oblys ákimi jaýabyn ınvestısııalyq jobalardyń jaı-japsarymen túıindedi.
