Qozykósh myltyq

Osy sala boıynsha eńbek etip júrgen tarıh ǵy­lymdarynyń kandıdaty, etnograf-qarýtanýshy Qalıolla Ahmetjannyń paıym­daýynsha, «Qazaq sarbazdary erte dáýirden bas­tap otty qarý myl­tyq qol­danǵan. Bul jaraq­tardyń jasalý formasy, qurylymy jáne qoldaný erek­sheligine baılanys­ty birneshe túrge bólingen».

Al halqymyzdyń ba­tyrlyq dastandary men aýyz ádebıet nusqalarynda qazaq­tar myltyqtyń: jez­aıyr, samqal (shamhal), kúldirmamaı, qozykósh, bilte myltyq, orama myltyq, beren myltyq, taǵy basqa túrlerin paıdalanǵany haqynda aıtylady.

Osylardyń ishinde qo­zykósh myltyq týraly baıan­dar bol­saq, bul qarýdy qazaq bertinge deıin qoldaǵan. Oǵan dálel, 1966 jyly «Ja­zýshy» baspasynan ja­ryq kórgen qalamger Saparǵalı Begalınniń «Saıat­shy áńgimeleri» atty jınaǵynda: «Ertis ózeniniń arǵy jaǵynda úsh bolys el ýaq bar. Osy eldiń Uzaq degen bolysy qustan-qus tańdap júrgende qolyna qyran qarshyǵa túsedi. Onyń atyn «kókjendet» dep qoıady. Bir kúni osy qyran qarshyǵasyn egin oramynda otyrǵan bir top qazǵa jibergen eken, qazdar jabylyp qanatymen sabalap, tumsyǵymen shoqyp, óltirip ketedi. Ashýlanǵan bolys alysqa tıetin qozykósh degen myltyǵyn alyp, top qazdy atyp qýalady» dep jazady.

Joǵarydaǵy jazbada bul qarý alysqa atylatyny týraly aıtylǵan. Demek myltyq alysqa atylýy úshin onyń oqpany (unǵysy) uzyn bolýǵa tıis. Myna bir sýrettegi qarý – oqpany uzyn qozykósh myltyqtyń túri.

Qarý 1866 jyly Hıýa shaharyndaǵy ustahanada soǵylypty. Qazir Reseı Fede­rasııasynyń iri má­denı oshaǵy Sankt-Pe­ter­býrg qalasyndaǵy Áskerı-tarıhı artıllerııa, ın­jenerlik jáne baılanys áskeri mýzeıinde OSF 018/277 nómirlik retpen saq­taýly tur eken. Myl­tyqtyń jalpy uzyndyǵy – 160 sm, uń­ǵysynyń (oqpany) uzyndaǵy – 116,5 sm bolsa, kalıbri – 12 mm.