Belgili reseılik saıasattanýshy jáne aımaqtanýshy Mıhaıl Vınogradov redaksııamyzǵa bergen suhbatynda Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy kópjyldyq seriktestiktiń negizin, Prezıdent Toqaevtyń dıplomatııalyq stılin jáne qazirgi halyqaralyq jaǵdaıdaǵy teńgerimdi ustanymy týraly oı bólisti.
– Mıhaıl Iýrevıch, Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy kópjyldyq seriktestiktiń negizgi baǵyttary qandaı? Bul baılanystardyń turaqtylyǵyn ne qamtamasyz etedi dep oılaısyz?
– Meniń oıymsha, Reseı men Qazaqstan arasyndaǵy ózara is-qımyl men seriktestiktiń basty faktory – kórshi bolýy. Eki eldiń ortaq shekarasy, tarıhı baılanystary, uqsas naryqtary jáne keı jaǵdaıda ortaq syn-qaterleri bar. Osyndaı geografııalyq jáne tarıhı jaqyndyq qarym-qatynastyń tabıǵı negizin qalyptastyrady.
Kórshi bolý, bir jaǵynan, pragmatıkalyq ustanymdy qamtamasyz etedi. Taraptar jedel ári tıimdi kelisimderge kele alady. Árıne, kórshi elderdiń arasyndaǵy baılanystar árqashan minsiz bola bermeıdi. Biraq Reseı men Qazaqstan jaǵdaıynda ózara túsinistik bar. Keıbir jaǵdaılarda Qazaqstandy Reseı úshin Ortalyq Azııadaǵy eń túsinikti jáne boljamdy seriktes dep ataýǵa bolady.
Prezıdent Toqaevtyń dıplomatııalyq tájirıbesi bul modelge tolyq sáıkes keledi. Ol kórshi eldermen, sonyń ishinde Qytaımen de tatý kórshilik saıasatyn tıimdi júrgizip keledi. Bul qazirgi halyqaralyq jaǵdaıda asa mańyzdy faktor.
– Qazaqstan Prezıdentiniń Reseıge sapary eki eldiń qazirgi saıası ózara is-qımylynyń deńgeıin qalaı kórsetti dep oılaısyz?
– Bul jerde eki mańyzdy aspekt bar. Birinshiden, Qazaqstannyń aıryqsha mártebesi. Qazaqstan men Reseıdiń baılanystary turaqty jáne pragmatıkalyq sıpatqa ıe. Bul – ózara senim men teńgerimdi dıalogtyń nátıjesi. Ekinshiden, Toqaevtyń Reseı tarapynan tolyqqandy kóshbasshy retinde moıyndalýy mańyzdy. Bul kezdesý Qazaqstan Prezıdentiniń halyqaralyq jáne óńirlik deńgeıdegi bedelin naqtylaı túsedi.
– Sizdińshe saparda qandaı máseleler men salalar basymdyqqa ıe boldy?
– Kez kelgen joǵary deńgeıdegi kezdesýlerde, árıne, keıbir kelispeýshilikter men aıyrmashylyqtar talqylanady. Degenmen, men bul jaǵdaıdy ekiudaı dep sıpattar edim. Bir jaǵynan, Reseıde Qazaqstanǵa degen jyly jáne túsinistikke toly kózqaras bar. Psıhologııalyq jáne mádenı turǵydan elderimiz bir-birine jaqyn. Ekinshi jaǵynan, Reseıdiń sońǵy jyldardaǵy ishki úrdisteri, sonyń ishinde postkeńestik keńistikke qatysty jabyqtyq, mıgrasııalyq saıasattyń kúsheıýi belgili bir qıyndyqtar týǵyzady. Bul qubylys Qazaqstan azamattaryna da áser etedi. Shekaradaǵy uzaq tekserýler, ınternet shekteýleri, eńbek naryǵyndaǵy tosqaýyldar sııaqty jaǵdaılar jıi kezdesedi.
Sondyqtan Qazaqstan úshin osy máselelerdiń sheshilýi – óz azamattaryna qatysty kemsitýsiz jáne teń quqyqty qatynasty qamtamasyz etý erekshe mańyzdy taqyryptardyń biri bolady dep oılaımyn.
– Sizdiń oıyńyzshe Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń syrtqy saıasattaǵy ózindik stıli qandaı? Onyń ereksheligi nede?
– Toqaev myrzanyń stıli men jalpy, Qazaqstannyń syrtqy saıası baǵytynyń basty ereksheligi – tepe-teńdikti saqtaý. Bul – naqty ulttyq múddelerge negizdelgen pragmatıkalyq saıasat. Ol abstraktili nemese ıdeologııalyq urandarǵa emes, naqty maqsattarǵa súıenedi.
Toqaevtyń ereksheligi – túrli derjavalarmen teń dárejede dıalog júrgize bilý qabiletinde. Ol Máskeýmen de, Vashıngtonmen de, Pekınmen de, Brıýsselmen de ózara tıimdi sóılese alady. Bul úlken dıplomatııalyq tájirıbe men salqynqandy strategııalyq oılaýdy qajet etetin qasıet.
Sonymen qatar ol halyqaralyq qatynastarda jasandy, «qoldan jasalǵan» daýlardan aýlaq bolýǵa tyrysady. Osyndaı sabyrly jáne teńgerimdi saıasat uzaq merzimdi senim men turaqtylyqqa negizdelgen. Sondyqtan men Toqaevtyń dıplomatııalyq stılin strategııalyq tepe-teńdiktiń úlgisi dep baǵalaımyn.
