Alǵashqy kún jaýyngerlerden normatıv qabyldaýmen bastaldy. Birneshe topqa bólingen júz qaraly adam jan-jaqta túrli synaq tapsyrdy. Bir top bıik ǵımarattan arqanmen quldılap, qabat terezelerinen shartty «qylmyskerge» shabýyl jasady. Biraq budan buryn arnaıy jasaq jigitteri jasyrýly turǵan bıletterdiń ishindegi arqan baılaý tásiliniń birin tańdap, ony tájirıbede kórsetti. Keıin taý jattyǵýlaryn oryndaýǵa jiberildi. Endi bir top músheleri mergendikterin synady. Túrli qarýmen, ár pozısııada birneshe nysanany dál kózdegender kelesi normatıvti tapsyrý quqyǵyna ıe bolsa, keıbiri synaqty mezgilinen erte aıaqtady.
«Kúreń beret» úshin kúrestiń ekinshi kúni top-topqa bólingen qatysýshylar 3 shaqyrymǵa jáne 100 metrge júgirdi. Jaraýly attaı jaqsy daıyndyqpen kelgenderi toptan oq boıy ozyq keldi. Keıbireýler biriniń izin biri basyp jetti. Bul uzaq jarys jolyna shyǵar aldyndaǵy dene qyzdyrý ispetti bolǵanymen, asa mańyzdy jattyǵýlardyń biri. Qysqa qashyqtyqta synǵa túskender de shamasyn kórsetip baqty. Munymen tekseris bitken joq. Jaýyngerler beltemirge tartylyp, bilektiń kúshin, tózim men jiger qýatyn baıqatty.
Osydan soń úmitkerler otyryp-turý, jerde jatyp qoldy búgip-jazý, tizeni keýdege ákelý, ish bulshyq etin nyǵaıtý syndy normatıv tapsyrdy. Olar túrli qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵanda qoldaný qajet qorǵanys jáne urys tásilderin oryndady. Túrli sıýjetke qurylǵan kútpegen shabýyl qalaı jáne qandaı ádispen toıtarylýy kerek ekenin kórsetti. Qatysýshylar barynsha baqylaýshylardyń oń baǵasyn alýǵa tyrysty. О́ıtkeni jaýyngerler eki eskertý alsa, synaqtyń qalǵan bólimderine jiberilmeıdi.
Jattyǵýlardy oryndaý dene-bitimge ǵana emes, jaýyngerlerdiń moraldyq-psıhologııalyq jaı-kúıine de biraz salmaq saldy. Sondyqtan súringen úmitkerler de boldy. Sóıtip nebári eki kúnde 20-ǵa jýyq qatysýshy alańnan shyǵaryldy. Biraq munymen «kúreń beretke» kóz tikkenderdiń synaǵy aıaqtalmady.
Tańmen talasa oıanǵan arnaıy jasaq jaýyngerleri toptasqan kúıi túrli sabaqtarǵa qatysty. Aldymen úmitkerler mobıldi radıo qurastyryp, baılanys torabyn qosýdan normatıv tapsyrdy. Muny oryndaýǵa olarǵa nebári 40 sekýnd ýaqyt berildi. Qatysýshylar bul tapsyrmany barynsha tez ári sapaly oryndaýǵa talpyndy. Jantalasqan jaýyngerler berilgen arnaǵa dál túsip, radıo jıilikti anyqtaýdan qatelespedi.
Al úmitkerlerdiń taǵy bir toby arnaıy synyp ishinde taktıkalyq, operatıvtik maqsattar úshin jergilikti jerdiń erekshelikterin zertteýge kiristi. Olarǵa ár túrli nusqadaǵy daıyn kartalar usynyldy. Tapsyrmany oryndaý asa bir fızıkalyq kúshti qajet etpese de, jaýyngerlerdiń ıntellektýaldyq qabiletin synady. Daıyndyqpen kelgen úmitkerler tosylmady, biraq azdy-kem qatelikke boı aldyrǵandary da boldy. Soǵan qaramastan baqylaýshylar rızashylyǵyn bildirdi.
«Kúreń beretke» jetpeı qoımaımyz degen jigitter qoldaryna kúrek te ustady. Olar sanaýly múmkindik ishinde kúrekti sabynan ustap, birneshe metr qashyqtyqta adam boıyndaı soraıǵan aǵashqa dál qadaýy tıis. Qolyndaǵy kúrekke kúmánmen qarap, sátsizdigi úshin kinálap jatqandar da tabyldy. Biraq ekinshi ret berilgen múmkindik kózderinde ot oınaǵan oǵylandarymyzǵa kelesi kezeńge ótýge jol ashty.
Sheshýshi kezeń. Tań áli qylań berip úlgergen joq. Typ-tynysh qarańǵylyqty burynnan «kúreń beret» ıegeri atanǵandardyń tars-turs etken qarýy buzyp jiberdi. Bul – joryq aldynda úmitkerlerge berilgen dabyl etin. Bir kún buryn mandattyq komıssııanyń oń sheshimin alǵan abadan jigitter apyl-ǵupyl syrtqa júgirip, qorǵanys shebin qurady. Osylaısha, 65 shaqyrymdyq joryq aldynda jaýyngerlerdi bir júgirtip alǵan tóreshiler sheshýshi synaqtardy qabyldaýǵa daıyn ekenin ańǵartty.
Arnaıy jasaq jaýyngerleri mingen kólik mejeli jerge jetkende ishtegi jigitter desanttyq tásilmen jerge sekirip, qorǵanys qalpyn saqtap turdy. Kóp ótpeı top-topqa bólingen úmitkerler sóre syzyǵyna kelip, qaz-qatar sap túzedi. Start berilgeni sol-aq eken typyrshyp turǵan jelaıaq jigitter jaı oǵyndaı jylt etip, márege qaraı umtyldy. Bári de bastapqy 5 shaqyrymdy belgili ýaqyt aralyǵynda baǵyndyrý kerek ekenin jaqsy biledi. Sóıtip bul normatıv oıdaǵydaı oryndaldy.
Jele jortqan jigitter endi bir tusta jazyq dalany artqa tastap, taýly-tasty mekenge taban tıgizdi. Oıly-qyrly jerlerden orǵyp ótken oǵylandar oıysqa qaraı oıysty. Ile-shala qoldaryndaǵy qarýyn bıik ustap, Ileniń belden asatyn muzdaı sýyn shimirikpesten keship ótti. Sý kıimin syǵymdap, sál-pál rettelip alyp, órge qaraı órshelene júgirdi. Damylsyz júgiris pen tóreshilerdiń túrtpegi qaıta bastaldy. Kópti kórgen tájirıbeli aǵa býyn anadaıdan aıǵaılap, jigitterge bir dem berdi.
Kelesi kezekte úmitkerler 400 metr tóńirekte aldyńǵy shepte shabýyldaý daǵdylaryn kórsetti. Bul endi asa qıyndyq týdyra qoımaıtyn, biraq aldaǵy alys joldy uzarta túsetin synaqtardyń biri. Odan qaldy ot pen sýdan, taý men tastan asqan azamattardy birese otyrǵyzyp, birese turǵyzyp ábden súlesoq etedi. Árıne, bul jigitterdiń temirdeı tózim men qyraǵylyǵyn qaıraý bolsa kerek.
Jotaly jerdiń tóbesine shyqqanda qannen qapersiz kele jatqan myqtylarǵa or qazý buıyryldy. Jarty saǵatqa jetpeıtin ýaqyt ishinde árqaısysy uzyndyǵy –170, eni – 60 santımetrlik or qazyp shyqty. Tereńdigi 30 cantımetrlik ordy tóreshiler tekserip, baǵasyn berdi. Qarý asynǵan topty jaqyndastyra túsetin taǵy bir tapsyrma jaraqat alǵan qarýlasyn 15 metrge deıin súırep ótý normatıvi. Olar jaraly jandy súıremes buryn aldymen medısınalyq kómek kórsetýi shart. Dál osyǵan uqsas normatıvtiń biri – baýyrymen 50 metrge deıin jorǵalaý. Bir qaraǵan janǵa qarýyn qolynyń ústine qoıyp, jer baýyrlap jyljý ońaı kórinedi. Áste olaı emes! Munyń azabyn talaı shaqyrym shań jutyp, alqymy tarylǵan, ál-dármeni azaıyp, boldyra bastaǵan adam ǵana túsinedi. Iyǵyńdy nemese jambasyńdy kóterip kór, kókjelkede tónip turǵan tóreshi saparyńdy osy jerden toqtatýǵa daıyn tur. Bul da úmitkerdi alańdatady. Mine, osyndaı aýyrtpalyq saldarynan saýsaqpen sanarlyq qana sekýndqa keshikken keı úmitker qatardan shyǵarylyp jatty.
Qıyndyq munymen bitken joq. Kelesi núktede basyna gazǵa qarsy tumyldyryq kıip júgirýge májbúr boldy. Sebebi olardyń jolyn tútin torlady. Arnaıy jasaq jaýyngerleri osyndaı qıyn-qystaý sátte saýatty qımyldap, jol boıynan sytylyp shyǵýǵa tıis. Biraq bul synaqty olar shybyn shaqqan qurly kórgen joq. О́rt jalmaǵan aýmaqty da artqa tastady. Endi on shaqyrymnan keıin olardy úlken úzilis kútip tur. Ol úshin jigitter kesh batpaı turyp, túnemelik orynǵa jetip alýy kerek. Jigerli jigitter bolsa dittegen mejege tús aýa jetti.
Synaqty abyroımen ótkergen jaýyngerlerdiń júzininen nur baıqalady. Bir-birine dem berip, demeý bolyp júr. Tipti olardyń arasynda aǵaly-inili baýyrlar da bar bolyp shyqty. Joryqta júrip, bir-biriniń taǵdyrynan beıhabar bolǵan ekeýdiń qýanyshynda shek joq. Sátin salsa, aǵaıyndylardyń bir úıden shyqqan «eki kúreń beret» ıegeri atanatyn kúni de alys emes...
Jaýyngerler kún uıasyna batpaı turyp, jatyn oryndy syrt kózge bilinbeıtindeı etip saılap aldy. Tún ishinde kezek-kezegimen qosyndy da kúzetti. Kelesi kúni túngi qosynnan shyqqan jaýyngerler tý kóterip aqtyq synǵa bet aldy. 65 kıllometr joldy júgirip, qur súlderi qalǵan 13 batyr kele sala oq-dári tasymaldaýǵa kirisip ketti. Bas kótermeı súırelep júrgen qorap ta jeńil emes. Salmaǵy – 25 keli. Biraq olar qol sozym jerde turǵan «kúreń beretten» aıyrylmas úshin bar kúshin saldy.
Jaýyngerler qarýlasyna qaraılaı júrip, kedergilerdi baǵyndyrýy shart. Biri umtylyp aldyǵa ketkende ekinshisi qorǵanysta qalady. Jup jazbaı júgirgen jaýyngerler osy jerde birlik tanytpasa, buǵan deıinginiń bári beker. Sebebi ekeýiniń biri jolda qalsa, synaqtan ekeýi de shettetiledi. Bul taktıka jaýyngerdiń janyndaǵy serigine degen senimdi nyǵaıtý úshin qajet. Sóıtip, sońǵy núktege aıańdaǵanda jigitter boraǵan oqtyń astynda qaldy. Asyǵyp-aptyqqan azamattar qaz-qatar tizile qalyp, kezek-kezek ózderimen birge alyp júrgen qarýdan oq atty. Saqyldap turǵan avtomattar úni kezekti bir úmitkerge kelgende kúrmelip qaldy. Ekinshi múmkindikte atylmasa, tókken ter zaıa ketip, «kúreń beret» kózden bulbul ushady. Úmitker avtomattyń zatvoryn oqjatarmen urǵylap jiberdi. Keptelip qalǵan patron syrtqa ushty. Oqty ornyna qaıta salyp, shúrippege saýsaq júgirtti. Úmit pen úreı torlaǵan oıdy avtomattyń daýysy buzdy.
Tóreshiler sonda da týlaǵan júrekke tynym berer emes. Tyqsyrǵan kúıi shańy shyǵyp jatqan sharshy alańǵa ákeldi. Synaqtyń aqtyq sátinde úmitkerler bir-birimen kúsh synasatyn boldy. Jaýyngerler úsh mınýttan úsh raýnd tóbelesti. Al qarýlas qarsylasyna janashyrlyq tanytyp, jaıbasarlyq kórsetse, tóreshiler birden aıyppul saldy. Mundaǵy basty mindet – aýyr soqqy men aılaly ádiske qarsy tura bilý. Biraq úmitkerlerdiń úkili úmitin aýyr soqqy da, tıgen judyryq ta úrkite almady. Jigerli jaýyngerler «kúreń beretke» laıyqty bolyp shyqty. Osylaısha, synaq óz máresine jetti.
6654 áskerı bóliminiń saptyq alańynda synaqtan suryptalǵan 13 jaýynger Ishki ister mınıstriniń orynbasary – Ulttyq ulannyń Bas qolbasshysy general-maıor Ańsaǵan Baltabekovtyń qolynan «kúreń beretterin» aldy. Bul – olardyń ómirindegi aıryqsha kún. Jeńimpaz jigitterdiń arasynda joǵaryda biz atap ótken aǵaıyndylar da bar. Olar – «Kúreń beret» ıelengen baýyrlar retinde tarıhta qaldy. Jarasymdy kóriniske kóz súısindi. Árıne, «kúreń beret» naǵyz jaýyngerge ǵana jarasady!
Janbolat KENJEǴUL,
jýrnalıst
Astana – Alataý – Astana
