Foto: Ashyq derekkóz
Bul rette Teńiz ken orny Chevron kompanııasyna boljamdy 28 mlrd dollar, ExxonMobil-ge 14 mlrd dollar erkin aqsha aǵymyn jiberedi. JShS lısenzııasynyń 2033 jylǵa deıin jaramdy bolýy jáne onyń uzartylýy týraly kelissózder aktıvtiń qunyn odan ári arttyra túsedi.
Qashaǵan da halyqaralyq korporasııalar úshin asa mańyzdy aktıv bolyp otyr. Eni, TotalEnergies jáne Shell, árqaısysy 2030 jylǵa deıin osy ken ornynan 5 mlrd dollardan bos aqsha aǵynyn alýy múmkin. Eni úshin Qashaǵan men Qarashyǵanaq – kólemi men kirisi boıynsha kompanııa portfelindegi jetekshi aktıvter. Lısenzııalardyń 2041 jáne 2037 jyldarǵa deıin kúshinde bolýy da ıtalııalyq kompanııanyń aımaqtan ketý yqtımaldyǵyn barynsha tómendetedi.
Osynyń nátıjesinde Chevron men Eni-diń álemdik dáleldengen munaı qorynyń 20-25%-y Qazaqstanda shoǵyrlanǵan. Bul bizdiń eldi olardyń jahandyq strategııasyndaǵy tirek núktesine aınaldyrady.
Teńiz, Qashaǵan jáne Qarashyǵanaq – búkil Kaspıı aımaǵyndaǵy úsh iri aktıv. Tikeleı jáne janama tabys kólemi boıynsha olar Chevron, Eni, Shell, TotalEnergies jáne ExxonMobil úshin portfeldiń ıadrosy sanalady.
Bul elimizge aldaǵy lısenzııalardy uzartý jónindegi kelissózderde biregeı artyqshylyq beredi. Teńgerimdi fıskaldyq saıasat pen uzartylǵan kelisimder 2040 jyldarǵa deıin turaqty ınvestısııa tartýdyń negizin qalaý múmkindigine ıe.
Saýalnama nátıjesinde 1 600 qatysýshynyń 1 000-y lısenzııany uzartýda eń senimdi áriptes retinde Chevron-dy tańdaǵan. Al senim deńgeıi tómen kompanııalar qatarynda:
- Lýkoıl – 38%;
- Eni – 26%;
- CNPC – 23%.
Reseılik «Rosneft» jáne «Lýkoıl» kompanııalaryna qarsy sanksııalar odan ári kúsheıtip otyr. Ásirese, 2025 jyly 6,4 mlrd dollarlyq FID sheshimi kútiletin «Qalamqas-Hazar» jobasynda «Lýkoıldyń» 50% úlesine qatysty alańdaýshylyq bar.
«QazMunaıGazdyń» qarjylyq kórsetkishteri de osy úsh alpaýyt jobaǵa táýeldi.
«Sońǵy 10 jylda jalpy munaı óndirý 10%-ǵa ósti. Biraq úsh alpaýytty alyp tastasaq, tek otandyq kompanııalardyń óndirisi 35%-ǵa tómendegen», dedi Premer-mınstrdiń keńesshisi Álisher Qojasbaev.
Bul málimdeme Teńiz, Qashaǵan jáne Qarashyǵanaqtyń el ekonomıkasy úshin mańyzyn aıqyn kórsetedi. Olar tek sheteldik ınvestorlar úshin ǵana emes, ulttyq kompanııa men búkil ekonomıkanyń qarjylyq turaqtylyǵy úshin sheshýshi ról atqarady.
Sarapshylardyń paıymynsha, Qazaqstan – álemdik munaı-gaz alpaýyttarynyń portfelderindegi strategııalyq ortalyq. Úsh negizgi ken orny uzaq merzimdi qorlar men joǵary tabysty qamtamasyz etip otyr. Sondyqtan Chevron, Eni, Shell jáne TotalEnergies Qazaqstannan ketkisi kelmeıdi, kerisinshe, ınvestısııany arttyrýǵa múddeli.
Endi bári Qazaqstannyń bul áleýetti qanshalyqty tıimdi paıdalanatyna baılanysty – lısenzııalardy uzartý, salyq saıasatyn ázirleý jáne munaı-gaz óńdeýdi damytý arqyly el úshin uzaq merzimdi paıda alý.
