Nurlybek Nálibaev: Halyq senimi iske serpin beredi

– Nurlybek Mashbekuly, Memleket basshysy jaqynda oblysqa jumys sapary bary­synda óndiris, mádenıet, sport nysandarymen, aımaq ınfra­qurylymyn damytý jumy­sy­men tanysyp, oń baǵa berdi. Osy rette Prezıdent óńirde ınves­tısııalyq ahýaldy jaqsartyp, bızneske qolaıly jaǵdaı jasaý­dy jalǵastyrýdy tapsyrdy. Áńgimemizdi osydan bastasaq.

– Memleket basshysynyń ár sapary bizge úlken jaýapkershilik júkteıdi. Prezıdentimiz jumys saparyn «Qorqyt ata» halyq­ara­lyq áýejaıynyń jańa termı­na­­lymen tanysýdan bastap, bir­neshe áleýmettik, óndiristik, iri ınfra­qurylymdyq nysandar­da boldy. Syr óńiriniń áleý­mettik-ekonomıkalyq damýy, ınves­tı­sııa­lyq jobalardyń júzege asýy men «Taza Qazaqstan» ekologııalyq baǵdarlamasy aıasynda atqarylǵan jumystardyń barysyn baıandadym. Sonymen qatar «Orient Ceramic KZO» kompanııasynyń qysh taqta óndiretin zaýyty, «Fabe Agro» jylyjaı kesheni, «With You» qatty turmystyq qal­dyqtardy óńdeıtin kásiporny, Seven Rivers Technologies kompanııasynyń shyny ydystar, Roka Group kompanııasymen birlesken sanıtarlyq-tehnıkalyq buıymdar óndirisi jáne basqa da ınvestısııalyq jobalar týraly paıymdy pikirin aıtty. О́ńir jurtshylyǵymen kezdesýde Prezıdent aımaqtyń qarqyndy damyp kele jatqanyna toqtalyp, aldaǵy ýaqytta da aýqymdy jumys atqarylatynyn jetkizdi. Astana men Almaty qalalaryndaǵydaı táýlik boıy qyzmet kórsetetin úshinshi Prezıdenttik kitaphana Qyzylordada ashylatyndyǵyn aıtty. Bul bastamany jerlesterimiz zor qýanyshpen qabyldap otyr.

Jańa nysan jer­lesterimizdiń rýhanı tynysyn ashatyn tárbıe men taǵylym úıi bolmaq. Sapar aıasynda Memleket basshysyna shyny klasterin damytý, bý-gaz qondyrǵysy, taý-ken ba­ıytý fabrıkasy, kalsıılendiril­gen soda óndirý zaýyty, taýarly sút fermasy jobalaryn iske asyrý jospary jaıynda baıandadyq. Memleket basshysynyń Qyzyl­orda oblysynyń damý qarqyny­na, atqarylǵan jumystarǵa bergen oń baǵasy bárimiz úshin zor mártebe. Bul barshamyzdy jańa jetistikterge jeteleıdi.

О́ńirdiń búgingi damýy jóninde sóz bolǵanda osy jyldyń 9 aıynda barlyq negizgi makroekonomıkalyq kórsetkishterdiń óskenin aıtar edik. Oblys bıýdjeti 851,3 mlrd teńgege jetip, 2022 jyldan beri 233 paıyzǵa ósti. Damý bıýdjetiniń kólemi 2021 jyly 47 mlrd teńge bolsa, bıyl 207 mlrd teńgege jetip, 4,4 esege artty.

Árıne, munyń bári eń aldy­men ár bastamamyzdyń jurt ıgi­ligine jumsalatynyna senim bildirgen Memleket basshysynyń qol­daýynyń arqasy. Bólingen qar­jynyń tıimdi jumsalýy da qazirgi basty talaptyń biri. Osyǵan baılanysty bıýdjet qarajatyn ońtaılandyrý maqsatynda 2022 jyldan bastap áleýmettik salaǵa tereń taldaý júrgizdik. Nátıjesinde, 108 mlrd teńge únemdeldi. Onyń ishinde bilim salasynan 64,3 mlrd, «Art-sport» baǵdarlamasynan 15,4 mlrd jáne áleýmettik qorǵaý salasynan 8,2 mlrd teńgeniń maqsatsyz jumsalýyna jol bermedik. Únem­delgen qarjy aımaqtaǵy eń ózekti máselelerdi sheshýge, turǵyndardyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa, jańa ınfra­qurylymdyq jobalardy iske asyrýǵa baǵyttaldy.

– О́ńirge syrttan tartylǵan ınvestısııa kólemi artyp keledi. Buǵan qandaı is-sharalar yqpal etip otyr?

– Bizdiń aldymyzda turǵan bas­ty mindet – óńirdiń ekonomıka­lyq áleýetin arttyrý úshin syrtpen baılanysty nyǵaıtyp, ınvestı­sııa tartý. Osy rette ınvestısııalyq ahýaldyń damýyna Memleket bas­shysynyń halyqaralyq deńgeı­degi bedeli mańyzdy ról atqa­ryp otyrǵanyn aıta ketýimiz ke­rek. Shetelderge jasaǵan saparlary barysynda memleket basshylarynan bólek tanymal kompanııalardyń jetekshilerimen kezdesip, elimizge ınvestısııa salýǵa shaqyryp keledi. Prezıdentimiz 2022 jyly Túrkııaǵa jasaǵan saparynan keıin sol eldiń «Aksa Energy» kompanııasy bizdiń óńirde jańa jylý elektr ortalyǵyn sa­lýǵa sheshim qabyldady. Jańa or­­talyq 240 megavatt elektr qýa­tyn, 277 gıgakalorııa jylý ener­gııa­syn óndiredi. Jobanyń jal­py quny – 215 mlrd teńge. Bıýd­jet ese­­binen 15 mlrd teńgege 45 shaqy­rym gaz qubyry júrgizildi. Bul – tá­ýelsizdik jyldaryndaǵy ınves­tor qar­jysyna salynǵan teńdessiz joba.

2022 jyldyń qyrkúıeginen bas­tap jańa jylý elektr ortalyǵy­nyń jobalaý qujattary ázirlendi. Bir jyldan keıin irgesi qalandy. Investısııalyq shartqa sáıkes stansa keler jyldyń tamyz aıyn­da iske qosylady. Prezıdenttiń tikeleı baqylaýynda turǵan nysanda búginde 176 MVt elektr energııasyn shyǵaratyn gaz týrbınasy qosyldy. Kelesi jyldyń basynda bý týrbınasy iske qosylyp, qo­symsha 95 MVt elektr energııasyn shyǵaramyz. Ortalyq óńirimizge qajetti elektr energııasymen tolyq qamtamasyz etip qana qoımaı, bir bóligin aımaqtan tys jerlerge sa­týǵa múmkindik beredi.

Byltyr Astana qalasynda Qazaqstan men Koreıa Respýblıkasy basshylarynyń ózara kezdesýi barysynda ótken «Qazaqstan-Koreıa» bıznes forýmynda oblys ákimdigi men Koreıanyń «With you E&C» kompanııasy arasynda yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. «Qyzylorda qalasynda jylyna 300 myń tonna qaldyqty suryptaý jáne qaıta óńdeý zaýytynyń» jobasyn iske asyrý bastaldy. Quny 37,8 mlrd teńge bolatyn zaýytta 160 adam jumyspen qamtylady.

Byltyr óńirimizge Eýropalyq Odaqqa múshe 20 memlekettiń elshi­le­ri arnaıy jumys saparymen ke­lip, «Qyzylorda oblysynyń ın­­vestısııalyq áleýeti» taqy­ry­byndaǵy dóńgelek ústel jumy­syna qatysty. Onda biz óńirdiń ınves­tısııalyq múmkindigi, alys-jaqyn shetelderge eksporttalyp jatqan ónimderimiz týraly málimet berdik.

Keıingi úsh jylda óńir ekonomıkasyna 1 trln 600 mlrd teń­ge ınves­tısııa salyndy. Bıyl ın­ves­tısııa kólemi 2021 jylmen salystyrǵanda 233 paıyzǵa artyp, 720 mlrd teńgeden astam qarjy tartylady. Onyń 70 paıyzy jeke ınvestısııa úlesi. 2025–2028 jyldary aımaqta quny 2 trln teńgeden astam 90 ınvestısııalyq joba júzege asyrylyp, 11 myńnan asa jańa jumys orny ashylmaq. Oblys orta­lyǵynan túrik ınvestory 4 mlrd teńgege ashqan «Orhun Medical» onko­logııalyq dıagnostıkalyq orta­lyǵy jylyna 94 myń adamdy qabyldaı alady.

Jýyrda Shveısarııa Konfede­ra­sııasyna jumys saparymen ba­ryp, óńirdiń ekonomıkalyq jáne ın­vestısııalyq áleýetin tanys­tyrdyq. Halyqaralyq uıym­darmen, sheteldik kompanııa­lar­men áriptestik baılanystardy nyǵaıtý baǵytyndaǵy sapar sheń­berinde aımaqta zamanaýı agro­ındýstrııalyq klaster qurý jobasyn talqyladyq. Jobaǵa sáıkes 20 myń gektar jerge tehnıkalyq qarasora, júgeri, soıa ósiri­lip, qaıta óńdeý josparlanyp otyr. In­vestısııa kólemi 51 mlrd teńge, 150-den astam jańa jumys orny ashylady.

– О́ńirde munaı óndirý kólemi jyl saıyn azaıyp keledi. Osy oraıda jańa ken oryndaryn zertteý jumysynyń nátıjesi qandaı? Oblys ekonomıkasyn ártaraptandyrý baǵytynda qandaı jobalar bar?

– Uzaq jyldar aımaq damýyna aıryqsha úles qosyp kele jatqan salanyń keıingi 10 jylda kidiriske ushyraǵany ras. Osydan 12 jyl buryn oblysta jylyna 11 mln tonna munaı óndirilse, 2024 jyly óndiris kólemi 3,2 mln tonnaǵa deıin azaıǵan.

Osyǵan baılanysty aımaqta respýblıkalyq bıýdjet qarjysy­na geologııalyq barlaý jumysyn arttyrý, jańa aýmaqtardy zertteý, munaı qorlaryn tolyqtyrý, ınnovasııalyq tehnologııalardy engizý jumystary qolǵa alyndy. Bul baǵytta «QazMunaıGaz» UK» AQ negizgi seriktesteriniń biri CNPC-men birlesip jumysty jandandyrady. «Shógindi basseın­der­di keshendi zertteý» derekteri bo­ıynsha Ońtústik Torǵaı alabynyń qory 3,2 mlrd tonnadan asatyny boljanyp otyr. Byltyr aımaqta geologııalyq barlaý jáne ken oryndarynda munaı óndirýdi arttyrý taqyrybyna arnalǵan II tehnıkalyq semınarda osy máseleler keńinen talqylandy.

Ekonomıkany ártaraptandy­ryp, barlyq salany birdeı damytý arqyly aımaqta bıyldyń ózinde 302 mlrd 500 mln teńgeniń 27 jobasy júzege asyryla bastap, olardyń 11-i iske qosyldy. Tolyq avtomattandyrylǵan, ozyq tehnologııamen jabdyqtalǵan óndiris orny – «Qyzylorda Saz-M» seriktestigi­niń kirpish zaýyty ashyldy. О́ndi­ris orny jylyna 90 mln kirpish shyǵaryp, jergilikti qurylysqa qajetti suranystyń 90 paıyzyn qamtamasyz etedi. Jaqynda ǵana 5,2 mlrd teńgege «Qyzylorda-nan» kondıterlik, makaron, nan-toqash ónimderin óndiretin kesheniniń 1-kezeńi iske qosyldy.

2022 jyly qazan aıynda «Orda Glass» seriktestiginiń jylyna 197 myń tonna shyny óndiretin zaýyty iske qosylyp, alǵashqy ónimi shyǵarylǵany belgili. Keıinnen osy óndiris mańaıynan shaǵyn jáne orta kásipkerlik beldeýin qurý úshin ilespe kásiporyndar ashý bastamasyn qolǵa aldyq. Sonyń alǵashqy nátıjesi 6,7 mlrd teńgege qýattylyǵy 5 mln sharshy metr energııa únemdeıtin shyny óndirý jobasy júzege asa bastady. Aldaǵy ýaqytta ınvestor quny 27,1 mlrd teńge bolatyn qosymsha 2 jańa ınvestısııalyq jobany iske asyrady. Shyny zaýytynyń aýmaǵynda jalpy quny 67 mlrd teńgege jetetin 3 joba júzege asyrylady. «Seven Rivers Technologies» seriktestigi nemistiń «Horn Glass» tehnologııasy boıynsha jylyna 240 mln dana shyny bótelkesin shyǵara bastaıdy.

Mashına salasynda «Maral nur» seriktestiginiń jylyna 740 jolaýshy vagonyn jóndeý kesheni, azyq-túlik ónerkásibinde túıe sútinen jylyna 392 tonna qurǵaq untaq óndirý zaýyty jyl sońyna deıin iske qosylady.

Memleket basshysynyń Qatar eline jasaǵan saparynyń nátı­jesinde qýattylyǵy 1 100 MVt-ty quraıtyn bý-gaz qondyrǵysyn jo­ba­laý jumysy bastaldy. Ol úshin 250 gektar jer telimi bólinip, jobanyń tehnıkalyq-ekono­mı­kalyq negizdemesin ázirleý bas­taldy. Joba quny 892 mlrd teńgeni qurap otyr. Osyǵan baılanysty Qyzylorda-Jezqazǵan, Qyzylorda-Shymkent arasynda joǵary qýatty 500 kVt elektr jelileri salynady.

Bıyl quny 553,6 mlrd teńgeni quraıtyn 14 iri jobanyń qurylysy bastalady. Kelesi jyly «Tabıǵı tas Qyzylorda» seriktestigi 17,3 mlrd teńgege qýattylyǵy jylyna 1 mln 100 myń tonna ák shyǵaratyn zaýytty iske qosady. Bul óndiris ornynda 92 jumys orny ashylsa, quny 150 mlrd teńgeden asatyn kalsıılengen soda shyǵaratyn óndiris ornynan 800 turǵyn jumys tabady. Qaıta jańǵyrtylyp, 2027–2028 jyldary iske qosylatyn «Shalqııa» ken-baıytý fabrıkasynda 1 540 jumys orny qurylady. Ispandyq «Roka Group» kompanııasymen jylyna 500 myń buıymǵa deıin sanıtarlyq-tehnıkalyq ónimder shyǵaratyn joǵary tehnologııalyq zaýyt salý jóninde Úkimet basshysynyń aldynda kelisimge qol qoıyldy. Bul salada elimizdegi alǵashqy óndiris sanalatyn bul zaýyttyń quny 40 mlrd 700 mln teńge, 300-ge jýyq jańa jumys oryndary ashylady. Taǵy bir sheteldik ınvestor – «Orient Ceramic» kompanııasy oblysta 27 mlrd teńgege keramıkalyq taqtaısha shyǵarý zaýytyn salýdy josparlap otyr.

«FABE-Agro» kompanııasy 86 mlrd. teńgege jylyjaı salý, «KST Energy» kompanııasy 3 mlrd 300 mln teńgege kalsılengen-kera­mıkalyq taqtaısha shyǵarý, «Hých­joý Henan» kompanııasy 8 mlrd teńgege avtoklavty gazobeton óndirý zaýyttarynyń qurylysyn bastaıdy. Atalǵan jobalar aıasynda 3 400 jumys orny qurylady.

Aýyl sharýashylyǵy salasynda da aldaǵy úsh jylda quny 62,1 mlrd teńge bolatyn 34 joba júzege asyrylady degen josparymyz bar. Onyń ishinde óńirimizde quny 40 mlrd teńge bolatyn júgeri daqylyn tereń óńdeıtin krahmal-sirne zaýytyn salý bar. Jobany iske asyrý maqsatynda bıylǵy jyldan bastap júgerini keptiretin qońdyrǵylar ornatylyp, keler jyly kúzde jınalatyn ónimdi qabyldaý oryndaryn ashý, ári qaraı tereń óńdeıtin zaýyt salý josparlanǵan. Keler jyly 10 myń gektarǵa júgeri egilip, aldaǵy ýaqytta onyń kólemi ulǵaıa beredi.

Osy baǵyttaǵy taǵy bir iri jobany shveısarııalyq «HarvestAgro» kompanııasymen iske asyramyz. Joba aıasynda tehnıkalyq qarasora, júgeri men soıa ósirý, qaıta óńdeý boıynsha agrarlyq-ındýstrııalyq klaster qurý kózdelgen. Quny 51 mlrd teńgeni quraıdy. Bul óndiris oryndary agrarlyq aımaq retinde biz úshin mańyzdy joba bolmaq.

– Kishi Araldyń kúretamyry – Syrdarııa deńgeıi jyldan- jylǵa azaıyp kele jatqanyna bárimiz alańbyz. Bul egin sha­rýa­shylyǵy úshin de ońaı bolmaı tur. Máseleni sheshýdiń joly qandaı?

– О́ńirdiń ekonomıkalyq, eko­lo­gııalyq jaǵdaıy, halqynyń ty­nys-tirshiligi Syrdarııa ózeniniń deńgeıine tikeleı baılanysty. Sý tapshylyǵy Memleket basshysy men Úkimettiń nazarynda turǵan másele. Oblysqa jasaǵan saparynda jurtshylyqpen júzdesken Prezıdent sý únemdeýdiń joǵary tehnologııasyn qoldaný qajettigin atap ótti. Bul – darııanyń basyn­daǵy memleketterdi de tyǵyryq­qa tirep otyrǵan problema. Biraq osy­ǵan qaramastan qysta Aral­ǵa ótetin sýdy molaıtyp, kishi teńiz­diń aýqymy ulǵaıdy. 2022 jyl­ǵy qazanda Aral teńizindegi sý kólemi 18,5 mlrd tekshe metrge de­ıin azaıǵan bolsa, bıyl 22,8 mlrd tek­she metrge artty. Memleket bas­shysynyń Soltústik Aral teńizin saqtap qalý men ári qaraı damytý týraly tapsyrmasyna sáıkes, Dú­nıejúzilik banktiń qaıtarymsyz granty esebinen «О́ńirlik damytý jáne Aral teńiziniń soltústik bóligin qalpyna keltirý» joba­synyń tehnıka ekonomıkalyq negiz­demesi ázirlendi. Sý resýrs­tary jáne ırrıgasııa mınıstri N.Nurjigitov óńirge birneshe már­te arnaıy jumys saparmen ke­lip, oblystyń sý sharýashylyǵy sala­synyń mamandarymen, jer­gi­likti turǵyndarmen kezdesti. Nátı­­jesinde, teńizdi ulǵaıtýdyń bir­deńgeıli nusqasy qoldaý taýyp,­ Kók­aral bógetin Baltyq júıesi bo­ıynsha 42 belgiden 44 belgige bıik­tetý usynyldy. Bul jobany jú­zege asyrýdyń arqasynda teńizdegi sý­dyń kólemi 7 mlrd tekshe shaqy­rym­ǵa kóbeıip, kepken teńiz tabany­nyń 762 sharshy shaqyrymy sýmen jabylady, sýdyń mıneralda­nýy 8,89-dan 7,28 gramm/lıtrge deıin tómendeıdi, jaıylymdyqtar men shabyndyqtardyń kólemi ulǵaıa­dy. Sonymen qatar Aral, Qazaly aýdandary halqynyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵ­daıyn jaqsar­týǵa jáne jańa jumys oryndaryn ashýǵa múmkindik beredi.

Sý resýrstary jáne ırrı­ga­sııa, Aýyl sharýashylyǵy mınıstr­leri birneshe márte jumys saparymen kelip, sý nysandary­nyń jumysyn, sýarý kezektiliginiń ­tıisti deńgeıde uıymdastyrylýyn ­kún­diz-túni baqylaýda ustady. Tóten­­she jaǵ­daılar mınıstrligi elimiz­diń barlyq óńirinen 139 qyzmetker­­den quralǵan jeke quramdy, 25 nasos qondyrǵysyn kómekke jetkizip, ­­2 aı boıy sharýalardyń ıgiligi ­úshin úlken jumys atqardy.

Úkimet rezervinen 53 nasos alýǵa 1 mlrd teńge bólinip, «Arna» kom­mýnaldyq memlekettik mekemesi eldi mekenderdegi sý nysandaryn tazalap, gıdrotehnıkalyq qury­lystardy jóndedi.

Aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónim kólemi jyl saıyn ósip, 234 mlrd 800 mln teńgege jetti. Syr dıqandary bıyl 189 600 gektarǵa egin ekti.

Onyń 80,9 myń gektary kúrish alqaby. Odan 58,1 sentnerden ónim alynyp, 470 myń tonnaǵa jýyq astyq jınaldy. Sý resýrstaryn neǵurlym tıimdi paıdalaný, sý únemdeý tehnologııalaryn engizý, sý júıelerin sıfrlandyrý – búgingi kúnniń basty talaby.

Bıyl dıqandar kúrish egis­tik­teriniń 60 myń gektaryn lazer­lik tegisteýden ótkizip, sýdy aıtar­lyqtaı únemdep, ónimdilikti 30 pa­ıyzǵa arttyrdy. Oblystyń ósim­­­dik sharýashylyǵyn ártarap­tan­dyryp, sý únemdeý tehnolo­gııa­syn keńinen engizýge baǵyttal­ǵan memlekettik qoldaý sharala­ry­na aldaǵy 3 jylǵa 34 mlrd teń­­ge­den astam qarjy bólindi. Ke­­le­si jylǵa sý únemdeý tehnologııa­la­ryn memlekettik qoldaýǵa 9 mlrd­ teń­ge qarastyryldy. Bıyl sý únem­deý tehnologııalaryn paıda­la­ný kólemi 8 100 gektarǵa jetip, ótken jylmen salystyrǵanda 2 ese artty. Úkimet basshysy biz­degi sý únemdeý tájirıbesin basqa óńir­lerge taratý týraly tapsyrma berdi.

– Osy kúni shalǵaı aýyldar­dan qalaǵa kóship jatqandar qata­ry kóp. Bul úderis ári qaraı jalǵasa bere me? Bolashaqta osy úrdis aýyldyń jaǵdaıyna, ondaǵy áleýmettik nysandar jumysyna qalaı áser etýi múm­kin?

– Aýyldardy damytý – mem­le­kettik saıasattyń mańyzdy strate­gııalyq maqsattarynyń biri. Búginde oblystyń 447 myń turǵyny (oblys halqynyń sany 845 myń adam) nemese 53 paıyzy aýylda turady. Qazir elimizdiń barlyq óńirleri qarqyndy damyp, iri óndiris oryndary iske qosylyp jatyr. Shalǵaı eldi mekenderge aýyzsý, gaz tartylyp, jol salynyp, áleýmettik nysandar boı kóterip keledi.

Memlekettiń aýyldardy da­mytýǵa jasaǵan qoldaýyn Qyzyl­orda oblysynan aıqyn kórýge bolady. Aımaǵymyzdaǵy Naǵı Ilııasov, Besaryq aýyldarynyń tur­mysy qalaǵa bergisiz ekenin maq­tanyshpen aıtamyz. Bıyl biz­diń tájirıbemizben tanysýǵa Abaı, Jambyl, Aqtóbe oblystarynan kelgen delegasııa ókilderi osy aýyldardyń damýyn joǵary baǵalady.

Bıyl qyrkúıek aıynda ótken «Aýyldyq aımaqtardy damytý­da­ǵy azamattyq qoǵamnyń róli» atty forýmda da bul máseleni keńi­nen talqyladyq. Aýyldy damytý – mem­lekettik saıasattyń asa mańyzdy strategııalyq maqsattarynyń biri bolyp qala beredi. Biz jyl saıyn dástúrli túrde uıymdastyryp kele jatqan «Úlgili eldi meken» oblys­tyq konkýrsy da aýyl-aımaqtyń ajaryn aıshyqtap, onda qolaıly ómir saltyn qalyptastyrýdyń qadamy. Keıingi úsh jylda bıýdjetten 2 mlrd teńge bólinip, kon­kýrs jeńimpazdaryna 67 arnaıy kommýnaldyq tehnıka jáne qar­jylaı syıaqy tabystaldy.

Memleket basshysynyń bastamasymen qolǵa alynǵan «Keleshek mektepteri» ulttyq jobasy aıasynda aımaqta 6 900 oryndyq 10 mektep iske qosyldy. Onyń ishinde 5 mektep aýyldarda boı kóterdi. Bıyl oblys ortalyǵynan «Bilimdi qoldaý qory» arqyly 8 mlrd 400 mln teńgege fızıka-matematıka baǵytyndaǵy «Bilim-ınnovasııa» lıseı-ınternaty salynyp, el ıgiligine tabystaldy. Bilim ordasynda oqýǵa elimizdiń 17 aımaǵynan 1 445 oqýshy ótinish bildirip, bilim báıgesinde joǵary kórsetkishterge qol jetkizgen balalar qabyldandy. Onyń ishinde shalǵaı eldi mekenderdegi bilimge qushtar oqýshylar da bar.

Aýyl halqynyń tabysyn arttyrý, turmys-tirshiligin jaq­sartý maqsatynda osy jazda Aral aýda­nynyń Aqbasty aýyly­na aýyz­sý jetkizdik. Oblys, aýdan orta­lyqtarynan shalǵaı jatqan aıadaı ǵana aýyl turǵyndary osyǵan deıin aýyzsýdy jerasty qudyǵynan tasyp kelgen edi. 3 mlrd 100 mln teńge bolatyn joba aıasynda aýyldyń máselesi sheshilip, ondaǵy jurttyń alǵysyn estidik. Bıyl biz oblys turǵyndaryn ortalyqtandyrylǵan aýyzsýmen 100 paıyz qamtamasyz etemiz.

Byltyr óńirde «Rýhanııat jyly» jarııalanyp, 7 aýdanda quny 11 mlrd 500 mln teńge bolatyn orta­lyqtar salyndy. Ishinde neke qııý zaly, kitaphana, mýzeı, arhıv, jas­tar saraıy, ardagerler men analar úıi bar «Rýhanııat» ortalyqtarynda ulttyq qundylyqtar men salt-dástúrimiz keńinen nasıhattalyp, óskeleń urpaqtyń ózi týyp-ósken óńir tarıhy, ulttyń baı qazynasy týraly tanymy qalyptasady. Ár aýdannan boı kótergen bul ortalyqtar aýyl turǵyndaryna da ortaq ıgilik. Aımaqta áleýmettik baǵyttaǵy bastamalarymyz alys aýyldar turǵyndaryn da qamtıdy.

«Aýylda densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» ulttyq jobasy aıasynda óńirimizdiń barlyq aýdandarynda 10 mlrd 763 mln teńgege 28 medısınalyq nysan salyndy. Sońǵy 2 jylda jergilikti bıýdjetten 5 mlrd 400 mln teńgege 225 jańa sanıtarlyq avtokólik alynyp, barlyq eldi mekenderdegi densaýlyq saqtaý uıymdaryna tabystaldy. «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy aıasynda eldi mekenderde taǵy da 6 sport kesheni ashylady. Osynyń barlyǵy el besigi sanalatyn aýyldy saqtap qalý jolyndaǵy mańyzdy jumystar.

– Bıyl oblystaǵy jaqsy joldar úlesi 95 paıyzǵa jetti. «Qyzylorda–Jezqazǵan» kúre jolynyń oblys aýmaǵyndaǵy bóligi salynyp, qatynas buryn­ǵydan jeńildeı tústi. El endi «Batys Eýropa – Batys Qytaı» avtojolynyń Aqtóbege deıingi bóligin keńeıtýdi kútip júr. Bul jumys qashan júzege aspaq? Taǵy bir ózekti másele – Qyzylorda qalasynda ortalyqtandyrylǵan ystyq sý júıesiniń bolmaýy. Osy jobalar týraly ne aıtasyz?

– Memleket basshysy 2023 jylǵy 10 qazanda Syr óńirine ja­sa­ǵan saparynda osy máselelerdi turǵyndar ótinishi retinde jetkizgen edik. Prezıdent qoldaý bildirip, jedel jobalaý jumystaryn bas­taýdy tapsyrdy. Jobalaýdy tezi­rek aıaqtaý maqsatynda demeýshi­ler esebinen 350 mln teńgege joba smetalyq qujattama ázirlendi. Qala mańynda aınalma jol salý jumystaryna kiristik. Ekinshi ­bó­­ligi – Aqtóbe shekarasyna deıingi ­462 shaqyrymnyń tehnıkalyq eko­no­mıkalyq negizdemesi daıyn­daldy. Joba quny – 832 mlrd 812 mln teńge. Joba aıaqtalǵanda jarty myń shaqyrymǵa jýyq jol 1-sanatqa aýysady.

Oblysta 2022 jyldan beri 1 600 shaqyrym avtomobıl joly men 30 kópir ótkelin salýǵa, kúrdeli jóndeýden ótkizýge 150 mlrd teńgege jýyq qarajat bólindi. 2021 jyly jaqsy jaǵdaıdaǵy joldardyń 75 paıyz bolsa, júıeli jumystardyń nátıjesinde bıyl bul kórsetkish 95 paıyzǵa jetti.

Eldiń ekonomıkalyq jáne áleý­mettik tynys-tirshiliginiń kúre­ta­myryna aınalǵan avtokólik jol­­darynyń sapasyna basa mán be­re­­miz. Bul, eń aldymen, sapaly jol jalpyulttyq mindetke aınalýy kerektigin aıtqan Memleket bas­shysynyń tapsyrmasy. Sapany ba­qy­laýda ustaýda Jol aktıvteri ult­tyq sapa ortalyǵynyń orny erekshe.

Prezıdenttiń Qyzylorda qala­syn ystyq sýmen qamtamasyz etý jó­ninde bergen tapsyrmasyna sáıkes byl­tyr 186 kópqabatty turǵyn úı­ge ystyq sý jetse, bıyl 237 kóp­qa­batty turǵyn úıdi qamtımyz. Osy­­­ǵan deıin qalalyqtar ystyq sý má­­se­lesin elektrli jylytqysh ar­qy­ly sheship kelgen. Onyń shyǵy­ny­nan bólek tıimsizdigi aıtpasa da tú­sinikti. Sondyqtan da qyzyl­or­da­lyqtardyń armanyna aınal­ǵan bas shahardy ystyq sýmen qam­­tamasyz etý máselesin keshik­tir­meı­miz. Bul jumystarǵa 26 mlrd 200 mln teńge bólingen. Joba jyl aıaǵyna deıin aıaqtalyp, el ıgiligin kóredi.

Áńgimelesken –

Murat JETPISBAI,

«Egemen Qazaqstan»