Artyna adastyrmaıtyn iz, oıǵa túıer sóz, baǵyt-baǵdar beretin jol qaldyrǵan parasaty mol azamat, ǵulama ǵalym týraly sóz qozǵaý – qıyn, oı tolǵaý – aýyr. Elimizde kásiptik bilim berýdiń jańasha jolyn ashyp, ǵylymı túrde negizin salǵan jáne sony is júzinde júzege asyrǵan pragmatık ǵalymnyń biri de biregeıi – Bolat Ábdikárimuly. Mándi de maǵynaly ómirin eline, halqyna, jas urpaqqa bilim berý isine qaltqysyz arnaǵan, memleketshil, halyqshyl Bókeń qazir aramyzda joq, jaryq dúnıeden máńgilik dúnıege kóshkenine bir jyl ýaqyt bolyp qaldy. Ras, «Jaqsynyń aty, ǵalymnyń haty ólmeıdi» degenge taǵy da kózimiz jetip otyr. Bolat Ábdikárimuly sııaqty ǵasyr aralatyp týatyn tulǵany búgingi jáne odan keıingi urpaqtyń sanasyna sińirý – paryz. Sondyqtan, ulttyq pedagogıkanyń tarlany, kásiptik bilimniń maıtalmany týraly sóz qozǵaý qıyn bolsa da qolǵa qalam, oı tolǵaý aýyr bolsa da moıynǵa jaýapkershilik aldyq.
Bolat Ábdikárimulynyń sońǵy qyryq jylǵa jýyq ómirine kýá boldym. Kásibı salaǵa, laýazymdyq qyzmetterge, tipti azamattyq qarym-qatynastarǵa baılanysty etene jaqyn aralasýǵa, emen-jarqyn pikir alysýdyń sáti tústi.
Meniń eńbek jolym ózimniń zamandastarym sekildi balań kezimde-aq aýyldyń jyl on eki aı boıy bitpeıtin qym-qýyt tirligimen bastaldy. Odan soń da Temir ındýstrıaldyq-pedagogıkalyq tehnıkýmynda eńbekten qol úzgenim joq. Osy arnaýly oqý ornynda oqı júrip, dene tárbıesi jumystary boıynsha jetekshi boldym jáne sabaq berdim. Stıpendııamen qosa aılyq alyp júrdim. Osylaısha, kásiptik-tehnıkalyq bilimdi oqytý úrdisterine tereń boıladym.
О́tken ǵasyrdyń 70-shi jyldarynyń basynda ásker qataryndaǵy qyzmetten oralǵannan keıin Aqtóbe qalasyndaǵy kásiptik-tehnıkalyq ýchılıshelerde muǵalim, óndiristik oqytý sheberi, dırektordyń orynbasary, arnaýly kásiptik oqý ornynyń dırektory qyzmetterin atqardym. Oraıy osylaı kelip, meniń taǵdyrym kásiptik bilimmen, osy jolda bilim alyp júrgen jastarmen tyǵyz baılanysty boldy. Al 1977 jyly oblystyq kásiptik-tehnıkalyq bilim berý basqarmasy bastyǵynyń orynbasary bolyp taǵaıyndaldym. Jastyq shaq, óz salamda jylt etken jańalyqtyń bárin de qamtyp qalýǵa, úırenip alýǵa qushtarlyq basym. Basqa respýblıkalardyń kásiptik bilim berý salasynda bolyp jatqan ózgeristerge, jańashyl bastamalarǵa eltip, eleńdep júrgen kez.
Sol kezde ozyq dep tanylǵan jezqazǵandyq tájirıbemen jaqyn tanysyp, ozyǵyn kórý úshin Jezqazǵanǵa arnaıy baryp, Bolat Ábdikárimulynyń qabyldaýynda boldym. Týmysynan pedagog bolyp jaratylǵan ustaz kásiptik-tehnıkalyq bilimniń memlekettiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyndaǵy erekshe orny, bul salany odan ári damytý, jetildirý joldary, oqý-ádistemelik baǵdarlamalar men tujyrymdamalar týraly baısaldy áńgime qozǵady. Sosyn oblystaǵy kásiptik-tehnıkalyq oqý oryndarynyń materıaldyq-tehnıkalyq, oqytý bazasymen, oqýshylardyń turmysymen tanystyrdy. Men budan buryn Majarstanda bolyp, olardyń kásiptik bilim berýdegi jetistikterin kórgenmin. Biraq Bolat Ábdikárimulynyń, jezqazǵandyq áriptesterdiń jańa, neǵurlym tıimdi ádistemeleri meni tańǵaldyrdy.
Jezqazǵan oblystyq kásiptik-tehnıkalyq bilim berý basqarmasynda on jyl eńbek etip, salany damytýdyń buryn-sońdy bolmaǵan tájirıbesin qalyptastyrǵan Bókeńdi Úkimet ortalyq apparatqa aýystyrdy. Qazaq KSR kásiptik-tehnıkalyq bilim berý jónindegi Memlekettik Komıtet tóraǵasynyń birinshi orynbasary qyzmetinde Bolat Ábdikárimulynyń daryny, uıymdastyrý sheberligi memlekettik jáne halyqaralyq deńgeıde burynǵydan da ashyla tústi.
Bolat Ábdikárimuly negizin qalaǵan qazaqstandyq kásiptik-tehnıkalyq bilim berý tájirıbesin nasıhattaý, odaqtas respýblıkalarǵa taratý maqsatynda Búkilodaqtyq semınar-keńes ótkizilip, oǵan barlyq respýblıkalardyń Mınıstrler Keńesi tóraǵasynyń orynbasarlary, oqý-aǵartý salasynyń basshylary qatysty. Alǵashqy baıandamany KSRO Mınıstrler Keńesi kásiptik-tehnıkalyq bilim berý jónindegi Memlekettik komıtetiniń tóraǵasy Aleksandr Býlgakov jasady. Minberge ekinshi bolyp kóterilgen B.Ábdikárimuly óziniń sózimen qatysýshylardy uıytyp tastady. Sheshen dep Bókeńdi aıtý kerek, jer-jerden kelgen áriptester tereń tujyrym, ǵylymı negizde jasalǵan baıandamadan qundy keńes, baı tájirıbe alyp qaıtty.
B.Ábdikárimuly ózi qulaı súıgen isin alǵa aparý úshin ózimizdiń Qazaqstanmen ǵana shektelip qalmady. О́zi tikeleı basshylyq jasap júrip, atsalysyp, alys-jaqyn shetelderdegi áriptes-ǵalymdarmen kásiptik bilim berý máseleleri boıynsha ózara iskerlik baılanys ornatty. Qazir tereń, sapaly bilim berý oshaqtaryna aınalǵan birikken qazaq-túrik, qazaq-nemis tehnıkalyq lıseıleri Bókeńniń ólsheýsiz eńbeginiń máıegi, tókken terdiń jemisi. Halyq sharýashylyǵyna qajetti orta býyn mamandaryn daıyndaýda bilim berýdiń dýaldy júıesin tájirıbege engizdi. Sońǵy jyldary Elbasy N.Nazarbaevtyń dýaldyq júıeniń tıimdiligi týraly jıi qaıtalap júrgeni tegin emes. Qazirgideı ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵytynda bul júıe áldeqaıda ózekti.
Bir kezderi otandyq óndiriske jumysshy-mamandardy daıarlaıtyn kásiptik-tehnıkalyq ýchılıshege buryn-sońdy ógeıleý kózqaras qalyptasyp, olarǵa segiz jyldyq jáne orta mekteptiń joǵarǵy klasyndaǵy oqý úlgerimi nashar, tártibi tómen balalardy jiberý ádetke aınalǵany jasyryn emes edi. Árıne, olardyń arasynda jastyq jigermen nemese otbasy jaǵdaıyna baılanysty bir kásipti ıgerip, erterek eńbekke aralasýdy kózdegen jastar da boldy. Sonda da KTÝ mártebesi turalap jatqan edi. Kásiptik bilim berýdi jetildirýge barlyq kúsh-qaıraty men qýatyn, biligi men bilimin arnaǵan Bolat Ábdikárimuly osy siresken seńdi buzdy, qatyp qalǵan tońdy jibitti. Jezqazǵannan biz sony kórdik. Bókeń Reseıdiń Volgograd oblysyndaǵy burynǵy Sarısyn gımnazııasynyń Lenıngradtaǵy Sarskoselskıı lıseıiniń tarıhymen, onda kásiptik bilim berýdiń erekshelikterimen tanysýǵa jón siltedi.
Biz de Aqtóbede ózimizde qalyptasqan isimizdi jetildirip, joǵaryda atap kórsetken tyń tájirıbelerdi paıdalanyp, nátıjesinde Qazaqstanda alǵashqylardyń biri bolyp, Aqtóbe qalasynda №107-shi kásiptik-tehnıkalyq ýchılıshe-lıseı, mektep-gımnazııa ashtyq. Ult múddesi úshin otqa da, sýǵa da túsýge daıar, jańashyl, talapshyl, tereń, parasaty da mol azamat Shaısultan Shaıahmetov sol kezderi elimizdiń Bilim mınıstrligin basqaryp turǵan edi. Aqtóbege kelip, isimizdi kórip, elimizdiń kásiptik bilim berý salasyna qajet tájirıbe eken dep qoldaı ketti. Meni ózine orynbasarlyq laýazymǵa shaqyrdy. Shaısultan Shaıahmetulynyń orynbasarlarynyń biri, budan buryn pedagogtyq qyzmette taǵdyrlas bolyp kele jatqan ustazym Bolat Ábdikárimulymen burynǵydan da jaqyndasyp, tize qosyp eńbek etýdiń sáti tústi. О́zi jaratylysy bekzat, pań minezdi kóringenimen tonnyń ishki baýyndaı aralasa-quralasa kele aǵaly-inili bolyp kettik. Basqa da orynbasarlary boldy, bári de elge tanymal – B.Saparbaev, Sh.Berkimbaeva, V.Korolkov, E.Medeýov, J.Ázizhanov sııaqty shoqtyǵy bıik tulǵalar. Ár orynbasardyń óziniń qyzmettik mindetteri ártúrli bolǵanymen, múdde bir – bilim men tárbıe sapasyna qyzmet etý.
Qazaq eliniń táýelsiz memleket kúntizbesindegi alǵashqy kezeńder bolatyn. Barlyǵyna da, bilim berý isine de kózqaras ózgerdi. Birinshi kezekte oqý-materıaldyq bazasyn nyǵaıtý, bilim berý mazmuny men baǵdarlamasyn jańartý jáne oqytýshylar korpýsyn jetildirip, qazaqstandyq modýldi qalyptastyrý qajet boldy.
Memlekettik menshikti jekeshelendirý saldarynan balabaqshalardyń, kásiptik-tehnıkalyq ýchılıshelerdiń, tipti keıbir joǵary oqý oryndarynyń ǵımarattary jekeniń qolyna kóship ketken. Orta arnaýly bilimi bar kadr bolmaıynsha eshqandaı ekonomıka qýatty bolýy múmkin emes ekenin biletin Bolat Ábdikárimuly eń bastysy, kásiptik-tehnıkalyq mektepterdi saqtap qalýǵa jan salyp baqty. Solaı etip qana qoımaı kásiptik-tehnıkalyq lıseıler, gımnazııalar, avtorlyq mektepter, qazaq-túrik lıseılerin ashýǵa qol jetkizdi.
Bolat Ábdikárimuly – bul salada qarapaıym ǵana qyzmet etip qoımaı, kásiptik bilim berýdi ǵylymı turǵyda zerttep, zerdelep, belgili bir tujyrym jasaǵan ǵalym. Bókeńniń eńbektegi jetistikteriniń qupııasy – ǵylymı-teorııalyq negizdemede. О́tken ǵasyr danyshpandarynyń biri: «Adamnyń dańqyn eńbek shyǵarady» degendeı, Bókeń eńbegimen dańqqa bólendi, sonymen birge, ol eńbekti kóteretin de adam ekenin óziniń is-tájirıbesimen dáleldedi. Elimizde bilim berýdi damytý teorııasy men praktıkasy boıynsha keń kólemdi ǵylymı jáne pedagogıkalyq jumystardy eńserdi. О́z áriptesterimen birlesip, kásiptik-tehnıkalyq mektepter, orta arnaýly bilim berý, bilim berý júıesinde dene tárbıesin damytý, jalpy bilim berý mektepterinde oqýshylardy eńbekke baýlý jáne tárbıeleý tujyrymdamalaryn jasady. Ǵylymı jetistikterin óndiriske neǵurlym jaqyndatý maqsatynda oqý-josparlaý qujattary toptamasyn, kásiptik-tehnıkalyq pedagogıkanyń ǵylymı negizderi týraly eńbekterdi jaryqqa shyǵardy. Bókeń zaman aǵymyn, jańalyqtyń jańa lebin aldyn ala boljap, bilip otyrýshy edi. Onyń 1995 jyly shyǵarǵan «Kásiptik-tehnıkalyq mektep jáne naryq» atty monografııasy ǵylymnyń osy júıesindegi asa kórnekti eńbek. Ǵylymǵa adal, iste eńbekqor ǵalymnyń «Kásiptik-tehnıkalyq daıarlaýdyń ǵylymı-pedagogıkalyq negizderi» monografııasy men «Aspıranttar jáne ǵylymı dárejeler men ataqtar izdenýshileriniń ǵylymı zertteýleriniń negizderi» atty oqý quraly keıingi izbasarlar úshin qundy týyndylar. Onyń jetekshiligimen jáne tikeleı qatysýymen kásiptik-tehnıkalyq ýchılısheler úshin 50-den astam oqý jospary men baǵdarlamalar daıyndalǵan. Bul – kásiptik bilim úshin úlken qazyna.
Bolat Ábdikárimulynyń ulttyq pedagogıkany zertteýdegi ǵylymı eńbekteri óz aldyna asa baı úlken qazyna. Onyń Ál-Farabı, Mahmud Qashqarı, Júsip Balasaǵunı pedagogıkasy jónindegi oqý quraldary pedagogıkanyń ǵylymı kitaphanasy qoryn baıyta tústi. Bókeńniń ǵylymı ustahanasynda dúnıege kelgen Alashorda qaıratkerleriniń pedagogıkalyq murasy týraly qomaqty eńbek te bar. Al «Kásiptik pedagogıka» dep atalatyn avtorlyq eńbek ǵalymnyń uzaq jyldar boıǵy ǵylymı izdenisteriniń túıini boldy.
Bolat Ábdikárimuly 90-shy jyldardyń ortasyna qaraı Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesindegi depýtattyq qyzmetinde kásiptik bilim berý salasyn zańnamalyq jaǵynan nyǵaıtýǵa úlken yqpal etti. Osy júıeni qarjylandyrý úlesin satylap ulǵaıtýǵa kóp eńbek sińirdi.
Ol 1995 jyly óziniń jan-tánimen, týa bitti bolmysymen berilgen salasyna Kásiptik bilim berý komıtetiniń tóraǵasy bolyp qaıta oraldy. Respýblıka óndirisine asa qajetti jumysshy mamandar daıarlaýdyń ozyq tásilderi men ádistemelerin túbegeıli meńgerip alǵan Bókeń komıtettiń dárejesin ózge mınıstrlikterden de joǵary kóterýge qol jetkizdi. Úlken otyrystarda kásiptik-tehnıkalyq bilim berý júıesin shyr-pyry shyǵyp qorǵaıtyn. Onyń áreketi jáı ǵana janashyrlyq emes, óz oıyn tujyrymdy sózben, dáıekti baılammen, alǵa qoıǵan maqsatttyń mán-maǵynasyn ǵylymı-praktıkalyq dáleldermen shegelep tastaǵanda pikirtalasqa túsken adamy bojyrap sala beretin, qarsy ýáj aıta almaıtyn.
Bolat Ábdikárimuly Qazaqstandaǵy kásiptik bilim berý salasynda qýatty, alyp muzjarǵysh atandy. Qolǵa alǵan isin sapaly aıaqtap, alǵa qoıǵan maqsatyna jetý – naǵyz azamattyń qaharmandyǵy dep bilemin. Qaısarlyq, tabandylyq, jigerlilik tabıǵaty erekshe jaratylǵan, óziniń ómirin jasampaz isterge arnaǵan kóshbasshylardyń ǵana qolynan keledi. Mundaı jetistikke, laıyqty qurmetke, bıik mártebege Bókeń ońaı jetken joq. Bul – tolassyz eńbektiń, tynymsyz izdenistiń, ǵylym men ilimniń tuńǵıyǵyna súńgip, onyń tunyǵynan baǵaly marjanyn taýyp, tere bilgen ólsheýsiz istiń nátıjesi.
Bolat Ábdikárimuly bir salada qyzmet etip júrgen áriptesterin, sońynan erip kele jatqan, úmit kútken shákirtterin tonnyń ishki baýyndaı kórip, ishtartyp, qamqorlyǵyna, qanatynyń astyna alýǵa ázir turatyn márt edi. Men de Bókeńdi ózimniń ulaǵatty ustazym sanaımyn. Danyshpan Nıýton aıtqandaı, osyndaı parasaty bıik ustazdardyń ıyǵynda turǵanda olardyń úzeńgilesteri de alystaǵyny kórip, tanydy.
Endi, mine, Astana Arqanyń, halqymyzdyń aıbynyn burynǵydan da asqaqtatyp otyr.
Bókeń ózara suhbattasyp, syrlasyp otyrǵanda óziniń týma-týystary, jaqyn aǵaıyndary, baýyrlary týraly asqan rızashylyqpen áńgimeleıtin. Ásirese, inisi Oralbaı Ábdikárimuly men kelini Jamaldy erekshe jaqsy kórip, qadirledi. Memleket jáne qoǵam qaıratkeri Orekeń men zaıyby ekeýi de aǵanyń qurmetine laıyq bola bildi. Bókeń dúnıeden ozǵanda aıaǵynan tik turyp qyzmet kórsetip, aqtyq saparǵa arýlap shyǵaryp saldy.
Bolat Ábdikárimulynyń bıikke kóterilip, shyńǵa samǵaýyna adal jary, senimdi serigi Tazagúl Muqashqyzy yqpal etkenin aıta ketýimiz kerek. Úıde jaǵdaıyn jasap, túzde tilegin tilep otyratyn Tazagúl Muqashqyzy ǵylymmen shuǵyldanýǵa da ýaqyt taba bildi. Ol – L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti qazaq til bilimi kafedrasynyń professory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, Qazaqstan Pedagogıkalyq ǵylymdar akademııasynyń akademıgi. Bilim berý salasyndaǵy úzdik qyzmeti, joǵary oqý oryndary men jalpy bilim beretin mektepterge arnap birneshe oqýlyqtar shyǵarǵany úshin EUÝ-diń akademııalyq professory ataǵy berildi. Ol júzden astam ǵylymı-zertteý maqalalarynyń, jeke jáne avtorlyq ujymmen birlesip shyǵarǵan 23 oqýlyq, oqý-ádistemelik quraldardyń avtory.
Tazagúl Muqashqyzy ǵylymmen tereń shuǵyldana júrip, otbasyna analyq jylýy men meıirimin de arnaı bildi. Bókeń men Tazagúl jeńgeı dúnıege ákelip, tárbıelegen ul-qyzy da qazir óz aldyna shańyraq kóterip, bala ósirip, kóńili men dastarqany darııa otaý ıesi bolyp otyr.
Qos ǵalymnyń urpaqtary da ǵylymdy serik etti. Kezinde ulaǵatty áke nusqaǵan jolmen ýchılıshede oqyǵan Aıan Bolatuly keıin polıtehnıkalyq jáne halyq sharýashylyǵy ınstıtýttaryn bitirdi. Tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty. Qaraǵandy oblysy boıynsha tekserý komıssııasynyń múshesi. Zaıyby Aınur ekeýiniń Aqan, Sáken, Nurken atty uldary men Dálııa atty qyzdary bar. Aınur Bolat kelini týrıstik agenttikti basqaryp otyr. Dına Bolatqyzy Abaı atyndaǵy Almaty memlekettik ýnıversıteti men Zań ınstıtýtyn bitirgen. Ol fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty. Qazaqstan Respýblıkasynyń Joǵarǵy Sotynda bas konsýltant. Jubaıy Tımýr ekeýi Shyńǵys atty ul men Danelıa atty qyzdaryn tárbıelep, ósirýde. Tımýr – bank qyzmetkeri. Shyńǵys sonaý jyldary atasy negizin qalaǵan qazaq-túrik lıseıin úzdik bitirip, Nazarbaev Ýnıversıtette bilimin jalǵastyrýda.
Mine, artyndaǵy keıingi urpaqqa úlgi bolardaı asa baı ǵylymı, rýhanı qazyna, laıyqty urpaq qaldyrǵan asa qadirli Bolat Ábdikárimulynyń aramyzdan ketkenine de bir jyl ýaqyt bolyp qaldy. Ol ómirden ótkende otbasy, ózimen qatar zamandastary, aǵaıyn-týystary, áriptesteri, shákirtteri egilip, jylady, izdedi. Jaıdary, týrashyl minezimen, jigerli isimen, iske alymdy, sózge shalymdy, erteńin oza oılaıtyn, ádepten aspaıtyn, boldym dep taspaıtyn qasıetimen júregimizde, jadymyzda saqtalǵan Bókeń óz isiniń tarlany, halqy súıgen perzenti bolyp qala beredi.
Eleýsin SAǴYNDYQOV,
Parlament Senatynyń depýtaty, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor
Artyna adastyrmaıtyn iz, oıǵa túıer sóz, baǵyt-baǵdar beretin jol qaldyrǵan parasaty mol azamat, ǵulama ǵalym týraly sóz qozǵaý – qıyn, oı tolǵaý – aýyr. Elimizde kásiptik bilim berýdiń jańasha jolyn ashyp, ǵylymı túrde negizin salǵan jáne sony is júzinde júzege asyrǵan pragmatık ǵalymnyń biri de biregeıi – Bolat Ábdikárimuly. Mándi de maǵynaly ómirin eline, halqyna, jas urpaqqa bilim berý isine qaltqysyz arnaǵan, memleketshil, halyqshyl Bókeń qazir aramyzda joq, jaryq dúnıeden máńgilik dúnıege kóshkenine bir jyl ýaqyt bolyp qaldy. Ras, «Jaqsynyń aty, ǵalymnyń haty ólmeıdi» degenge taǵy da kózimiz jetip otyr. Bolat Ábdikárimuly sııaqty ǵasyr aralatyp týatyn tulǵany búgingi jáne odan keıingi urpaqtyń sanasyna sińirý – paryz. Sondyqtan, ulttyq pedagogıkanyń tarlany, kásiptik bilimniń maıtalmany týraly sóz qozǵaý qıyn bolsa da qolǵa qalam, oı tolǵaý aýyr bolsa da moıynǵa jaýapkershilik aldyq.
Bolat Ábdikárimulynyń sońǵy qyryq jylǵa jýyq ómirine kýá boldym. Kásibı salaǵa, laýazymdyq qyzmetterge, tipti azamattyq qarym-qatynastarǵa baılanysty etene jaqyn aralasýǵa, emen-jarqyn pikir alysýdyń sáti tústi.
Meniń eńbek jolym ózimniń zamandastarym sekildi balań kezimde-aq aýyldyń jyl on eki aı boıy bitpeıtin qym-qýyt tirligimen bastaldy. Odan soń da Temir ındýstrıaldyq-pedagogıkalyq tehnıkýmynda eńbekten qol úzgenim joq. Osy arnaýly oqý ornynda oqı júrip, dene tárbıesi jumystary boıynsha jetekshi boldym jáne sabaq berdim. Stıpendııamen qosa aılyq alyp júrdim. Osylaısha, kásiptik-tehnıkalyq bilimdi oqytý úrdisterine tereń boıladym.
О́tken ǵasyrdyń 70-shi jyldarynyń basynda ásker qataryndaǵy qyzmetten oralǵannan keıin Aqtóbe qalasyndaǵy kásiptik-tehnıkalyq ýchılıshelerde muǵalim, óndiristik oqytý sheberi, dırektordyń orynbasary, arnaýly kásiptik oqý ornynyń dırektory qyzmetterin atqardym. Oraıy osylaı kelip, meniń taǵdyrym kásiptik bilimmen, osy jolda bilim alyp júrgen jastarmen tyǵyz baılanysty boldy. Al 1977 jyly oblystyq kásiptik-tehnıkalyq bilim berý basqarmasy bastyǵynyń orynbasary bolyp taǵaıyndaldym. Jastyq shaq, óz salamda jylt etken jańalyqtyń bárin de qamtyp qalýǵa, úırenip alýǵa qushtarlyq basym. Basqa respýblıkalardyń kásiptik bilim berý salasynda bolyp jatqan ózgeristerge, jańashyl bastamalarǵa eltip, eleńdep júrgen kez.
Sol kezde ozyq dep tanylǵan jezqazǵandyq tájirıbemen jaqyn tanysyp, ozyǵyn kórý úshin Jezqazǵanǵa arnaıy baryp, Bolat Ábdikárimulynyń qabyldaýynda boldym. Týmysynan pedagog bolyp jaratylǵan ustaz kásiptik-tehnıkalyq bilimniń memlekettiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyndaǵy erekshe orny, bul salany odan ári damytý, jetildirý joldary, oqý-ádistemelik baǵdarlamalar men tujyrymdamalar týraly baısaldy áńgime qozǵady. Sosyn oblystaǵy kásiptik-tehnıkalyq oqý oryndarynyń materıaldyq-tehnıkalyq, oqytý bazasymen, oqýshylardyń turmysymen tanystyrdy. Men budan buryn Majarstanda bolyp, olardyń kásiptik bilim berýdegi jetistikterin kórgenmin. Biraq Bolat Ábdikárimulynyń, jezqazǵandyq áriptesterdiń jańa, neǵurlym tıimdi ádistemeleri meni tańǵaldyrdy.
Jezqazǵan oblystyq kásiptik-tehnıkalyq bilim berý basqarmasynda on jyl eńbek etip, salany damytýdyń buryn-sońdy bolmaǵan tájirıbesin qalyptastyrǵan Bókeńdi Úkimet ortalyq apparatqa aýystyrdy. Qazaq KSR kásiptik-tehnıkalyq bilim berý jónindegi Memlekettik Komıtet tóraǵasynyń birinshi orynbasary qyzmetinde Bolat Ábdikárimulynyń daryny, uıymdastyrý sheberligi memlekettik jáne halyqaralyq deńgeıde burynǵydan da ashyla tústi.
Bolat Ábdikárimuly negizin qalaǵan qazaqstandyq kásiptik-tehnıkalyq bilim berý tájirıbesin nasıhattaý, odaqtas respýblıkalarǵa taratý maqsatynda Búkilodaqtyq semınar-keńes ótkizilip, oǵan barlyq respýblıkalardyń Mınıstrler Keńesi tóraǵasynyń orynbasarlary, oqý-aǵartý salasynyń basshylary qatysty. Alǵashqy baıandamany KSRO Mınıstrler Keńesi kásiptik-tehnıkalyq bilim berý jónindegi Memlekettik komıtetiniń tóraǵasy Aleksandr Býlgakov jasady. Minberge ekinshi bolyp kóterilgen B.Ábdikárimuly óziniń sózimen qatysýshylardy uıytyp tastady. Sheshen dep Bókeńdi aıtý kerek, jer-jerden kelgen áriptester tereń tujyrym, ǵylymı negizde jasalǵan baıandamadan qundy keńes, baı tájirıbe alyp qaıtty.
B.Ábdikárimuly ózi qulaı súıgen isin alǵa aparý úshin ózimizdiń Qazaqstanmen ǵana shektelip qalmady. О́zi tikeleı basshylyq jasap júrip, atsalysyp, alys-jaqyn shetelderdegi áriptes-ǵalymdarmen kásiptik bilim berý máseleleri boıynsha ózara iskerlik baılanys ornatty. Qazir tereń, sapaly bilim berý oshaqtaryna aınalǵan birikken qazaq-túrik, qazaq-nemis tehnıkalyq lıseıleri Bókeńniń ólsheýsiz eńbeginiń máıegi, tókken terdiń jemisi. Halyq sharýashylyǵyna qajetti orta býyn mamandaryn daıyndaýda bilim berýdiń dýaldy júıesin tájirıbege engizdi. Sońǵy jyldary Elbasy N.Nazarbaevtyń dýaldyq júıeniń tıimdiligi týraly jıi qaıtalap júrgeni tegin emes. Qazirgideı ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵytynda bul júıe áldeqaıda ózekti.
Bir kezderi otandyq óndiriske jumysshy-mamandardy daıarlaıtyn kásiptik-tehnıkalyq ýchılıshege buryn-sońdy ógeıleý kózqaras qalyptasyp, olarǵa segiz jyldyq jáne orta mekteptiń joǵarǵy klasyndaǵy oqý úlgerimi nashar, tártibi tómen balalardy jiberý ádetke aınalǵany jasyryn emes edi. Árıne, olardyń arasynda jastyq jigermen nemese otbasy jaǵdaıyna baılanysty bir kásipti ıgerip, erterek eńbekke aralasýdy kózdegen jastar da boldy. Sonda da KTÝ mártebesi turalap jatqan edi. Kásiptik bilim berýdi jetildirýge barlyq kúsh-qaıraty men qýatyn, biligi men bilimin arnaǵan Bolat Ábdikárimuly osy siresken seńdi buzdy, qatyp qalǵan tońdy jibitti. Jezqazǵannan biz sony kórdik. Bókeń Reseıdiń Volgograd oblysyndaǵy burynǵy Sarısyn gımnazııasynyń Lenıngradtaǵy Sarskoselskıı lıseıiniń tarıhymen, onda kásiptik bilim berýdiń erekshelikterimen tanysýǵa jón siltedi.
Biz de Aqtóbede ózimizde qalyptasqan isimizdi jetildirip, joǵaryda atap kórsetken tyń tájirıbelerdi paıdalanyp, nátıjesinde Qazaqstanda alǵashqylardyń biri bolyp, Aqtóbe qalasynda №107-shi kásiptik-tehnıkalyq ýchılıshe-lıseı, mektep-gımnazııa ashtyq. Ult múddesi úshin otqa da, sýǵa da túsýge daıar, jańashyl, talapshyl, tereń, parasaty da mol azamat Shaısultan Shaıahmetov sol kezderi elimizdiń Bilim mınıstrligin basqaryp turǵan edi. Aqtóbege kelip, isimizdi kórip, elimizdiń kásiptik bilim berý salasyna qajet tájirıbe eken dep qoldaı ketti. Meni ózine orynbasarlyq laýazymǵa shaqyrdy. Shaısultan Shaıahmetulynyń orynbasarlarynyń biri, budan buryn pedagogtyq qyzmette taǵdyrlas bolyp kele jatqan ustazym Bolat Ábdikárimulymen burynǵydan da jaqyndasyp, tize qosyp eńbek etýdiń sáti tústi. О́zi jaratylysy bekzat, pań minezdi kóringenimen tonnyń ishki baýyndaı aralasa-quralasa kele aǵaly-inili bolyp kettik. Basqa da orynbasarlary boldy, bári de elge tanymal – B.Saparbaev, Sh.Berkimbaeva, V.Korolkov, E.Medeýov, J.Ázizhanov sııaqty shoqtyǵy bıik tulǵalar. Ár orynbasardyń óziniń qyzmettik mindetteri ártúrli bolǵanymen, múdde bir – bilim men tárbıe sapasyna qyzmet etý.
Qazaq eliniń táýelsiz memleket kúntizbesindegi alǵashqy kezeńder bolatyn. Barlyǵyna da, bilim berý isine de kózqaras ózgerdi. Birinshi kezekte oqý-materıaldyq bazasyn nyǵaıtý, bilim berý mazmuny men baǵdarlamasyn jańartý jáne oqytýshylar korpýsyn jetildirip, qazaqstandyq modýldi qalyptastyrý qajet boldy.
Memlekettik menshikti jekeshelendirý saldarynan balabaqshalardyń, kásiptik-tehnıkalyq ýchılıshelerdiń, tipti keıbir joǵary oqý oryndarynyń ǵımarattary jekeniń qolyna kóship ketken. Orta arnaýly bilimi bar kadr bolmaıynsha eshqandaı ekonomıka qýatty bolýy múmkin emes ekenin biletin Bolat Ábdikárimuly eń bastysy, kásiptik-tehnıkalyq mektepterdi saqtap qalýǵa jan salyp baqty. Solaı etip qana qoımaı kásiptik-tehnıkalyq lıseıler, gımnazııalar, avtorlyq mektepter, qazaq-túrik lıseılerin ashýǵa qol jetkizdi.
Bolat Ábdikárimuly – bul salada qarapaıym ǵana qyzmet etip qoımaı, kásiptik bilim berýdi ǵylymı turǵyda zerttep, zerdelep, belgili bir tujyrym jasaǵan ǵalym. Bókeńniń eńbektegi jetistikteriniń qupııasy – ǵylymı-teorııalyq negizdemede. О́tken ǵasyr danyshpandarynyń biri: «Adamnyń dańqyn eńbek shyǵarady» degendeı, Bókeń eńbegimen dańqqa bólendi, sonymen birge, ol eńbekti kóteretin de adam ekenin óziniń is-tájirıbesimen dáleldedi. Elimizde bilim berýdi damytý teorııasy men praktıkasy boıynsha keń kólemdi ǵylymı jáne pedagogıkalyq jumystardy eńserdi. О́z áriptesterimen birlesip, kásiptik-tehnıkalyq mektepter, orta arnaýly bilim berý, bilim berý júıesinde dene tárbıesin damytý, jalpy bilim berý mektepterinde oqýshylardy eńbekke baýlý jáne tárbıeleý tujyrymdamalaryn jasady. Ǵylymı jetistikterin óndiriske neǵurlym jaqyndatý maqsatynda oqý-josparlaý qujattary toptamasyn, kásiptik-tehnıkalyq pedagogıkanyń ǵylymı negizderi týraly eńbekterdi jaryqqa shyǵardy. Bókeń zaman aǵymyn, jańalyqtyń jańa lebin aldyn ala boljap, bilip otyrýshy edi. Onyń 1995 jyly shyǵarǵan «Kásiptik-tehnıkalyq mektep jáne naryq» atty monografııasy ǵylymnyń osy júıesindegi asa kórnekti eńbek. Ǵylymǵa adal, iste eńbekqor ǵalymnyń «Kásiptik-tehnıkalyq daıarlaýdyń ǵylymı-pedagogıkalyq negizderi» monografııasy men «Aspıranttar jáne ǵylymı dárejeler men ataqtar izdenýshileriniń ǵylymı zertteýleriniń negizderi» atty oqý quraly keıingi izbasarlar úshin qundy týyndylar. Onyń jetekshiligimen jáne tikeleı qatysýymen kásiptik-tehnıkalyq ýchılısheler úshin 50-den astam oqý jospary men baǵdarlamalar daıyndalǵan. Bul – kásiptik bilim úshin úlken qazyna.
Bolat Ábdikárimulynyń ulttyq pedagogıkany zertteýdegi ǵylymı eńbekteri óz aldyna asa baı úlken qazyna. Onyń Ál-Farabı, Mahmud Qashqarı, Júsip Balasaǵunı pedagogıkasy jónindegi oqý quraldary pedagogıkanyń ǵylymı kitaphanasy qoryn baıyta tústi. Bókeńniń ǵylymı ustahanasynda dúnıege kelgen Alashorda qaıratkerleriniń pedagogıkalyq murasy týraly qomaqty eńbek te bar. Al «Kásiptik pedagogıka» dep atalatyn avtorlyq eńbek ǵalymnyń uzaq jyldar boıǵy ǵylymı izdenisteriniń túıini boldy.
Bolat Ábdikárimuly 90-shy jyldardyń ortasyna qaraı Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesindegi depýtattyq qyzmetinde kásiptik bilim berý salasyn zańnamalyq jaǵynan nyǵaıtýǵa úlken yqpal etti. Osy júıeni qarjylandyrý úlesin satylap ulǵaıtýǵa kóp eńbek sińirdi.
Ol 1995 jyly óziniń jan-tánimen, týa bitti bolmysymen berilgen salasyna Kásiptik bilim berý komıtetiniń tóraǵasy bolyp qaıta oraldy. Respýblıka óndirisine asa qajetti jumysshy mamandar daıarlaýdyń ozyq tásilderi men ádistemelerin túbegeıli meńgerip alǵan Bókeń komıtettiń dárejesin ózge mınıstrlikterden de joǵary kóterýge qol jetkizdi. Úlken otyrystarda kásiptik-tehnıkalyq bilim berý júıesin shyr-pyry shyǵyp qorǵaıtyn. Onyń áreketi jáı ǵana janashyrlyq emes, óz oıyn tujyrymdy sózben, dáıekti baılammen, alǵa qoıǵan maqsatttyń mán-maǵynasyn ǵylymı-praktıkalyq dáleldermen shegelep tastaǵanda pikirtalasqa túsken adamy bojyrap sala beretin, qarsy ýáj aıta almaıtyn.
Bolat Ábdikárimuly Qazaqstandaǵy kásiptik bilim berý salasynda qýatty, alyp muzjarǵysh atandy. Qolǵa alǵan isin sapaly aıaqtap, alǵa qoıǵan maqsatyna jetý – naǵyz azamattyń qaharmandyǵy dep bilemin. Qaısarlyq, tabandylyq, jigerlilik tabıǵaty erekshe jaratylǵan, óziniń ómirin jasampaz isterge arnaǵan kóshbasshylardyń ǵana qolynan keledi. Mundaı jetistikke, laıyqty qurmetke, bıik mártebege Bókeń ońaı jetken joq. Bul – tolassyz eńbektiń, tynymsyz izdenistiń, ǵylym men ilimniń tuńǵıyǵyna súńgip, onyń tunyǵynan baǵaly marjanyn taýyp, tere bilgen ólsheýsiz istiń nátıjesi.
Bolat Ábdikárimuly bir salada qyzmet etip júrgen áriptesterin, sońynan erip kele jatqan, úmit kútken shákirtterin tonnyń ishki baýyndaı kórip, ishtartyp, qamqorlyǵyna, qanatynyń astyna alýǵa ázir turatyn márt edi. Men de Bókeńdi ózimniń ulaǵatty ustazym sanaımyn. Danyshpan Nıýton aıtqandaı, osyndaı parasaty bıik ustazdardyń ıyǵynda turǵanda olardyń úzeńgilesteri de alystaǵyny kórip, tanydy.
Endi, mine, Astana Arqanyń, halqymyzdyń aıbynyn burynǵydan da asqaqtatyp otyr.
Bókeń ózara suhbattasyp, syrlasyp otyrǵanda óziniń týma-týystary, jaqyn aǵaıyndary, baýyrlary týraly asqan rızashylyqpen áńgimeleıtin. Ásirese, inisi Oralbaı Ábdikárimuly men kelini Jamaldy erekshe jaqsy kórip, qadirledi. Memleket jáne qoǵam qaıratkeri Orekeń men zaıyby ekeýi de aǵanyń qurmetine laıyq bola bildi. Bókeń dúnıeden ozǵanda aıaǵynan tik turyp qyzmet kórsetip, aqtyq saparǵa arýlap shyǵaryp saldy.
Bolat Ábdikárimulynyń bıikke kóterilip, shyńǵa samǵaýyna adal jary, senimdi serigi Tazagúl Muqashqyzy yqpal etkenin aıta ketýimiz kerek. Úıde jaǵdaıyn jasap, túzde tilegin tilep otyratyn Tazagúl Muqashqyzy ǵylymmen shuǵyldanýǵa da ýaqyt taba bildi. Ol – L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti qazaq til bilimi kafedrasynyń professory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, Qazaqstan Pedagogıkalyq ǵylymdar akademııasynyń akademıgi. Bilim berý salasyndaǵy úzdik qyzmeti, joǵary oqý oryndary men jalpy bilim beretin mektepterge arnap birneshe oqýlyqtar shyǵarǵany úshin EUÝ-diń akademııalyq professory ataǵy berildi. Ol júzden astam ǵylymı-zertteý maqalalarynyń, jeke jáne avtorlyq ujymmen birlesip shyǵarǵan 23 oqýlyq, oqý-ádistemelik quraldardyń avtory.
Tazagúl Muqashqyzy ǵylymmen tereń shuǵyldana júrip, otbasyna analyq jylýy men meıirimin de arnaı bildi. Bókeń men Tazagúl jeńgeı dúnıege ákelip, tárbıelegen ul-qyzy da qazir óz aldyna shańyraq kóterip, bala ósirip, kóńili men dastarqany darııa otaý ıesi bolyp otyr.
Qos ǵalymnyń urpaqtary da ǵylymdy serik etti. Kezinde ulaǵatty áke nusqaǵan jolmen ýchılıshede oqyǵan Aıan Bolatuly keıin polıtehnıkalyq jáne halyq sharýashylyǵy ınstıtýttaryn bitirdi. Tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty. Qaraǵandy oblysy boıynsha tekserý komıssııasynyń múshesi. Zaıyby Aınur ekeýiniń Aqan, Sáken, Nurken atty uldary men Dálııa atty qyzdary bar. Aınur Bolat kelini týrıstik agenttikti basqaryp otyr. Dına Bolatqyzy Abaı atyndaǵy Almaty memlekettik ýnıversıteti men Zań ınstıtýtyn bitirgen. Ol fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty. Qazaqstan Respýblıkasynyń Joǵarǵy Sotynda bas konsýltant. Jubaıy Tımýr ekeýi Shyńǵys atty ul men Danelıa atty qyzdaryn tárbıelep, ósirýde. Tımýr – bank qyzmetkeri. Shyńǵys sonaý jyldary atasy negizin qalaǵan qazaq-túrik lıseıin úzdik bitirip, Nazarbaev Ýnıversıtette bilimin jalǵastyrýda.
Mine, artyndaǵy keıingi urpaqqa úlgi bolardaı asa baı ǵylymı, rýhanı qazyna, laıyqty urpaq qaldyrǵan asa qadirli Bolat Ábdikárimulynyń aramyzdan ketkenine de bir jyl ýaqyt bolyp qaldy. Ol ómirden ótkende otbasy, ózimen qatar zamandastary, aǵaıyn-týystary, áriptesteri, shákirtteri egilip, jylady, izdedi. Jaıdary, týrashyl minezimen, jigerli isimen, iske alymdy, sózge shalymdy, erteńin oza oılaıtyn, ádepten aspaıtyn, boldym dep taspaıtyn qasıetimen júregimizde, jadymyzda saqtalǵan Bókeń óz isiniń tarlany, halqy súıgen perzenti bolyp qala beredi.
Eleýsin SAǴYNDYQOV,
Parlament Senatynyń depýtaty, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor
Sońǵy jańalyqtar
Pavlodarda salynyp jatqan Ertis kópirinde ekinshi ret órt shyqty
Aımaqtar • Keshe
Kadrdyń qadirin ketirmesek ıgi...
Qoǵam • Keshe
Memleket basshysy Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmonmen kezdesti
Prezıdent • Keshe
Qazaqstan Mońǵolııany bıdaımen qamtamasyz etedi
Qazaqstan • Keshe
Aqtaýdaǵy saýda ortalyǵynda bomba qoıylǵany ras pa?
Aımaqtar • Keshe
Memleket basshysy birqatar mańyzdy zańǵa qol qoıdy
Prezıdent • Keshe
Kenshilerge beriletin ótemaqy qalaı ózgeredi?
Qoǵam • Keshe
