Foto: Ashyq derekkóz
Laıyqty zeınetaqy degen ne?
Demografııalyq ózgerister, halyqtyń qartaıýy jáne eńbek naryǵyndaǵy úderister jaǵdaıynda memleket úshin azamattardyń qarjylyq turǵydan alańsyz qartaıýyn qamtamasyz etý – basym baǵyttardyń biri. Osyǵan baılanysty zeınetaqy laıyqtylyǵy, ásirese yntymaqty júıeniń úlesi azaıyp, jınaqtaýshy júıeniń róli artyp kele jatqan tusta, burynǵydan da ózekti.
Halyqaralyq eńbek uıymynyń usynymy boıynsha, kiristi almastyrý koeffısıenti keminde 40%-y bolýy tıis. Qazaqstanda bul kórsetkish shamamen 41%-dy quraıdy. Iаǵnı, qazirgi ortasha zeınetaqy eńbekke deıingi tabystyń osyndaı kólemin óteıdi.
Zeınetaqyny qalaı arttyrýǵa bolady?
BJZQ bolashaq zeınetaqy tabysynyń laıyqtylyǵyn arttyrýdyń eki negizgi jolyn atap ótti:
- mindetti jáne erikti zeınetaqy jarnalaryn turaqty túrde aýdarý;
- jınaqty jeke ınvestısııalyq portfeldi basqarýshyǵa tapsyryp, neǵurlym tabysty strategııany tańdaý.
Qordyń málimetinshe, turaqty mindetti jarnalar bazalyq zeınetaqyǵa da áser etedi. О́ıtkeni 1998 jyldan bastap eńbek ótili tek jarnalardyń naqty aýdarylýymen rastalady. Qazir bazalyq zeınetaqynyń eń tómengi mólsheri – kúnkóris deńgeıiniń 70%-y, al 30 jyldyq ótilden keıin – 110%-y. 2027 jylǵa qaraı bul san 120%-ǵa deıin ósedi.
Erikti jarnany kim jáne qalaı aýdara alady?
Erikti zeınetaqy jarnalaryn jeke tulǵalar ózderi nemese jaqyndary úshin, al zańdy tulǵalar qyzmetkerleriniń paıdasyna aýdara alady. Usynylǵan qarajat BJZQ-ǵa bank arqyly nemese jumys berýshige ótinish berý jolymen túsedi. JZSh alǵashqy jarna túsken boıda avtomatty túrde ashylady. Erikti jarnalardy esepke alý úshin bólek ótinish berýdiń qajeti joq – tizimder nemese alǵashqy tólem negiz bolady.
Erikti jarnalardan tólem qashan beriledi?
Erikti jınaq esebinen tólemdi 50 jastan bastap alýǵa bolady. Sonymen birge olar múgedektigi bar azamattarǵa, sondaı-aq Qazaqstannan tys jerge turaqty turýǵa ketken sheteldikter men azamattyǵy joq adamdarǵa da beriledi. О́tinishti Qordyń mobıldi qosymshasynda, saıttaǵy jeke kabınette nemese bólimshelerde rásimdeýge múmkindik bar.
Erikti jarnalar muraǵa qala ma?
Iá, barlyq zeınetaqy jınaqtary sııaqty erikti jarnalar Qazaqstan zańnamasynda belgilengen tártippen muraǵa beriledi. Bul prosess ósıet nemese zań boıynsha júzege asyrylady.
Erikti jarnanyń qandaı artyqshylyqtary bar?
Eń úlken artyqshylyq – salymshy jarna kólemi men jıiligin ózi anyqtaıdy, tólem alý tártibin de ózi belgileıdi. Jumys berýshi tarapynan aýdarylǵan erikti jarnalar jeke tulǵanyń tabysy retinde eseptelmeıdi, al, kompanııa úshin bul soma korporatıvtik tabys salyǵynan shegeriledi. Iаǵnı, jumys berýshi salyqtyq jeńildikke ıe bolady.
Erikti jarnalar qalaı ınvestısııalanady?
Erikti jınaqtardyń barlyǵy ınvestısııalanady jáne salymshyǵa tabys ákeledi. Ádette, aktıvterdi Ulttyq bank basqarady, biraq salymshy jeke basqarýshy kompanııany tańdaı alady. Mindetti jarnalardan aıyrmashylyǵy, erikti jınaqty IPB-ǵa tolyq kólemde tapsyrýǵa múmkindik bar. Basqarýshyny jylyna bir ret aýystyrýǵa ruqsat etiledi.
