Sýretti túsirgen – Vladıslav Vodnev
Daýdyń basy – mınıstrliktiń habarlamasy
Mektepterge engizilgen jańa tártip boıynsha budan bylaı oqýshy sabaqta smartfon ustasa, ata-anasy jaýap beredi. Bul týraly Oqý-aǵartý vıse-mınıstri Maıra Meldebekova: «Qoldanystaǵy «Bilim týraly» zańyna saı sabaq ústinde telefondy qoldanýǵa bolmaıdy. Osy talaptyń oryndalýyna ata-analar jaýapty. Eger bala sabaqta smartfonmen ustalsa, aldymen ata-anasyna eskertý jasalady. Al bul jaǵdaı qaıtalansa, olar Ákimshilik quqyq buzýshylyq kodeksiniń 409-babyna sáıkes 5 AEK kóleminde, ıaǵnı 19 660 teńge aıyppul tóleıdi. Zań qazirdiń ózinde kúshine engen, biraq ázirge elimizdegi bilim berý uıymdarynda eshqandaı talap buzý faktisi tirkelgen joq», dedi. Onyń sózine súıensek, mektepter oqýshylardyń erejeni buzý faktilerin tirkep, ýákiletti organdarǵa habarlaı alady.
Osy tusta túsinikteme bere ketsek, atalǵan kodekstiń 409-baby 2-tarmaǵynda: «Ata-analardyń nemese zańdy ókilderiniń Qazaqstan Respýblıkasynyń bilim berý salasyndaǵy zańnamasynda kózdelgen mindetterdi oryndamaýy ıakı tıisinshe oryndamaýy – eskertý jasaýǵa nemese bes aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde aıyppul salýǵa ákelip soǵady», delingen.
Eske salsaq, sabaq ústinde telefondy qoldanýǵa byltyrdan bastap tyıym salynǵan. Bul shara oqýshylardyń densaýlyǵyn saqtaý, synyptastarymen tikeleı qarym-qatynas ornatý, sabaqqa zeıinin arttyrý maqsatynda qabyldanǵan edi. Degenmen qońyraý kezinde balalardyń telefondy qoldanýyna eshqandaı shekteý joq.
Senat depýtattary telefonǵa tyıymdy budan da kúsheıtý kerek ekenin aıtady. Sonyń biri – senator Bıbigúl Jeksenbaı. Onyń oıynsha, telefondy sabaq kezinde ǵana emes, mektepte múldem qoldanbaǵan durys. «Qazirgi tańda bizde engizilgen talap boıynsha telefondy sabaq ústinde ǵana paıdalanýǵa tyıym salynǵan. Qońyraýda bala qaıtadan qolyna ala alady. Al menińshe, búgingi ýaqytta oqýshylar telefondy mekteptiń tabaldyryǵyn attaǵan sátten-aq tapsyrǵany jón. Meniń eki ulym da mektepke barady. Kishisinen birneshe ret suradym, ázirge muǵalimderi sabaq kezinde telefondaryn alyp qoımaıdy eken. Úlken ulym 7-synypta oqıdy. Olardyń smartfondaryn sabaq bastalardan buryn jınap alady», dedi depýtat B.Jeksenbaı.
Ata-analar nege alańdaıdy?
Jańa talapqa ata-analardyń kóbi kelispeıtinin baıqadyq. Maqalany jazý barysynda jýrnalıstik saýaldama júrgizip kórdik. Basym bóliginiń oıy bir jerden shyqqandaı áser qaldyrady. Mysaly, olardyń (saýaldamaǵa qatysqandar aty-jónin ashyq kórsetpeýdi ótindi) báriniń aıtatyny – «Bir eskertýden keıin qaıtalasa, birden ekinshisinde ata-anasyna aıyppul salý tıimdi sheshim bola almaıdy. Bala birinshisinde bilmeı, bul talapty avtomatty túrde umytyp ketip, ıaǵnı adamı faktordan oryndamaı qalýy múmkin. Al ekinshisinde májbúrlikten, bir jaǵdaıdan amalsyz qoldansa she? Sebebi anyqtalmaı aıyppul salyna bere me? Mundaı norma tek ata-analarǵa salmaq salady», degen pikir.
Áleýmettik jelilerdegi ata-analardyń osy normaǵa qatysty ashyq pikirlerine kóz salyp kórdik. «Aisha_ui» paraqshasynyń ıesi: «Ne degen bitpeıtin aıyppul! Bul jerde ata-ananyń da, muǵalimniń de kinási joq. Ata-ana balaǵa jetiskennen telefon bermeıdi. О́mirine alańdaǵandyqtan, ásirese bastaýysh synyp oqýshylary sabaqtan qarańǵyda qaıtqanda amandyǵyn bilý úshin berip jiberedi. Al muǵalim sabaqta 30 oqýshynyń qaısysyn qadaǵalap otyrady? Telefon qoldanýǵa aıyppul salý pedagog pen ata-ana arasynda túsinbeýshilik týdyrady», depti. Al «Aselaidarkhanova» degen áleýmettik jeli qoldanýshysy «Ondaı bolsa, nege kitaptardan berilgen tapsyrmalardy ınternetten qarap oryndaý keregin jazady?», dep suraqty tótesinen qoıypty.
Ekinshi tarap kerisinshe talapty qolaı kórip otyr. Mysaly, Laýra esimdi zamandasymyz jelidegi jańa norma týraly aqparatqa «Oqýshylar ne úshin telefon ustaýy kerek? Olar sabaqta oıyn oınap otyrady», dese, osy oıǵa saıatyn Ardaq esimdi jeli qoldanýshy: «Durys, kelisemin. Oqýshy sabaq ústinde oqýǵa zeıin qoıýy kerek», dep jazady.
Al 4 balanyń anasy, túrkistandyq Esengúl Quttybaevanyń pikirine qaraǵanda, talap tolyqtyrýdy, naqtylaýdy qajet etedi. О́ıtkeni qabyldanǵan sheshim birjaqty. «Menińshe, dál osy talaptyń oryndalýy taǵy da muǵalimdi jekkórinishti etýdiń joly sııaqty. Odan qaldy pedagogtiń jumysyn kóbeıtedi. Ekinshiden, balanyń tártibine degen jaýapkershilikti tolyǵymen ata-anaǵa ysyra salý dep qabyldaımyn. Shyn máninde, osy kúni muǵalim mártebesi degen kóp aıtylady ǵoı. Muǵalimniń mártebesi 90-jyldary óte joǵary edi. Nege? Sebebi muǵalimder mekteptegi, tipti mektepten tys tártibimizge de ózin jaýapty sezinetin, bizdi oqýshysy emes, balasyndaı qabyldaıtyn. Búginde pedagogterde de, mektep qaýymdastyqtarynda da aldyndaǵy oqýshylardyń aınaldyrǵan 45 mınýttyq tártibine jaýap berýden bas tartý qalypty dúnıege alyp barady. Oqýshylardyń sabaq ústinde telefon ustaýy muǵalimniń 45 mınýtynda bolatyn dúnıe ǵoı, oǵan muǵalim, mektep jaýap bersin. Buǵan nege ata-ana aıypty bolyp, aıyppul tóleýge tıis? Ákesi men anasy balaǵa sabaqta telefonmen oınap otyr dep aıtpaıdy», deıdi E.Quttybaeva.
«Arbany da syndyrmaı, ógizdi de óltirmeı...»
Astana qalasyndaǵy №104 «Keleshek mektebiniń» qazaq tili jáne ádebıeti pániniń muǵalimi Gúljazıra Bekbolatqyzy bul máselege ekijaqty qaraý keregin, sheshimdi de jaǵdaıǵa qaraı qabyldaý qajet ekenin aıtady. Onyń oıynsha, sıfrlyq saýatqa baýlıtyn kezeńde túbegeıli tyıyp tastaýdan góri telefondy tıimdi, mádenıetti, paıdaly qoldanýǵa úıretken jón.
«Bul talap oqýlyqtardaǵy keıbir tapsyrmalardy oryndaýǵa kedergi bolady. Mysaly, bizde ınternetten qarap, bolmasa bir saıttarǵa kirip, platformalarǵa qosylyp oryndaıtyn, «QR kodty bas, pikirińdi bildir» deıtin tapsyrmalar bar. Damyǵan elderdegideı ár oqýshyǵa noýtbýk ıakı planshet berip baryp normany engizse, quba-qup. О́z basym eger oqýshy telefondy qajetine paıdalansa, qarsy emespin. Osy kúni sıfrlandyrý, aqparattandyrý deımiz de, ekinshi jaǵynan oǵan tyıym salǵan sekildi áreket bolyp tur. Al mundaıda telefondy bilim berý quraly retinde paıdalanýymyz kerek. Qazirgi smartfondar jaı ǵana baılanys quraly emes, kádimgi platforma. Qoǵamda bolyp jatqan dúnıelerdi tym aýyr, emosııaǵa berilip qabyldaıtynymyz bar. Aldaǵy ýaqytta ǵaryshta qonaqúı ashylýy múmkin. Álem soǵan kele jatyr. Bizdiń talap buǵan qaıshy kórinedi. Talaptyń engizilý sebebin de durys túsinemin. Qońyraýda qarasańyz, balalardyń bári telefonǵa telmirip turady. Osyndaıda bir-birimen betpe-bet, emen-jarqyn sóılesse deısiń. Ekinshiden, keı balanyń ata-anasy dál sabaqta telefon soǵady. Úshinshiden, akademııalyq adaldyq bolmaıdy, oqýshylar keıbir tapsyrmalardy muǵalimniń ruqsatynsyz telefonnan kóshire salady. Sondyqtan biz baqylaýlarda jınap alamyz. Tórtinshi, balany táýeldilikke alyp keledi, tyıym salǵan saıyn soǵan umtylady. Sol sebepti shekteý qoısyn, biraq pedagogtiń ruqsatymen oqý maqsatynda qoldanýǵa múmkindik berilsin. Munda ár nárseniń shekarasyn bilýimiz, belgileýimiz kerek», deıdi G.Bekbolatqyzy.
Muǵalimniń pikirinshe, álemdik tájirıbe deımiz, telefonǵa túbegeıli tyıym salǵan Fransııa (2018 jyldan beri), Qytaı (2021 jyldan bastap), Nıderland (2024 jyly) sekildi elder bar. Biraq telefonǵa shekteý qoımaıtyn Fınlıandııa – qazir bilim júıesi eń ozyq elderdiń qatarynda. Osyǵan qarap biz telefon bilim sapasyn tómendetedi dep birjaqty qabyldaı almaımyz. Bul jerde ról oınaıtyny – sanaǵa sáýle túsirý arqyly balada telefondy mádenıetti qoldaný daǵdysyn qalyptastyrý.
P.S. Sarapshylardyń salmaqty, san túrli pikirinen túsingenimiz, telefon túıtkili ata-anaǵa aıyppul arqalatýmen túbegeıli sheshilmeıdi. Buǵan keshendi kózqaraspen qarap, jan-jaqty zerdelep, tıimdi tusyn taýyp, talapty jaǵdaıǵa qaraı beıimdegen abzal. Qysqasy, talap qaıta qaraýdy qajet etetindeı.
