Kollajdy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
Egin oraǵynyń qyzǵan kezi edi. Úıde tiske basatyn túıir joq. Esi kirip qalǵan Melis inisi men qaryndasyn sheshesiniń sıyr fermesinen eńbekkún esebinde alatyn kók sútten jıǵan tas qurtpen aldandyrady.
Tańnan egin oraǵyna ketken sheshesi sońyra maǵan kelip ket degen-di. О́ziniń de ózegi talyp inisi men qaryndasynyń qyńqylynan mezi bolǵan ol egin alqabyn betke alǵan. Eginjaıǵa ilige bergende sheshesiniń tóbesi kórindi. Baılamǵa túıgen qos ýys dándi qolyna ustata bergen. «Ustalyp qalma, zyt kózge kórinbeı!» degenin qaperge alǵan qara bala buǵyna júgirgishtep bara jatty. Qarsy aldynan shyǵa kelgen aqı kóz birgádir Jolpan balany at baýyryna aldy. Keýdesine basqan dánnen ólýi bar aıyrylǵysy joq ol janushyryp jetken sheshesiniń artyna tyǵyldy. Birgádir men sheshesiniń salǵylasy tolyq esinde qalmaǵan edi. Qos ýys bıdaı kóreksiz qalǵan úsh balaǵa eki-úsh kúnge tálkesý bolǵan-dy.
Sol bir aıanyshty oqıǵa Melis qarttyń kókiregine shor bolyp baılanyp qaldy. Aýyq-aýyq kóz aldyna kelip, nursyz janaryna jas úıiredi. Mekteptegi oqýyn taýysyp, ilgerilep bilim alýǵa talaptanǵanda, agronom bolǵandy qalaǵan. Sirá jer tálimine jetik mamandyqty tańdaýyna bir ýys dánge zar bolǵan ashózek kúnder sebep bolsa kerek.
Kishi agronomdyqqa qol jetkizgen Melis qyryq jyl týǵan aýylynda eńbek etti. Jerjady shalǵa Qarakemer eldi mekeni alaqanǵa salǵandaı aıqyn. Bul ujym «О́rken» sovhozynyń bir bólimshesi bolatyn. Keńshar jańa tártipke kóshkende sharýashylyq jaýapkershiligi shekteýli seriktestikke bólinip ketti.
Qalaǵa ornaǵan balalaryna ermeı túpqazyqta qalǵan Melisti aýyldastary asa jaqtyra qoımaıdy. Tyqaqtaǵan mazasyzdyǵynan yǵyr bolǵan úlken-kishi keshegi birdeıshilik kezeńdi ańsaıtyn ony «Aıqaı shal» dep kekeıdi. Ol qoǵamda tártip bar edi. Jekemenshikke negizdelgen jańa kezeńdi Melistiń sýqany súımeıdi. Jyrtyla-jyrtyla kókbettenip ketken kútimsiz tanaptardy kórgende, aıqaıǵa basatyny bar.
– Áı, qaraǵym! Aýyspaly egis júıesin nege saqtamaısyńdar? – deıdi sharýashylyq qojasyna.
– Onda sizdiń jumysyńyz qansha?
– Jumysym sol! – deıdi agronom shal kózin ejireıtip. – Jer tálimine jetik mamanmyn. Topyraqqa da kútim kerek.
– Maǵan ókimińiz júrmeıdi, aqsaqal! – deıdi qojalyq jetekshisi. – Jerdiń ıesi siz emes, menmin.
– Ottaǵan ekensiń! – deıdi qıqar shal qamshysyn bilep. – Jerdiń ıesi halyq emes pe?
– Ol ertegińdi úkimetke aıt! – dep qasarysady sharýa qojalyǵynyń ıesi. – Egistikti paıdalaný óz erkimde. Jumysqa meshaıt jasamaı jaıyńyzǵa júrińiz!
– Úlkendigimdi syılasań etti! – deıdi agronom shal dymy quryp. – Sizdiki jón dep aıta salsań neń ketedi?
– Olaı deı almaımyn! – dep tulan tutady jer ıesi. – Meni tergeıtindeı sonsha kimsiz?
– Meniń kim ekenimdi aıaǵyńnyń astyndaǵy topyraqtan sura.
– Topyraq óli nárse, aqsaqal!
– Ottapsyń! – deıdi agronom shal. – Kókıip júrgeniń topyraqtyń arqasy emes pe?
Úıde omalyp otyrýǵa joq ol az aýyldyń adamdaryna da mazasyz. Jarapazandaǵan jaý jetti aıqaıynan mezi bolǵandar ony kórgende esikterin jaýyp alady. Beısaýat bos júrgen buzaý-torpaqty temirjol tabanynan qýalap tastaǵan soń, shetkergi úıdiń darbazasyn quryqshamen qoımaı-qomaı túıgishtedi.
– Ýaı, kelin! Buzaýyńa nege ıe bolmaısyń? – dedi úıden júgire shyqqan áıelge. – Jaz shyqqaly onshaqty buzaý poıyz tabanyna tústi, obal emes pe!
– Oǵan bola basyńyz aýyrmasyn, atataı! – dep áıel sýyrylyp bergen. – Qoldaǵy az maldyń qysqy shóbiniń ózi ýaıym bolyp turǵanda buzaýlardy jazda qorada ustap nemdi bereıin?
Sózden tosylǵan qarttyń dymy qurydy. Kúreń jorǵasyn taıpaltqan ol aýlasy qoqyr-soqyrǵa tolyp ketken ortańǵy úıdiń darbazasyna quryqshasyn tóndirdi.
– Úıińniń mańaıy ybyrsyp ketipti ǵoı, shyraǵym! – dedi saqaldy jas jigitke.
– Qatyramyz, aqsaqal! – dedi ishińkirep júretin ol.
– Balam-aý, tártibińdi túzeseńshi! – dedi kárıe jylarman bolyp. – Bir saý júretin kúniń joq.
Aldy qatty minezdi qarttan taısalǵan ishkish jigit burylyp ketti. Aıqaı shaldan balalar da yqtap ketedi. Ádepsiz tentekterdi shyqpyrtyp jiberedi.
Osy mazasyzdyǵy Melis qartty aqyr sońynda bir shataqqa uryndyrdy. Bireýdiń erke balasyn jónge salamyn dep basy daýǵa ilindi. Balajan áke-sheshe aıqaıshy shaldy zań ornyna berip, álek-shálegin shyǵardy.
– Aqsaqal, bunyńyz durys bolmaǵan! – degen tergeýshi sýyq tomsaryp. – Bala men anany qorǵaý týrasynda zań shyqqanyn biletin shyǵarsyz. Bireýdiń ship-shıki balasyna qamshy bilep, júregin ushyryp... sizge ne kórindi?
– Shydamaı kettim!
– Qarshadaı bala neni búldirgendeı!?
– Búldirgeni sol, júgermektiń! – Melis qarttyń bet qatpary qopsyp bara jatty. – Jolda qalyp ketken bólke nandy dop qyp teýip júrgenderin kórip qap... Bireýi qolyma túspeı ketti, átteń! Ekinshisin ashýmen shyqpyrtyp jibergenimdi moıyndaımyn.
– Sottalasyz ǵoı, aqsaqal?
– Meıli ǵoı! – degen qıqar qart aýyr tetkip. – Tirshiliktiń arqasynda túrmesin de kórip keteıin.
Shartty jaza alǵan «Aıqaı shal» kempiriniń qasynda qala bergen. Mingishin óriske jiberdi. Tyqaqtaǵan mazasyzdyqtan sap tyıylǵan kári shóńge ótken-ketkendi qaǵazǵa túsiretin mashyǵyna kirisken edi. «Teke toıly bolyp kettik, túge! Nan teptilik túbinde bir qaraǵa uryndyrady. Bir ýys bıdaıǵa zar bolǵan ashózek kúnder esimnen esh ketpeıdi» dep jalǵastyrdy oıyn.
О́mir KÁRIPULY,
jazýshy
