Nıet bolsa, jumys bar

Eńbek mobıldiligi ortalyǵy ­227 me­kemege qajetti mamandyq­tar tizimin jarııalady. Jármeń­kege memlekettik mekemeler men ındýs­trıaldy aımaqtardaǵy kásiporyndar­dyń ókilderi qatysty. Olardyń arasynda «Nazar Tekstıl», «Bal tekstıl», «Altyn-dan», «Marvik partners», «Wan sheng ceramic», «KARLSKRONA», «Altyn Land», «Fırkan», «Oks group», «Rixos Khadisha Shymkent» syndy óndiris pen servıstik qyzmet salasyndaǵy iri kompanııa bar.

Is-shara barysynda qala ákimi Ǵabıt Syzdyqbekov jármeńkeni aralap, bos jumys ornyn usynǵan kásiporyn ókil­derimen tildesti. Shahar basshysy jumys berýshilerge eńbek zańnamasy men qaýip­sizdikti saqtaýdyń, jumysshylardyń aılyq jalaqysy men mindetti áleýmettik tólem­derin óz ýaqytynda tólep otyrýdyń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Sondaı-aq eldiń ekonomıkasyn kóterýge jumysshy mamandyq ıeleriniń tıgizer paıdasy zor ekenin aıtty. Halyq tutynatyn taýardyń barlyǵy derlik eńbek adamdarynyń qoly­men jasalatynyn jetkizdi. Sol sebepti memleket búginde qarapaıym eńbekkerlerdiń qoǵamdaǵy abyroıy men bedelin ósirýge barynsha yqpal jasaıtynyna toqtaldy. Qala ákimi jergilikti atqarýshy bılik ju­mysshy mamandyqtaryna qoldaý bildirý úshin ar­naýly oqý oryndaryna berile­tin grant kólemi ulǵaıǵanyn eske saldy. Kol­ledjderde eńbek naryǵynda suranys týdyrǵan kásipterge saı jańa mamandyqtar ashyldy. Máselen osy kúnde teatrda sahnany kórkemdeýshi, jaryq berýshi sekildi mamandyqtar jetispeıdi. Osy salada uzaq jyldan beri qyzmet istep kele jatqan mamandar zeınet jasyna jetti. Tipti odan asyp ketkenderi bar. Mine osy olqylyqtyń ornyn toltyrý úshin kolledjder jańa mamandyqqa oqyta bastady. Osy oraıda qala ákimi jumysshy mamandyqtarynyń qoǵamdaǵy bedelin arttyrý baǵytyndaǵy ıgi is toqtaýsyz jalǵasa beretinin jetkizdi.

Megapolıstegi kolledjder sý salasyna qajetti gıdrotehnık sekildi mamandyqtardy oqytý baǵdarlamasyna engizdi. Bir kezderi osy mamandyqty ıgergisi keletin jastar qatary qalyń edi. Keıin 90-jyl­dardaǵy toqyraýda onyń bári qysqaryp, kerek­siz boldy. Byltyrǵy alapat sý tasqyny tu­synda qarapaıym sý muraby sııaqty ma­manǵa degen qajettiliktiń bary qoǵamda qat­ty sezildi. Keıin Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev halyqqa Joldaýynda osy má­seleni kóterip, sý salasynyń mamandaryn daıar­laýdy qaıta qolǵa alý qajettigi jó­nin­de Úkimetke arnaıy tapsyrma berdi. Mem­leket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda Shymkentte qazir jastar gıdrologııa salasy mamandyǵyn meńgere bastady.

Jármeńke barysynda Eńbek mobıl­di­ligi ortalyǵynyń qyzmetkerlerin ­«Enbek.kz» portalynyń múmkindikterin kelý­shi­­ler­ge jan-jaqty tanystyryp ótti. Olar­dyń aı­týynsha búgingi sıfrlyq tehnologııa damyǵan zamanda ınternet kómegi­men úıde otyryp-aq qujattyq rásimderdi ońaı oryndaýǵa bolady. Buryn jumyssyz retinde tirkelý, odan jumysqa ornalasý kóp qaǵazbastylyqty talap etetin. Qazir sıfrlyq tehnologııanyń arqasynda barlyq qujattyq rásimder elektrondy túrdegi qyzmetke aýysty. Mundaı onlaın qyzmettiń taǵy bir paıdasy sybaılas jemqorlyq jaǵdaıyn týdyratyn áreketterdi kúrt azaıtty.

Shymkent qalasy jumyspen qamtý jáne áleýmettik qorǵaý basqarmasy tarat­qan málimetke súıensek, 2024 jyly sha­har­da jumyssyzdyq deńgeıi 4,8% boldy. Mamandardyń sózinshe jumyssyzdyq deńgeıin tómendetýdiń birden bir joly – qala ákimdiginiń uıymdastyrýymen tu­raqty túrde ótip turatyn bos jumys oryn­darynyń jármeńkesi. Jyl basynan beri osyndaı 8 jármeńke ótip, oǵan túrli sanattaǵy kásiporyndar qatysyp, myńdaǵan jumys ornyn usyndy. Sony­men qatar is-sharada jumyssyz júr­gen azamattarǵa memleket tarapynan kór­setiletin jumyspen qamtý sharalary týraly aıtyldy. Kásiptik oqytý, jastar praktıkasy, áleýmettik jumys oryndary, «Alǵashqy jumys oryndary», «Kúmis jas», «Urpaqtar kelisim sharty» jobalary, qaıtarymsyz negizdegi grant syndy qoldaýlardyń ıgiligi túsindirildi. Búginge deıin jármeńke arqyly myńǵa jýyq adam jańa qyzmet taýyp eńbekke turǵan. Onyń ishinde 615 adam turaqty jumysqa, al 269 adam ýaqytsha jumysqa ornalasqan. Osynaý ıgi isterdiń nátıjesinde 2025 jyldyń III toqsanynda jumyssyzdyq deńgeıi 0,1% tómendep, 4,7% boldy. О́z kezeginde jastardyń jumyssyzdyq deńgeıi 3% aralyǵynda saqtalyp otyr. Jumyssyzdyq máselesine jaýapty basqarma mamandary Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligindegi «Enbek.kz» portalynyń múmkindikterin apta saıyn sársenbi kúnderi jurtqa keńinen túsindirip keledi.

Jármeńke barysynda qaladaǵy kásip­orynnyń biri «Alsera kz» JShS ókilderi mekemege 52 adam qajet ekenin málimdedi. Onyń 50-i qarapaıym jumysshy. Olarǵa tólenetin eńbekaqy 150 myń teńgeden bas­talady. Sosyn bas esepshi qajet. Bul ma­man­dyq ıesiniń jalaqysy 500 myń teńge eken. Shyǵyndardy esepke alý jónindegi mamannyń da tabysy 500 myń teńge mólsherinde. Kásiporyn birneshe áleýmettik jeńildik qarastyryp otyr. Oǵan tegin tasymaldaý qyzmeti men tegin ystyq tamaq kiredi.

Kilem jáne kilem ónimderin toqıtyn shahardaǵy tanymal kásiporyn «Bal Tekstıl» JShS ókilderi jármeńkege 54 ju­mys­shy izdep kelipti. Onyń 30-y toqyma mashınasynyń operatory. Eńbekaqy 275 myń teńge shamasynda. Dızaıner mamandaryna 300 myńnan astam aılyq jalaqy tóleımiz deıdi. Aspaz, tazalyqshy, baılanys operatory men kúzetshilerdiń eńbekaqysy da 150 myń teńgeden kem emes. Munda da fab­rıka jumysshylarǵa áleýmettik jeńil­dikterden tegin tasymaldaý qyzmeti men tegin beriletin ystyq tamaqty atap ótti.

Jármeńkede kásiporyn, mekemelerden bólek, qaıtarymsyz grant alyp óz isin ashqan 431 shaǵyn kásipker ónimderin kópshilik nazaryna usyndy. Uıymdastyrýshylardyń aıtýynsha memleket tarapynan beriletin grant shaǵyn jáne orta bıznestiń damyp, kúsh alyp ketýine úlken kómegin tıgizip otyr. Osy demeý qarjynyń arqasynda jańadan kásip ashyp aıaqqa turyp ketken kásipkerler jeterlik. Olardyń aldy aımaqqa tanymal isker azamattar qataryna ilikti. Ásirese grant qarajaty úıinde otyryp táttiler pisiretin kondıterlik seh ashýǵa nemese qora salyp mal bordaqylaýmen, aıran-sút óndirýmen aınalysýǵa nıeti bar jandarǵa úlken demeý boldy. Ekonomıkany órge súıreýshi kúsh shaǵyn jáne orta kásipkerlik desek, osy salanyń órkendeýine bıznes bastamalarǵa beriletin grant kóp septigin tıgizdi. Sonymen qatar grantpen kásip ashýdyń áleýmettik mańyzdylyǵyn da eskere ketken jón. Bul tusta kásipkerler tek ózin ǵana emes, aına­­la­syndaǵy jaqyn týystary men dosta­ryn da qosymsha jumyspen qamtıdy. Sol arqyly elimizdegi jumyssyzdyq deńge­ıi­niń azaıýyna oń yqpalyn tıgizip otyr desek bolady. Sol sebepti de jurtty bos­qa qarap jatpaı áreketke talpyndyrý maqsa­tynda jármeńkege grant ıeleri arnaıy shaqyrtylypty.

Basqarmanyń bergen resmı derekterine úńilsek búginge deıin jumyspen qamtý sharalaryna 22 178 adam qatysqan (4 500 adam kásibı oqytý, 3 104 adam kásipkerlikti damytý, 5 225 adam sýbsıdııalanatyn jumys oryndary, 12 175 adam bos jumys oryndary negizinde qoldaý tapqan). Munymen qosa Damý baǵdarlamasy, tujyrymdamalar men jeke bastamalar arqyly 22 850 adamǵa arnalǵan bos jumys oryndary qurylǵan.

Odan bólek, Shymkent qalasynda jalpy bıyl 49 655 adamdy jumyspen qamtý sharasyna tartý josparlansa, qarasha aıynyń basynda 48 174 adam memleket qoldaýynyń sharapatyn kórdi. Sonyń nátıjesinde belgi­lengen mejeniń oryndalýy 97 paıyzǵa jetti. Mamandar bul baǵyttaǵy jospar jyl sońyna deıin oryndalady dep otyr. Turaqty jáne sýbsıdııalanatyn ýaqytsha (máselen «Jastar praktıkasy», Qoǵamdyq jumys, Alǵashqy jumys orny, Áleýmettik jumys orny, Urpaqtar kelisimsharty) jumys oryndary, qysqamerzimdi kásiptik jáne onlaın platformalarda kásipkerlik daǵdysyn qalyptastyratyn oqýlar da jumyspen qamtýdyń bir tetigi. Josparǵa sáıkes, atalǵan qoldaý sharalaryna bıyl 27 825 adam tartylýǵa tıis. Búginge deıin osy tetikter arqyly 22 178 adam eki qolǵa bir kúrek taýyp, eńbeginiń ıgiligin kórýde. Shymkent qalasynyń damý tujyrymdamasy men jeke bastamalar (jekemenshik mektep, balabaqsha, emhana, sport nysandary, qyzmet kórsetý salalary) negizinde ashylǵan jumys oryndaryna jyl basynan beri 26 myńǵa jýyq azamat ornalasty.

«Jumyspen qamtý baǵytynda eńbekke qarsy kórsetilimi joq múgedektigi bar azamattar da shet qalǵan emes. Jyl basynan beri 961 erekshe jan jumysqa ornalas­tyryldy. Sondaı-aq probasııa qyzmeti esebinde turǵan 48, bas bostandyǵynan aıy­rý mekemelerinen bosap shyqqan 16 adam jumyspen qamtyldy. Jumyspen qamtý sharalarynyń taǵy bir baǵyty – qysqa­merzimdi kásiptik oqý. Bıyl 760 adam osy baǵytta oqydy. Onyń ishinde 600 turǵyn jumys berýshilerdiń jumys ornyna, 160 turǵyn bilim uıymdarynda jańa kásip úırenip jatyr. Sýbsıdııalanatyn jumys oryndarynan – Jastar praktıkasy baǵdarlamasyna – 1 727 jas, Áleýmettik jumys oryndaryna – 116 adam, Qoǵamdyq jumys baǵdarlamasyna – 2 655 adam, Alǵashqy jumys orny baǵdarlamasyna – 364 jas, Urpaqtar kelisimsharty jobasyna – 10 jas maman men zeınet jasyna jaqyndaǵan azamattarǵa arnalǵan «Kúmis jas» jobasyna 477 turǵyn qatysyp otyr. Sonymen qatar jumys kúshi az bolǵan soltústik óńirlerge 343 adam erikti qonys aýdardy. Bul baǵytta teriskeıden keletin delegattar aı saıyn qala turǵyndarymen kezdesip, memleket qarastyrǵan kómekter jaıynda halyqqa jan-jaqty taldap, nasıhat jumysyn júrgizýde. «Keshegi ótken jármeńkege jumys kúshi az aımaqtardyń áleýmettik salaǵa jaýapty ókilderi de kelip qatysty. Bir jastan alty jasty qosa alǵanǵa deıingi 25 320 balaǵa ataýly áleýmettik kómekten 1.5 aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde aı saıynǵy qosymsha tólem taǵaıyndaldy. Shahardaǵy turmys jaǵdaıy tómen 5016 otbasy memlekettik ataýly áleýmettik kómek alyp otyr. Eń bastysy halyqty jumyspen qamtý sharalarynyń nátıjesinde ataý­ly áleýmettik kómek alýshy otbasylar sany ótken jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda 59% azaıǵan. Jergilikti atqarýshy bılik osy alǵan baǵyt boıynsha jumysty jandandyra beretinderin jetkizdi. Bul áleýmettik máseleniń elimizde sonyń ishinde respýblıkanyń úshinshi qalasynda oń sheshimin taýyp kele jatqanyn kórsetedi», dedi Shymkent qalasy jumyspen qamtý jáne áleýmettik qorǵaý basqarmasynyń basshysy Janat О́tebaeva.

Jumys oryndarynyń ashylýy birinshi kezekte ekonomıkalyq jaǵdaıǵa baılanys­ty. Elde kásiporyndar jumys istep tur­sa, árdaıym eńbek naryǵynda suranys jo­ǵary bolady. Bul rette megapolıste eko­nomıkalyq ósim dınamıkasy jańa ınvestı­sııalar men kásipkerlik belsendiliktiń ar­qa­synda jyldan-jylǵa joǵarylap kele­di. Tu­tastaı ekonomıka salasynyń janda­nýy­nyń nátıjesinde servıstik qyzmet pen óndiriste mamandarǵa degen suranys jyl ótken saıyn arta túsýde. Osyndaı ońtaıly ózgerister sátinde jumysshylar da jańa eńbek naryǵyna beıimdelip, ózderin kásibı turǵyda tanyta alýy kerek.