Tazalyq izetpen tartymdy

Qarashada jaýǵan qar kúndiz erip, túnde elorda kósheleri men trotýarlaryn jyp-jyltyr muz aıdynyna aınaldyrdy. Qarly borannan keıin qala bir sátke de damyl tappady, kommýnaldyq qyzmetkerler kún-tún demeı jumysqa kiristi. Máselen, 11 qarashada ǵana arnaıy polıgonǵa 1 669 reıspen 21 myń tekshe metrden astam qar shyǵaryl­ǵan. Bul jumysty atqarýǵa 439 jol jumysshysy men 1 021 arnaıy tehnıka jumyldyryldy. «Jol jumysshysy» dep otyrǵanymyz – qardy kúrekpen tazalaıtyn adamdar. 15 qarashada jumys qarqyny sál báseńdegenimen, túngi aýy­symda 213 jumysshy men 395 arnaıy tehnıka elordanyń kóshelerin qardan tazalap, qaýipsiz qozǵalysty qamtamasyz etýdi jalǵastyrdy. Al qys bastalǵaly, qarashanyń ortasyna deıin elordadan 287 myń tekshe metrden astam qar shyǵarylǵan. Bul degenińiz – 23 myńnan asa aýyr júk kóligine júk artyldy degen sóz.

Qala kósheleri men saıabaqtaryn qardan arshyp, qoqystan tazalaý – «Astana tazalyq» JShS-nyń bas­ty mindeti. Mekeme basshysy Zamır Saǵynovtyń aıtýynsha, qalanyń 6 aýdanynda osy ujymnan 1 300 adam eńbek etedi. Olar qalanyń negizgi magıstraldyq kóshelerin, jıektegi jaıaý júrginshi jolyn tazalaýǵa ju­myla­dy. Bul qalanyń jalpy aýma­ǵynyń 40 paıyzyna jýyǵyna osy mekeme jaýapty degen sóz.

Qar qalyń jaýǵan kúnniń ertesine biz elordadaǵy «Saryarqa» aýdanyna baryp, kommýnaldyq qyzmetke jaýaptylardyń bir kúndik jumysyn baqylap qaıtqan edik. Erkeǵalı Rahmadıev atyndaǵy memlekettik akademııalyq fılarmonııa mańynda qar tazalaıtyn KamAZ-dar, shaǵyn traktorlar ádettegideı tynym tap­paıdy. Alańdaǵy, júrginshiler joly men aıaldamadaǵy qar-muzdy jaıaý jumysshylar oıyp, qyryp, jıekke shyǵarady. Sol zamatta shaǵyn traktorlar jıektegi qardy ysyryp, KamAZ-ǵa artýǵa yńǵaılaıdy. Biz aldymen qar tazalaýǵa shyqqan ýchaske brıgadıri Rys Qaısamen áńgimelesip, jumys barysy týraly suradyq.

– «Saryarqa» aýdanynda jol jumysshylarynyń 5 brıgadasy bar. Sonyń ishinde bizdiń topta 18 jumysshy eńbek etedi. Búgin ózińiz kórgendeı, fılar­monııanyń aldy-arty men qala ákimdiginiń aldyn tazalap jatyrmyz. Negizi bizdiń topqa bólingen aımaq Talǵat Bıgeldınov kóshesinen bastap, Kenesary kóshesine deıin. Odan ári Respýblıka dańǵylynan Saryarqa dańǵylyna qaraı jalǵasady. Abaı dańǵyly, Ázirbaıjan Mámbetov kóshelerinen Esil jaǵalaýyna deıingi aralyq sosyn Buqarbaı batyr kóshesi bar. Baıqasańyzdar, bizge bólingen aýmaqtyń kóbi aýdannyń ortalyǵynda, Esil ózeniniń jaǵalaýyna baryp tireledi. О́zim týraly aıtsam, 2007 jyldan beri osy mekemede eńbek etemin. Medısınalyq saqtandyrý, zeınataqy jarnasy syndy tólemderdi eseptemegende qolǵa tıetin jalaqymyz 230 myń teńgeniń shamasynda. Jumysqa ózim, sosyn ýchaske basshysy, sheber Gúlnár Nurmysheva da aralasady. Kúregimizdi saılap, qar tazalaımyz. Qalaı degende ózgelerdiń tóbesinen tónip, baqylap otyrǵan ádepke jatpaıdy. Ujym uıymshyl, bári eńbekqor. Adal eń­bekpen, mańdaıtermen tapqan aqshanyń berekeli, qadirli bolatynyn biledi, – deıdi Rys Qaısa.

Biz barǵan ýchaskedegi jumysshylardyń kóbi Qoıandy, Sofıevka, Shortandy aýyldarynan mekemeniń kóligimen qatynaıdy. Bizdiń bilýimizshe, osy uıymda elordadan 100 shaqyrymdaı qashyq shatqan Qaraǵandynyń Nura syndy ózge de aýdan­darynan kelip jumys isteıtinder bir qaýym. Olar qalaǵa jetý úshin ózge aýyldaǵy jumysshylardan áldeqaıda erte qamdanady. «Saryarqa» aýdanynyń ortalyǵyndaǵy ýchaskede jumys isteıtin jumysshylardyń biri – Bereke Bolatbek. Jasy – 30-da, úsh balanyń anasy. Mekemege jumysqa 18 jasynda kelgen. Sodan beri bir ýchaskeniń tazalyǵyna qaraıdy. Jazda qoqys jınasa, qysta qar kúreıdi.

– «Astana tazalyq» seriktestiginde jumys istep júrgenime 13 jylǵa taıady. О́zim qala irgesindegi Talapker aýylynan kelemin. Bizdiń tańymyz ózgelerden erterek atady. 3.00-de oıanyp, 3.45-te aýyldan shyǵamyz. 5.30-da jumysty bastap ketemiz de 15.00-ge deıin tynym tappaımyz. Qys mezgilinde túski as beredi. Aýdannyń ortalyq kósheleri men jaǵalaýǵa aparatyn aýmaqtyń tazalyǵyna jaýapty bolǵan soń, talap joǵary. Jazdygúni kósheniń qoqysyn, japyraǵan sypyryp-jınaımyz. Qysta rasymen jumys qıyn. Azynaǵan jel biz túgili jaıaý júrginshiniń ózin bet qaratpaıdy. Jelsiz kúnde shyqqannyń ózinde qańtardyń yzǵary óńmeńinen ótedi. Osyndaı sýyq kúnderi kópshilik qatynaıtyn ortalyq alańdaǵy joldar muzǵa aınalady. Biz sony oıyp, tazalaımyz. Shaǵyn traktor betteı almaıtyn aýmaqtardyń qaryn jınaımyz. Iá, jumys ońaı dep aıtpaımyn. Osy kúnge deıin «basqa salaǵa baryp, baǵyńdy synap kórseń qaıtedi» dep usynys aıtqandar boldy, áli de aıtady. Biraq ózime osy jumys yńǵaıly, úırenip qalǵan jumystan ketkim joq. Qys sýyq demeseńiz, taza aýada jumys istegenge jeteri joq,– deıdi keıipkerimiz.

Qala tazalyǵyna jaýapty jumysqa osyndaǵy ata-analardyń balalary erip shyqpasa, Bereke quralpy jas­tar óz­diginen kele bermeıdi. Jumysqa shyqqan kúnniń ózinde uzaq turaqtamaıdy. Ázirge dál osy ýchaskede eń jasy Berekeniń ózi. Al egde jasqa taıaǵan azamattardyń ishinde Murat Jamkeev bar. Birer jylda 60-qa tolady. Ol – aýyl sharýashylyǵyna arnalǵan KamAZ-ben qar tasıdy. Jumysy qaýyrt, túske deıin polıgonǵa 3 márte baryp kelý mindettelgen soń, kidire almady. Fılarmonııa mańyndaǵy qardy tıep, birge jolǵa shyqtyq. Astrahan tas jolymen Talapker aýylyna aparatyn joldaǵy polıgonǵa bet aldyq.

– «Astana tazalyq» mekemesinde júrgizýshi bolyp jumys istep júrgenime 10 jylǵa jýyqtady. Tirshiligimiz tańerteń 5.00-de mekemeniń turaǵyna baryp, kólikti qyzdyrýdan bastalady. Odan soń kólikti tehnıkalyq jaǵynan daıyndap, medısınalyq tekserýden ótemiz. Ondaǵy maman qan qysymymyzǵa deıin tekseredi. Bir saǵattyń kóleminde qar shyǵaratyn aýmaqqa jetemiz. Men júrgizetin osy kóliktiń artyqshylyǵy, úsh jaǵynan da qar tıep, túsirýge bolady. Jumys jeńil dep aıta almaımyn. Birinshi kezekte tájirıbe kerek. Kólikti jumysshylardyń qar tıegenine qolaıly ádispen ári joldaǵy basqa kólikterge bóget jasamaıtyndaı jıekke qoıa bilý qajet. Áıtpese, jol saqshylary joldyń jıegine kólikti durys qoımasań da aıyppul salady. Sol erejelerdi burynǵydaı jeńildetse, onyń ózi bizge kómek bolar edi. О́zim Astananyń týmasymyn, qala ataýy Selınograd kezinen túrli mekemede júrgizýshi bolyp jumys istep kelemin. Iá, jaqyn aýyldardan da keletin júrgizýshiler bar. Sebebi bizdiń jumysqa ekiniń biri shydamaıdy. Jol boıyndaǵy qarbalasty bylaı qoıǵanda, tań atpastan jumysqa kelýdiń ózi ońaı sharýa emes,– deıdi Murat Jamkeev.

Birneshe shaqyrym júrip, qaladan shyǵa bere aınalma joldan óttik. Taǵy birer shaqyrymnan soń dittegen jerge jettik. Polıgonǵa jaqyn mańdaǵy «Saryarqa» men «Baıqońyr» aýdanynan shyqqan qar tasıtyn kólikter kezek-kezek kelip jatty. Biz mingen KamAZ-dyń júrgizýshisi polıgonnyń tirkeý pýnktine kelgenin rastap, qujatqa qol qoıdyryp aldy. Izinshe, jyldam júriske basyp, mejelegen jerge taqaǵanda qardy kóliktiń bir qyrynan lezde túsire qoıdy. Keri qaıtar jolda júrgizýshilerdiń mádenıeti, jalaqy máselesi týraly taǵy birer suraq qoıdyq.

– Jumysta jastar jaǵy az. Onyń bir sebebi, osyndaı úlken kólik tizgindeý úshin júrgizýshiniń joǵary sanaty bolýy qajet. Ony jastar is júzinde tym erte ala almaıdy. О́zime keler bolsam, 1985 jyldan kólik júrgizemin. Qazir 1-shi sanatty júrgizýshimin. Iаǵnı kez kelgen kólikke otyrýǵa ruqsat. О́zińiz baıqaǵandaı, birneshe kún qar qalyń túsken soń, jumys tyǵyz. Biraq jos­pardy oryndaımyz dep, jyldamdyqty asyrýǵa bolmaıdy. Kóliktiń óz salmaǵy 10 tonnanyń shamasynda bolsa, qardyń salmaǵy 8 ton­naǵa jetip qalady. Mundaıda kólikti toqtatýdyń ózi jeńil emes. Aldyńnan kes-kestep jeńil kólikter shyǵa keledi. Saq júrmeseń, olarmen daýlasqannan paıda joq. Jalaqymyz 350 myń teńgege jýyq. Biraq sony 500 myń teńgeniń ústine joǵarylatsa, jaǵdaıymyz biraz ońalar edi dep oılaımyn, – degen tilegin jetkizdi júrgizýshi.

Kóp keshikpeı «Saryarqa» aýda­nynyń ortalyq kóshesine qaıta keldik. Bul kezde jol jıegin qardan tazalaıtyn jumysshylar traktordyń kómegimen taǵy birneshe júk kóligine artatyndaı qardy úıip úlgergen. Osylaısha, biz kommýnaldyq qyzmettegi jumysshylardyń kúndizgi qarbalasyn ǵana baqylaı aldyq. Birneshe saǵattan soń júrgizshi Murat kóligin túngi aýysymdaǵy jumysshyǵa bosatady. Qar kúreýge shyqqan top ta týra sol tártippen basqa toppen almasady. Qar qalyń jaýyp jumys kúsheıtilgen rejimge kósh­kende túnde jumysqa shyǵatyn jaıaý jumysshylardyń ózi 500 adamǵa shamalaıdy. Kúndelikti tirshilikte syrt kózge baıqala bermeıtin jumysshylardyń qala tazalyǵyndaǵy qurmetke laıyq qyzý eńbegi osyndaı.