Zertteýde ıntellekt kórsetkishteri balalyq jáne jasóspirim kezeńderde aıtarlyqtaı qubylatyny anyqtalǵan. Turaqty kognıtıvtik damý úlgileri shamamen 12 jastan keıin ǵana qalyptasa bastaıdy. Zertteý Intelligence & Cognitive Abilities jýrnalynda jarııalandy. Ony Ispanııadaǵy úsh ýnıversıtet professory Anhel Blanch, Serhıo Eskorıal jáne Roberto Kolom júrgizgen.
Ǵalymdar adam ıntellektiniń alǵashqy eki onjyldyqtaǵy turaqtylyǵyna qatysty eski suraqqa jaýap izdedi. Buǵan deıingi derekter eresek jasta jalpy kognıtıvtik qabilet óte turaqty bolatynyn, al bala kezinde turaqtylyq deńgeıi áldeqaıda tómen ekenin kórsetken edi.
Zertteýshiler qandaı faktorlar balalyq shaqtaǵy joǵary kórsetkishtiń saqtalýyna nemese tómendeýine áser etetinin anyqtaýǵa tyrysty. Sondaı-aq kognıtıvtik damýda qorshaǵan orta ma, álde genetıka ma, qaısysy úlken ról atqaratynyn zerttedi.
Olar Ulybrıtanııada júrgiziletin egizderge arnalǵan iri longıtıýdtik TEDS jobasynyń derekterin paıdalandy. Bul zertteýde 11 119 balanyń 4, 7, 12, 16 jáne 21 jastaǵy ıntellekt nátıjeleri taldanǵan. Jeti jasynda joǵary qabilet dep tanylǵan 1 580 balanyń tek 16 paıyzy ǵana 16 jasqa kelgende sol deńgeıin saqtap qalǵany anyqtaldy.
Al 99-115 ball aralyǵynda «normatıvti» kórsetkishi bar 3 958 balanyń 8 paıyzy ǵana jasóspirim shaǵynda «joǵary qabilettiler» qataryna kóterilgen.
Iаǵnı, balanyń bastapqy joǵary kórsetkishin saqtap qalýy ortasha deńgeıden joǵaryǵa kóterilýge qaraǵanda jıirek kezdesedi. Biraq eki topta da turaqtylyq deńgeıi tómen.
Zertteý nátıjesi genetıkalyq erekshelikter men áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıdyń kognıtıvtik damýdy boljaýda úlken ról atqaratynyn kórsetti. Genetıkalyq áleýeti joǵary balalar ósken saıyn zııatkerlik kórsetkishin kóbirek saqtap nemese kúsheıte alatyny baıqalǵan.
Bul nátıje «Ýılson effektisi» dep atalatyn qaǵıdamen úılesedi: jas ulǵaıǵan saıyn ıntellektke genetıkanyń yqpaly kúsheıip, orta áseri álsireı bastaıdy.
Zertteýshiler kelesi qadamda mıdyń qurylymy men qyzmetindegi aıyrmashylyqtardy zertteýdi josparlap otyr. Maqsat – bala kezdegi «erte daryndylyqtyń» saqtalýy nemese joǵalýyna bıologııalyq jaýap tabý.
«Eger joǵary kórsetkishin saqtap qalǵan balalardyń mıyn, sondaı-aq ony joǵaltqan balalardyń mıyn salystyra alsaq, bul qubylystyń naqty sebepterine jaqyndaı túser edik», deıdi avtorlar.
