«Eńbekpen túzeý» degendi tek keshegi keńestik júıeniń qaldyǵy dep qaraýǵa kelmeıdi, óıtkeni ol damyǵan elderdiń de tájirıbesinde bar. Mysalǵa, Panamadaǵy «La Joyita» túrmesinde otyrǵandar qaldyqtardy qaıta óńdeýmen aınalysady. Olar túrme qaldyqtaryn jınap, qaıta óńdep, satady. Bul bastama qylmysty qaıtalaý deńgeıin 65%-dan 45%-ǵa deıin tómendetken. Taılandta sottalǵandar «Muay Thai» jekpe-jegin úırenip, jarysta jeńiske jetken jaǵdaıda jazasyn qysqartýǵa jol ashylady. Bul olardyń tártibi men ózin baqylaýǵa alý daǵdysyn arttyrady. Taǵy bir qyzyq derek, Brazılııada sottalǵandar kitap oqyp, sol jóninde esse jazý arqyly jazasyn qysqarta alady. Ár durys jazbaǵa tórt kúndik jazany qysqartý múmkindigi bar. Shetelde, negizinen, aýyl sharýashylyǵy, óndiristik salalar, qoǵamdyq jumystar, kásibı oqytý arqyly eńbekke beıimdeý syndy eńbekpen túzeý baǵyttary jolǵa qoıylǵan.
Osy máseleni Abaı eli de jiti nazarda ustap otyr. Bul – isti bolyp, jazasyn ótep jatqan azamattarǵa da qoǵamda oryn bar ekeniniń aıǵaǵy. Mysaly, jyl basynan beri Abaı oblysynda sottalǵandardy jumyspen qamtýdy keńeıtý baǵdarlamasy aıasynda ortasha qaýipsizdik deńgeıindegi mekeme aýmaǵynda tórt birdeı jańa óndiristik oryn iske qosyldy. О́ndiris qatarynda temirbeton buıymdaryn óndirýge baǵyttalǵan jańa jaýapkershiligi shekteýli seriktestik (JShS), qoldanbaly óner buıymdaryn óndirýge mamandanǵan jeke kásipkerlik (JK), polıstırol bloktary men kirpish óndiretin oryn bar.
Ishki ister mınıstrliginiń málimdeýinshe, bıyl Abaı oblysynda 150-den astam sottalǵan azamat jumyspen qamtylǵan. Maýsym aıynda qaıtalama shıkizatty óńdeý, karton men skotchty ajyratýmen aınalysatyn taǵy bir JShS jańa jumys ornyn bastady. Jumys oryndary sottalǵandardyń eńbekke tartylýyna ǵana emes, sonymen qatar olardyń áleýmettik beıimdelýine, kásibı daǵdylardy meńgerýine yqpalyn tıgizip jatyr. Jazaly jandardyń eńbegi kesimdi aqy tóleý júıesimen uıymdastyrylǵan.
«Mekeme aýmaǵynda jańa jumys oryndarynyń ashylýy – sottalǵandardy túzeý men olardy qoǵamǵa qaıta beıimdeý isindegi mańyzdy qadam. Búginde naqty oń nátıjelerdi baıqap otyrmyz: sottalǵandar kásibı daǵdylardy meńgerip, jalaqy alyp, eńbektiń mańyzyn túsinip keledi. Alda óndiris kólemin ulǵaıtyp, jańa seriktesterdi tartý josparda bar», deıdi sottalǵandardy eńbekpen qamtý bóliminiń bastyǵy Qýanysh Toqanov.
Qazir mekeme aýmaǵynda 3 JShS men 11 JK jumys isteıdi. Árbir óndiristik orynda 5-ten 20-ǵa deıin sottalǵan adam eńbek etip jatyr. Munda jumysqa tartýmen qatar, bilim salasyna da birqatar múmkindik beriledi. Jýyrda ǵana oblysta tiginshi, dánekerleýshi mamandyǵyn ıgergen 35 azamat tehnıkalyq bilim týraly dıplom aldy. Bilim baǵdarlamasy penıtensıarlyq mekeme men óńirdiń kásiptik-tehnıkalyq oqý orny arasyndaǵy birlesken joba aıasynda iske asty.
– Buryn eshqashan zaýytta istemegen edim. Túrme ishinde bolsa da naqty bir kásippen aınalysyp, óz qolyńmen zat jasap shyǵarý qıyn. Qazir temirbeton buıymdaryn quıýdy úırenip jatyrmyz. Bastapqyda qıyn boldy, búginde birtindep meńgerip kelemiz. Jalaqy da alamyz. Shamam kelgenshe úıdegilerge kómektesip júrmin. Eń bastysy ýaqyt bosqa ótpeıdi. Shynymdy aıtsam, eńbekke aralasqaly ómirge degen kózqarasym ózgerdi, – deıdi sottalǵan azamat Aqtileý Amantaı.
Elde de eńbekpen túzeýdiń ońtaıly tásili men baǵyty artsa, sottalǵandardyń qoǵamǵa sińisýine de erekshe qoldaý týary sózsiz. Sottalǵandardy eńbekpen túzeý – tek jazanyń bir túri emes, jańa ómirge bastar jol bolýǵa tıis.
Abaı oblysy
