Atalǵan teatrda úshinshi ret sahnalanyp otyrǵan komedııada G.Qamysbaeva basty keıipkerlerge ǵana nazar aýdarmaı, Tranıo, Gremıo, Grýmıo, Gortenzıo, Lıýchensıo, Bondello sııaqty ózara tartysqa túsetin keıipkerlerden ádemi ansambl túzip, ról oryndaýshylardyń tutastaı kórkem dúnıe jasaýyna múmkindik beripti. Shymyldyq ashylmas buryn Baptısta qyzdary habarlaǵan «qyzyq oqıǵa» teatrdyń jas akterlerinen qurylǵan osy ansambldiń plastıkalyq qyzý qımyldary arqyly damyp otyrady. Birinen-biri týyndaıtyn barlyq áreket-kórinisterdiń kórermenniń kóz aldynda ótip, oqıǵalardyń alma-kezek aýysýy spektakldiń kórkemdik tutastyǵyn quraǵan.
Qoıýshy sýretshi Tımýr Koesovtyń bezendirýindegi kópir mańyzdy qyzmet atqarady. Keıbir kórinisterdiń nemese dıalogterdiń sol kópirdiń asty men ústinde parallel oryndalýy Ý.Shekspır meńzegen oı-ıdeıanyń mánin asha túsken. Máselen, Petrýchcho men Katarınanyń eń alǵashqy kezdesken sahnasyndaǵy jigittiń ústindegi, qyzdyń sol kópirdiń astyndaǵy mızanssenasynan-aq rejısser er-azamattyń otbasyndaǵy ornyn baıqatady. Sol sııaqty árbir kóriniste munyń orny aýysyp, kórermendi oqıǵanyń qaı jerde ótip jatqanynan habardar etedi.
Veronadan Padýıaǵa baq izdep kelgen Petrýchchonyń eshteńege qaramastan baıdyń qyzyna úılený josparyn róldegi Nurbek Sezhan qubylǵan mımıkasymen, ekpindi daýys-dıksııasymen, erkin ári jeńil qımyl-qozǵalysymen jetkizedi. Akterdiń túr-tulǵasy, óz-ózine senimdi júris-turysy, kúnnen qorǵaıtyn sándi kózildirigi naǵyz baı jigittiń bolmysyn aıshyqtap-aq tur. Onyń án oryndaýdaǵy ádemi qońyr daýsy da qaharmannyń ózgeshe tulǵasyn tanytqandaı. Degenmen komedııadaǵy basty qaharmannyń túnereri bar da jaýary joq keıpi basym shyqty. Negizinen Petrýchchonyń Katarınany jýasytýy bul – metafora, al jigittiń maqsaty – qyzǵa tusaý salý emes, kerisinshe áıel adamnyń óz ornyn, óz shyndyǵyn tabýyna yqpal etý ǵana. Demek osy tusta bılikti óz qolyna alǵan, Katarınamen kúreste tek jeńisti kózdegen Petrýchcho – N.Sezhanǵa óz maqsatyna jetý úshin mysqyl kózqaras, ájýá sóz, daýys úniniń joǵary-tómen qubylýy, tapqyr áreketter óte qajet.
Spektakl bastalǵanda Gúldana Kósherbaevanyń oıynyndaǵy Katarınanyń dúbirli mýzykamen qatar oryndalatyn únsiz júris-turysy, tóńiregindegi erkek ataýlyny qyryp-joıardaı ekpindegen sózsiz qımyly basty keıipkerdiń Ý.Shekspır sýrettegen minezine saı kelipti. Birde Gremıony aınaldyryp, laqtyryp jiberse, keleside qabyrǵaǵa arqasymen jabysa túsken Gortenzıony uryp-soǵýynda groteskilik saryn bar. Aktrısa qoldanǵan mundaı ádis, áreketter shyǵarma janryn aqtaıdy. Ol eshkimdi de kózine ilmeıtin tákappar keıipkerin susty júzimen, mánsiz kózqarasymen dóreki ári qyrsyq minezde kórsetedi. Alaıda bulardyń barlyǵy tek syrtqy beıneleý tásili bolǵandyqtan Katarınanyń janyna eshkimdi jaqyndatpaıtyn asaýlyǵyn baıqaý qıyn. Kerisinshe, naǵyz minez ereksheligi kórinýge tıis keıbir kórinisterde Katarına – G.Kósherbaevanyń uıańdyǵy men kónbis keıpin baıqadyq. Rejısser «ǵashyqtar» arasyndaǵy qaqtyǵysty ról oryndaýshylardyń bıi kezinde beriletin qyzyl jaryq arqyly jetkizgenimen bul jerde de Baptıstanyń úlken qyzynyń doly minezinen góri lırıkalyq keıipkerdiń keskini basym túsip jatty.
Spektaklde qyz ben jigittiń betpe-bet alǵash jolyqqan sátinde-aq kórinýge tıisti birin-biri selt etkizetin minezder qaqtyǵysynyń bolmaýy, dıalogtiń qarapaıym ǵana aıtylýy ról oryndaýshylardan sóz plastıkasyna, birin-biri arbaǵan oı plastıkasyna mán berýdi talap etedi. Ásirese veronalyq jigittiń qaıratty sózine, ótkir minezine basymdylyq berilýi kerek-tin. Árıne, Petrýchchonyń oǵash mineziniń, jalpy qaharmannyń Ý.Shekspır sýrettegen beınesiniń jarqyn ári emosııaly túrde kórinýi Katarına rólindegi aktrısanyń sheberligine tyǵyz baılanysty. Demek Katarına joq jerde, Petrýchcho joq. Iаǵnı komedııanyń ıdeıasyna negiz bolǵan basty tartys taqyrypqa saı osy ekeýiniń minezder qaqtyǵysynan týyndaýǵa tıis.
Sol sııaqty Baptıstanyń erke qyzynyń (Tursyngúl Amanǵalıeva) oıynynda bir ǵana qımylmen shektelip qalǵan. T.Amanǵalıeva – Bıankanyń ózin qorshaǵan kóp jigitti ǵashyq etetin qylyǵy, súıkimdiligi, esten tana ǵashyq etetindeı áreket-qımyly bastan-aıaq qaıtalanatyn mımıka men ıyǵyn qıqańdatatyn qıqarlyǵynyń kóleńkesinde qalyp qoıǵan.
Jalpy, akterlik ansamblde sóz ben sol sózden týyndap jatqan túrli qımyl-qozǵalysty qısyndy baılanystyrǵan Asqar Jangeldıev (Gortenzıo), Erjan Esenov (Grýmıo), Azamat Orynbaevtar (Bondello) keıipker jasaýdaǵy shynaıy oıyndarymen shyǵarmashylyq izdenisterin baıqatty. «Spektakl ishindegi spektakldiń» qyzyqty oqıǵalary oryndaýshylardyń jastyq jalyny men birin-biri tolyqtyryp otyratyn qımyldary arqyly órbip otyrady.
Negizinen rejısserdiń prologtegi Slaı sahnasyn alyp tastaýy – álemdik teatrlarda bar úrdis. Al bul jerdegi pesanyń qurylymyn óziniń tujyrymyna qaraı yqshamdaǵan G.Qamysbaevanyń Slaımen tájikelesetin traktırshi áıeldi qoıylymǵa qosýy utymdy oılastyrylǵan. Dene pishini úrlengen shardaı tym semiz, erkek ataýlyny sońyna ertken bul áıeldi Darına Marat eki qolyna syra quıylǵan úlken aǵash shynyaıaqtardy (krýjkalar) kóterip, teńselgen júrisimen karıkatýralyq keıipkerge aınaldyrǵan. Budan dál qazirgi sulýlyqty qoldan jasap, deneleri men bet-erinderin plastıkalyq otamen árleýge áýes qyzdar men áıelderdiń mysqyldy beınesin kórdik. D.Marat sahnada kóp kórinbese de osyndaı ájýa-syqaqpen boıalǵan keıipkerimen este qaldy.
Petrýchchonyń úıindegi Katarınany jýasytý úshin jasalǵan áreketter de nanymdy. Ásirese hrıstıandyq salt boıynsha as isherdiń aldynda duǵa oqý, tipti munyń ýaqytynyń uzaqtyǵy dál osy jerge qısyndy úılesken. Jigittiń óz minezin Baptıstanyń úlken qyzynan asyrý úshin qasaqana jasaǵan áreketi bul. Sol sııaqty qyzmetshilerdiń Petrýchcho men asaý qyzdyń aldynda ıilip-búgilip oryndaıtyn qımyldary eriksiz kúlki týdyrady. Barlyq sózsiz qımyldary, ym-ısharattary olardyń qojaıynynan seskenetinin, baǵynyshtylyǵyn baıqatady. Dál osy kórinisti búgingi jappaı beleń alǵan jaǵympazdyqty kórsetýge suranyp turǵan sahna der edik. Iаǵnı Petrýchcho men onyń qyzmetshileriniń qarym-qatynasy arqyly qoǵamdaǵy teris qylyqtardy osyndaı komedııalyq, satıralyq boıaýda kórsetýdiń mańyzy zor.
G.Qamysbaeva Bıankaǵa talasqan Gremıo men Lıýchensıonyń baılyǵyn eski shamadandar arqyly kórsetedi. Qazaq teatrlarynda birinen-birine kóship júretin bul detaldyń komedııada da, tragedııada da qoldanylatynyn bilemiz. Árıne, oqıǵaǵa qıysyp, óziniń fýnksııasyn qısyndy atqaryp tursa, kelisýge bolady. Biraq Ý.Shekspırdiń dál osy komedııasy akterlik jarqyn oıyndarǵa, sahnany meılinshe jarqyrata bezendirýge, ótken men búgindi baılanystyratyn beıneleý quraldaryn keńinen qoldanýǵa, sol arqyly áserli atmosfera men ózgeshe emosııa týdyrýǵa suranyp turǵan shyǵarma bolyp tabylady. Sol sebepti de osy baqtalas ekeýdiń baılyǵyn búgingi toıshyl qazaqtyń básekege aınalǵan baǵaly zattarymen (qundyz tondar, dollar, altyn, t.b.) jarqyrata pash etý kerek edi degen oıymyz bar. Iаǵnı dramatýrg, rejısser nemese akter bolsyn, óziniń qolǵa alǵan kórkem dúnıesi (pesasy, róli, sahnalyq sheshimderi) arqyly kópshilikke óz zamanynyń máselesin jetkizýge tıisti.
Jalpy, Ý.Shekspır komedııasy sıýjettik qurylymy men ıdeıasy jaǵynan er-azamatty erekshe qadirleıtin qazaq halqynyń minezi men mentalıtetine óte jaqyn. Petrýchchonyń asqaq, ór tulǵasy, shyǵarma sońynda óz ornyn tapqan Katarınanyń ózge áıelderge aıtatyn aqyly adam boıyndaǵy mahabbat pen súıispenshilikti, otbasyndaǵy qundylyqtardy nasıhattaıdy. Demek mundaı kórkem dúnıelerge ýaqyt ótken saıyn nazar aýdaryp otyrýdyń mańyzdylyǵyn atyraýlyq teatr ujymy kórsetip berdi. Komedııa janry arqyly áıeldiń qoǵamdaǵy hám otbasyndaǵy ornyn kórsetip bergen aǵylshyn dramatýrgi meńzeıtin oı dál qazirgi ýaqytta óte ózekti. Sol turǵydan alǵanda Mahambet atyndaǵy Qazaq drama teatry ujymynyń shyǵarmashylyq izdenisi aıqyn deımiz.
Zýhra ISLAMBAEVA,
teatrtanýshy, ónertaný kandıdaty
