Ǵaryshty ánimen terbegen

Baıqońyrdy bılep-tóstegen­der jer­gi­likti halyqty ǵa­rysh aılaǵyna aıaq attap bas­tyrmaıtyn. 1989 jyly erekshe bir oqıǵa bol­dy. Osy jyly Baıqońyrdan shalǵaı aımaqta jatqan Sol­tús­tik Qazaqstan oblysynyń te­le­vı­denıesi men Halyqaralyq «Mır» ǵaryshtyq stansasy ara­syna telekópir ornatyldy. Bar­lyq otandastardy ǵarysh aılaǵyna jolatpaıtyn sheneýnikter mundaı iske qalaı barǵan dep tańǵalasyz.

Oǵan múmkinshilik týdyr­ǵan sol kezdegi Soltústik Qazaqstan oblystyq telearna bas­shysy Vıktor Vıhlıaev edi. Ol – ǵarysh taqyrybyna bir­neshe eńbek jazǵan, sonyń ishinde soltústikten shyqqan ǵaryshkerler Vladımır Shatalov jáne Aleksandr Vıktorenko týraly kitap shyǵarǵan qalamger. Ony mundaı erlikke barýǵa kómektesken eki ǵaryshkermen dostyǵy ekeni daýsyz. Bul ýaqytta Vladımır Shatalov «Juldyzdar qalashyǵynda» ǵarysh­kerlerdi daıarlaý orta­lyǵynyń bastyǵy edi. Al Aleksandr Vıktorenko sol sátte ǵaryshkerlerdiń 4-tobynyń komandıri retinde ǵaryshta bolǵan. Vıktor Vıhlıaev osy eki azamatqa arqa súıeý arqyly Baıqońyrdaǵy sheneýnikterdi kóndirip, Qyzyljar qalasyna telekópir ornatqan kórinedi.

Osy telekópirdegi eń bas­ty sensasııalyq oqıǵa – sol jyldarda oblystyq fılar­monııanyń ánshisi ataqty Ǵarıfolla Qurmanǵa­lıev­tiń shákirti Kámıla Álibaeva­nyń ǵaryshkerlerge dombyramen qazaqsha án joldaýy edi. Barlyq telekópirdiń óne-boıynda tek oryssha sóı­leıtinder: eńbek ozattary, ataqty adamdar, sheneýnikter sóılep bolǵan soń habardyń ssenarııin jasaǵan V.Vıhlıaev qazaqsha bir ún shyǵarmasaq uıat dep oılasa kerek, qorytyndy sátte qazaq ánin shyrqatýǵa sheshim qabyldaǵan. Sol telekópirdi kórgen, qatysqan adamdardyń qaısysymen sóıles­seń de esterinde ǵaryshqa jetken án ǵana qalypty. «Ah, Kamıla togda kak pela!..» degen sózdi aıtpaıtyn adam joq.

Sóıtip, qazaq áni tuńǵysh ret ǵarysh álemin baýrady. K.Álibaevanyń ashyq úndi tenor daýsymen kúmis kómeıden tógilgen án qazirgi tilmen aıt­­­qan­da, ǵa­ryshty jarǵan eken. «Men telekópirde Bákir Tájibaevtyń «Týǵan jer» degen ánin shyrqadym. Tele­júrgizýshi Kámıla Muqasheva ǵaryshkerlerge meni oryssha tanystyryp, Aleksandr Vıktorenkoǵa: «Týǵan jerdiń únin saǵynǵan shyǵarsyz, sizge qazir ánshimiz Kámıla Álibaeva án aıtyp beredi. Bul ánde qazaq dalasynyń kózge ystyq kórinisi, adamnyń týǵan jerge degen mahabbaty týraly aıtylady», dedi.

Telekópirge daıyndyq barysynda biz qandaı án aıtsaq eken dep birshama talqylaǵanbyz. Týǵan jer týra­ly án ár adamǵa ystyq qoı, myna án qazaqqa týǵan jerdi saǵyndyrǵanda orysqa da solaı áser etýge tıis dep, osy ándi tańdadyq. Ústime qazaqtyń ulttyq kıimin kıip, qolyma úkili dombyra ustaǵan meni bári qol soǵyp qarsy aldy. «Alys ketsem, men seni ańsap júrem! Saǵynyshtan ózińe án sap júrem, týǵan jer! Aýylymnyń tútini qymbat maǵan, Qymbat maǵan belderi kún qaqtaǵan, týǵan jer!» dep bir kettim. Qaraımyn, tyńdaýshylarym siltideı tynyp, tyńdap qalypty. Bizdiń stýdııadaǵylar da qybyr-jybyrdan tıylyp, shybynnyń yzyńy estilerdeı. Demek, án tyńdaýshylardyń júregine jetken eken dep kelesi shýmaqtardy aıtqanda tipti arqalanyp kettim. Daýsym da barynsha ashyla tústi. «Kózdi tartyp jaınaıdy-aý dalań gúlden, Qasıetińdi qashan da balań bilgen, týǵan jer! Bul ómirde, shirkin-aı, ne jetedi, Qushaǵyńda ákem men anam júrgen, týǵan jer! Týǵan jer, óziń degende, Júremin ár kez eleńdep. Bir sezim bılep alady-aý! Júregim dúrsil qaǵady-aý!» dep qaıyrǵanda ózim de ǵaryshqa samǵaǵandaı áserlendim...

Án aıaqtalǵanda siltideı tyn­ǵan Jer men Ǵarysh arasy tutasyp, qatty qol soǵyldy», dep eske alady ánshi. Aldynda «biz Qazaqstannan ótip ketemiz, tezirek sóıleseıik» dep typyrshyp otyrǵan A.Vıktorenkonyń da aýzy ashylyp, ańyryp qalady. Án aıaqtalǵanda ǵana ol esin jıyp, «týǵan jerdiń tynysyn sezindim, sizge kóp rahmet» dep ánshige alǵys aıtypty. Ol bizdiń Shal aqyn aýdanyndaǵy qazaq turǵyndary kóp turatyn Sýhorabovka degen aýylda týǵan. Sondyqtan qazaq ánderi qulaǵyna jastaıynan sińgen...

«О́nerde shekara joq» degendi kóp aıtsaq ta, biz onyń tereń mánine boılaı bermeımiz. Sheteldik keremet ánshilerdiń sózin túsinbesek te ánine eltip, qazaqsha án aıtsań báribir túsinbeıdi dep kóbine oryssha salatyn ánshiler de bar. Al naǵyz óner, án tóresi qaı tilde aıtylǵanda da júrekterge qaltqysyz jetedi. Ony qazir búkil álemdi qazaq ánine tabyn­­dyryp júrgen Dımash Qudaıbergen dáleldep júr. Sol sııaqty Kámıla Álibaeva da bir kezde qazaq ánin ǵaryshqa samǵatyp, búkil álemdi, sonyń ishinde qulaǵy deldıip otyratyn NASA-ny da tańǵaldyrǵan.

PETROPAVL