1930 jyldardyń alasapyran kezeńi Otan úshin ot kesher jastardyń da jigerin janyǵan shaq edi. Qalıhan orta mektepti támamdap, keıin aýdan ortalyǵyndaǵy kolhozda eńbekke aralasty. Qımyly shıraq, beınetqor jigittiń alǵyrlyǵy kópke unaıtyn. 1939 jyly kúzde qatardaǵy qarapaıym bozbala kúıinde ásker qataryna shaqyrylypty. Ol armııadaǵy ómirdi jatsynǵan joq, qaıta shynyǵyp, tártipke beıimdeldi. Qarý ustaýdy úırendi, sap túzedi. Dál sol tusta álemdik soǵystyń qara bulty qalyńdaı túsken edi.
1941 jyldyń maýsymynda soǵys bastalǵanda Q.Tynjanov ásker qatarynda bolatyn. Onyń bólimshesi birden batys shekaraǵa qaraı attanyp, keıipkerimiz alǵashqy shaıqastyń dámin Brıansk túbinde tatty. Nemistiń tankileri men qarsha boraǵan oǵynan jasqanbaı, qarýlastarymen birge okop ishinde janyn sala soǵysty.
Bir esteliginde (keıin elge oralǵan soń) bylaı deıtin: «Bizge aspannan jaýǵan oq jańbyrdaı kórindi. Biraq biz mundaı kórinisti kúnde bastan keship júrgendikten, qorqynyshty umytqan edik. Eń bastysy, týǵan jerdi qorǵap turǵanymyzdy júrekpen sezindik». Qalıhan bir shaıqasta jaralanyp, gospıtalge tústi. Sol jerde jaraly joldastarynyń qasynda júrip, olarǵa demeý boldy. Tipti janyndaǵy jigitterdiń biri dombyra taýyp ákelgende, Qalıhan ony shertip, eldiń ánderin oryndap beretin. Sonyń arqasynda talaı sarbazdyń kóńili kóterildi, ómirge degen qulshynysy artty.
1943 jyldyń qysy. Aıaz qaryp, qar belýardan asqan shaq edi. Qalıhannyń rotasyna Belarýs shekarasyna jaqyn bir aýyldyń shetindegi bıik tóbeni alýǵa tapsyrma berildi. Tóbeniń ústinde nemis pýlemetshisi búkil alańdy qaqpaqyldap, bizdiń áskerge jaqyndaýǵa múmkindik bermeı tur. Ár sarbaz bir-birin jasyryp, jyljýǵa tyrysqanymen, jaýdyń oq jańbyry eshkimdi jibermedi. Sol sátte Qalıhan erekshe amal oılap tapty. Ol qasyndaǵy joldastarynyń nazaryn aýdaryp:
«Men alǵa júgiremin, sender sol kezde oń jaqtan aınalyp ótesińder!» dep aıqaılady. Joldastary alǵashynda qarsy boldy, biraq Qalıhan tabandylyq tanytty. Qolyna tek bir granata men qar aralas japyraqtarǵa toltyrylǵan qapty aldy da, shanamen syrǵanap, pýlemet ornalasqan jaqqa qaraı eńbektep ketti. Nemister ony baıqap qalǵanymen, shanamen syrǵanap kele jatqan sarbazdy qaptaǵy qar-japyraqtar búrkemelep, jalǵyz granatany qolynan shyǵarǵan sátte ǵana túsindi. Granata jarylyp, pýlemet únsiz qaldy. Osy sátti paıdalanyp, Qalıhannyń rotasy tóbeni basyp aldy. Keıin komandıri: «Bir sarbazdyń aqyl-aılasy búkil rotanyń ómirin saqtap qaldy» dep joǵary baǵasyn berip, ony marapatqa usyndy.
Al Qalıhan bolsa qarapaıym ǵana: «Meniń ornymda basqa jigit te osylaı ister edi» dep jaýap bergen edi. Bul – ózgelerdiń taǵdyryn saqtap qalǵan, erekshe tapqyrlyqqa qurylǵan kishigirim erlik. Jalpy, osy soǵysta Q.Tynjanov «Erligi úshin» medalin ıelengenin aıta keteıik.
Soǵys tek qasiret emes, keıde adamǵa erekshe áser qaldyratyn qyzyq oqıǵalarǵa da toly. Q.Tynjanov maıdanda júrip bir joly nemisterdiń qoımasyn basyp alǵan kezde qap-qap qant pen shokolad taýyp alǵanyn aıtatyn. Aýyldan shyqqan jigit úshin ol táttiler tańsyq edi. Sol kúni sarbazdar kámpıtti toıǵansha jep, ózderin baladaı sezingeni bar.
Nemistermen soǵysty Berlınge jaqyn jerde aıaqtaǵan soń, 1945 jyldyń jazynda onyń áskerı bólimi Qıyr Shyǵysqa jiberildi. Keńes áskeri Japonııaǵa qarsy soǵysqa kirgende, ol da qatarda edi. Poıyzben alys jolǵa shyqqan sarbazdar Jeńis kúnin jaqyndatamyz dep úmittendi. Biraq jol ústinde aýyr sátter de boldy. Birde Qytaı jerindegi taýly ótkelden ótip bara jatqanda, poıyzdy japon ushaqtary bombalady. Sol sátte vagon ishindegi sarbazdar ajal oǵynan aman qalý úshin bir-birine járdemdesti. Keıipkerimiz janyndaǵy joldasyn arqalap shyǵyp, ómirin saqtap qaldy. Keıin ol azamat: «Meniń tiri júrgenim – Qalıhannyń arqasy» dep aıtatyn.
Qıyr Shyǵystaǵy shaıqastarda talaı qaýipti sátti bastan ótkergen ol birde orman arasyndaǵy túngi joryq kezinde japon áskeriniń tosyn shabýylyna tap bolǵanyn eske alatyn. Qalyń aǵash ishinde qııan-keski aıqas bolady. Q.Tynjanov qolyna túsken jaý myltyǵyn sheber paıdalanyp, bólimshesin qutqarýǵa bir kisideı atsalysty. Sol erligi úshin komandıriniń alǵysyna ilikti.
Al Qıyr Shyǵysta birde qytaıdyń aýylyna kirgende, aýyl qarııalary qazaqtardy óz týystaryndaı qarsy alǵanyn aıtady. Q.Tynjanov sol jerde dombyraǵa uqsas aspapty kórip, tańǵalypty. Jergilikti halyqpen tanysyp, til tabysady. Bul maıdannyń aýyrtpalyǵyn umyttyrǵan bir sát edi.
Kvantýn armııasy tize búkkennen keıin Ekinshi dúnıejúzilik soǵys túpkilikti aıaqtalǵan soń da, Q.Tynjanov bir jyldaı áskerde bolyp, 1946 jyldyń kúzinde ǵana týǵan eline aman-esen oraldy. Ol Qorǵaljyn dalasyna qaıta kelgende, aýyldastary ony qaharman retinde qarsy aldy. Soǵystyń qasireti júreginde qalǵanymen, ol ómirdi qaıta bastaýǵa, eńbekke aralasýǵa tyrysty. Aldymen Sabyndy aýylyna kelip, keıin Shalqar eldi mekenine qonys aýdaryp, aýyl sharýashylyǵynda eńbek etip, jas urpaqqa eldi súıýdiń, batyrlyqtyń mánin aıtyp ótti. Qartaıǵan shaǵynda soǵystyń aýyr kúnderin eske alyp: «Jeńis degenimiz – halyqtyń shydamdylyǵy men birliginiń jemisi. Biz tek jaýdy jeńgen joqpyz, óz qorqynyshymyzdy da jeńdik» dep otyratyn.
«Qyryq jyl qyrǵyn bolsa da, ajaldy óledi» degendeı, qos maıdandaǵy alasapyrannan aman qalyp, uzaq ómir súrgen keıipkerimiz 2006 jyly dúnıeden ozdy. Ol – tarıhta aty jazylmaǵanymen, taǵdyry myńdaǵan qazaq sarbazynyń ómirine uqsas jaýynger. Onyń erligi men qyzyqty oqıǵalary urpaq jadynda saqtalýǵa tıis. Bul qazaq sarbazynyń qarapaıym taǵdyry arqyly beıbit ómirdiń qadirin uqtyratyn taǵylymdy ómir joly edi. Búginde onyń urpaqtary – uldary men nemere-shóbereleri Astana qalasy men Qorǵaljyn aýdanynda turyp jatyr.
