Importty azaıtýǵa múmkindik mol

Al otandyq óndirýshilermen jasalatyn ofteık-kelisimshart­tar satyp alý kóleminiń keminde 10% bolýǵa tıis. Alaıda shynaıy kórinis bul baǵytta áli de júıeli qıyndyqtar bar ekenin kórsetedi.

QazaqGaz, Energetıka mı­nıstrligi, О́nerkásip jáne qury­lys mınıstrligi, Samuryq-Qazyna Kontrakt, Qazaqstan mashına jasaýshylarynyń odaǵy jáne jetekshi otandyq kásip­oryndar ókilderiniń qatysýy­men otandyq taýar óndirýshi­ler­di qoldaý jáne damytý máse­le­lerine arnalǵan dóńgelek ústel ótkizdi. Talqylaýdyń negizgi taqyryby – otandyq óndiriske qatysty osy túıindi sheshý.

Baǵamdap qarasaq, Qazaqstan mashına jasaýshylarynyń odaǵy men iri ulttyq kompanııalar arasyndaǵy yntymaqtastyq bar. Biraq shekteýli. Odaq bul baǵytta belsendi ról atqarýǵa daıyn ekenin ashyq málimdedi. Otandyq óndiristi damytýǵa ári qaraı da járdemdesýge, QazaqGaz ben mashına jasaý kásiporyndary arasyndaǵy baılanystyrýshy býyn bolýǵa nıetti ekenin jetkizdi.  Basqarma tóraǵasy Meıram Pishembaev keltirgen derekter oń dınamıkany kórsetedi.

«2023 jyly 924,2 mln teńgege 17 ofteık-kelisimshart jasaldy. 2024 jyly bul kórsetkish 5,3 mlrd teńgege 41 kelisimshartqa jetti. Al 2025 jyldyń 11 aıynda 41 kelisimshart jasalyp, jalpy somasy 4,9 mlrd teńgeden asty. Osy kezeńde shamamen 11,2 mlrd teńgege 99 ofteık-kelisimshart jasaldy», dedi ol.

Aıtylǵan sandar otandyq mashına jasaý salasyna sura­nys bar ekenin kórsetedi. Biraq osy kórsetkishterdiń ózi jalpy naryq aýqymymen salys­tyr­ǵanda áli de mardymsyz. Máse­leniń ekinshi qyry ımport­qa táýel­dilikke baılanysty. 2025 jyl­dyń 9 aıynda mashına jasaý ónim­deriniń ımporty sha­ma­men 20 mlrd dollardy qu­rady. Bul el­diń jalpy ım­porty­nyń 43%-y degen sóz. Iаǵnı elimiz óz ishin­de óndire ala­tyn nemese ón­dirýge áleýeti bar ta­ýar­lardy áli de syrttan alyp otyr.

Munda paradoks bar. Bir jaǵynan otandyq kásiporyn­dardyń óndiristik múmkin­digi jetkilikti dep aıtylady. Ekinshi jaǵynan olardy tolyq iske qosýǵa satyp alý kóleminiń shaǵyn bolýy men tehnıkalyq qujattamanyń jetispeýi kedergi keltirip otyr. Iаǵnı suranys bar, dese de turaqty ári uzaqmerzim­di emes. Al ónerkásip úshin eń ma­ńyzdysy – dál osy turaq­ty­lyq. QazaqGaz basqarma tór­aǵasy Álibek Jamaýov satyp alý jú­ıesin ózgertpeıinshe, bul túıt­kil sheshilmeıtinin atap ótti.

«Jańa erejelerge sáıkes, satyp alýlar elektrondyq formatta júrgizilýge tıis. Bul rásimderdiń ashyqty­ǵyn qam­tamasyz etedi, áleýetti jet­kizý­shiler arasynda adal báseke­lestikti kúsheıtedi, satyp alý kezinde sóz baılasýdyń aldyn alýǵa múmkindik beredi», dedi ol.

О́zgeris shyn máninde mańyz­dy. Sebebi jabyq satyp alý men túsi­niksiz talaptar otandyq ón­dirý­shiler úshin eń úlken tosqaýyl­dyń biri bolyp kelgen. Sony­men qatar jergilikti qamtý úlesin arttyrý tek bir kom­panııanyń nemese bir salanyń mindeti emes ekeni de aıtyl­dy. Bul jumys salalyq mı­nıstr­likterdiń, «Atameken» UKP men Qazaqstan mashına jasaý­shy­larynyń odaǵynyń birlesken qoldaýymen júzege asyrylyp jatyr. Biraq bul qoldaý naqty óndiristik tapsyrysqa aınalmasa, onyń áseri shekteýli bolyp qala beredi.

Gazdy qaıta óńdeý jáne magıstraldyq qubyrjoldaryn salý jobalary osy turǵydan erekshe mańyzǵa ıe. Salada uzaqmerzimdi ári kólemdi tap­syrys­tar bar. Demek, otan­dyq óndirý­shiler úshin naq­ty múmkindik te osynda. Biraq ol úshin tehnı­ka­lyq talap­tar aldyn ala beri­­lip, kásip­oryndar soǵan daıyn­­dalýy kerek. Osy baǵytta ofteık-keli­simsharttar negizgi quralǵa aınalyp otyr. Olar otandyq kásip­orynǵa óndiristi jos­parlaýǵa, ınvestısııa salýǵa, tehnologııany damy­týǵa múmkindik beredi. Qol qoıyl­ǵan kelisimder sonyń alǵash­qy qadamy ǵana. Jumystyń aldaǵy nátıjesi ýaqyt pen júıeli sheshimderge tikeleı baılanysty.