Kásiporyn basshylarynyń deregine qaraǵanda, qazir 31 ken orny bar. Bıylǵy 11 aıda atalǵan kenishterden 2 mln 601 myń tonna munaı óndirilipti. Osylaısha, jergilikti munaıshylar jyl basynda bekitilgen jospardaǵy kórsetkishten 32 myń tonna artyq «qara altyn» alýǵa qol jetkizip otyr.
Ras, jeti qat jer astynan munaı alý ońaı emes. Onyń ózindik qıyndyǵy bar. О́ıtkeni ken oryndarynyń tereńindegi munaı birneshe qabatta túziledi. Kásiporyn geologteriniń túsindirýinshe, mundaı qabattar túrli kollektordyń geologııalyq-fızıkalyq jáne munaıdyń fızıkalyq-hımııalyq kasıetimen sıpattalady. Onyń ústine kenishterdiń basym bóligi ıgerýdiń sońǵy satysynda turǵandyqtan, kómirsýtekti shıkizatty óndirý qıyndaı túsedi. Qazir osyndaı ken oryndarynyń sany artqan.
Biraq munaıshylarǵa báribir munaı óndirý qajet. Sol sebepten keıingi jyldary munaı óndirý kórsetkishin turaqtandyrý úshin keshendi is-sharalardy júzege asyrý qolǵa alynypty. Osy oraıda jańa uńǵymalar burǵylandy. Munaı berip turǵan uńǵymalarǵa kúrdeli jáne jaı jóndeý júrgiziledi. Munaı alý koeffısıentin arttyrý úshin elimizdegi jetekshi ǵylymı zertteý ınstıtýttarymen birge jańa tehnologııalar engizile bastady. Osyndaı ádistiń nátıjesinde uńǵymalardy jóndeýaralyq kezeń uzartyldy.
Otandyq kompanııa keıingi jyldary birneshe ınvestısııalyq iri jobany qolǵa aldy. Sonyń biri – 2017 jyly maýsymda Prorva ken alańdary tobynda ilespe gazdy kúkirtten tazartatyn qondyrǵy. Birinshi kezeńde iske qosylǵan bul qondyrǵy jylyna 150 mln tekshe metr ilespe gazdy tazartady. О́ńdelgen gazdyń 90 mln tekshe metri qubyrmen jóneltiledi. Al 35 mln tekshe metr gazdy ken alańdaryndaǵy óndiristik qajettilik úshin paıdalanady. Munda ilespe gazden jylyna 2700 tonna túıirshiktelgen kúkirt shyǵarylady.
Jergilikti munaıshylar Jylyoı aýdanynda Batys Qarasor degen jańa ken ornyn iske qosty. Jer astyndaǵy shıkizattyń qory – 2 mln tonna. «QazMunaıGaz» AQ basqarma tóraǵasy Ashat Hasenovtiń málimetinshe, bul kenishti iske qosý baıyrǵy kásiporynnyń 2026 jyly munaı óndirý kólemin qosymsha 70 myń tonnaǵa ulǵaıtady.
Al Isataı aýdanyndaǵy Ońtústik-shyǵys Novobogat ken ornynda gazdy keshendi daıyndaý qondyrǵysynyń qurylysy júrip jatyr. Kelesi jyly iske qosylatyn joba ishki naryqqa taýarlyq jáne suıytylǵan kómirsýtek gazynyń qosymsha kólemin qamtamasyz etedi. Bul ken ornynan óndiriletin munaı kólemin jylyna 20 myń tonnadan 110 myń tonnaǵa deıin ulǵaıtýǵa jol ashady.
«Kásiporynda resýrstyq bazany tolyqtyrý, munaı óndirý deńgeıin saqtaý maqsatynda qoldanystaǵy ken oryndarda qosymsha barlaý is-sharalary júrip jatyr. Sonyń nátıjesinde bıyl óndiriletin qordyń ósimi 2,7 mln tonnany qurady. Jer qoınaýyn geologııalyq zertteý aıasynda bolashaqtaǵy perspektıvany baǵalaý úshin birqatar ýchaske qarastyryldy. Rentabeldigi tómen ken oryndardyń ekonomıkalyq kórsetkishterin jaqsartý úshin aǵymdaǵy shyǵyndardy ońtaılandyrý, operasııalyq tıimdilikti arttyrý jumysy qolǵa alyndy. Osyndaı is-sharalar aldaǵy 5 jylda munaı óndirýdi 200 myń tonnaǵa, al taýarlyq gazdy ótkizýdi jyl saıyn 700 mln tekshe metrge ulǵaıtýǵa múmkindik beredi», deıdi A.Hasenov.
Kásiporynnyń jyl saıyn mol munaı óndirýine ár munaıshy úles qosyp júr. Solardyń qatarynda munaı-gaz óndirý operatory Erlan Tájiǵulov ta bar. Ol eńbek jolyn 1996 jyly «Qaınarmunaıgaz» basqarmasynda bastaǵan.
«Sodan beri atalǵan basqarmadaǵy birneshe ken ornynda jumys istedim. 2001 jyly B.Jolamanov ken ornynda, 2005 jyly Kenbaı ken alańynda qabat qysymyn saqtaý operatory bolǵan edim. Al 2006 jyldan beri Ýáz jáne Qondybaı ken alańdarynda munaı-gaz óndirý operatory mindetin atqaryp kelemin. Ýáz ken ornyna alǵash kelgenimde, munda tórt uńǵyma ǵana munaı berip turdy. Qazir sondaı uńǵymanyń sany 77-ge jetti. Kún saıyn uńǵymalardyń, toptyq ólsheý quraldarynyń jumysyn tekseremin», deıdi ol.
Onyń aıtýynsha, Qyzylqoǵa aýdanyndaǵy Ýáz ken ornynda 2016 jyly «Intellektýaldy ken orny» jobasy iske qosylǵan. Munaıshylarǵa ıntellektýaldy ken ornynan basqarý pýltine uńǵymalar men munaı óndirý jónindegi aqparatty jedel jiberý úshin planshet berilgen.
«Birinshiden, ıntellektýaldy ken ornyndaǵy ár uńǵymanyń deregi úzdiksiz óńdeledi. Ekinshiden, jedel baqylaý júrgiziledi. Úshinshiden, shuǵyl sheshimder qabyldaý úshin aqparattarǵa monıtorıng jasalady», deıdi E.Tájiǵulov.
О́ndiris órisin órkendetken «Embimunaıgaz» AQ geologteri derekterdi tirkeıtin ınnovasııalyq symsyz júıeni qoldana bastady. Geologııa jáne barlaý departamentiniń dırektory Aıbyn Ramazannyń deregine qaraǵanda, Isataı aýdanyndaǵy Gran ken ornynda iske asyrylyp jatqan STRYDE júıesinde álemdegi eń yqsham ári óte jeńil avtonomdy qabyldaǵyshtar bar. Qurylǵynyń salmaǵy – 150 gramm.
«Bul qabyldaǵyshtar aýa raıynyń kez kelgen qubylysyna, tipti ekstremaldy temperatýraǵa da shydaıdy. Ony 28 táýlik boıy qýattamaı, qoldana berýge bolady. Derekterdi úzdiksiz tirkeıdi. Jan-jaqty taldanǵan, sapaly aqparat alýǵa tórt saǵat qana kerek. Eń bastysy, seısmıkalyq barlaý deregin jınaý men óńdeýge engizýdiń jedeldigin aıtarlyqtaı arttyrady. Bir maman ózimen birge 90 qabyldaǵyshty alyp júrip, qondyra alady. Atalǵan júıe joǵary tyǵyzdyqtaǵy baqylaý jelisin ornalastyrýdy jeńildetedi», deıdi A.Ramazan.
Onyń málimetine súıensek, bıyl bul jobanyń dala jumystaryn atqarýǵa 18 adam tartylypty. Bul kábildi júıemen salystyrǵanda 4-5 esege kem. Al tıimdilik 4 esege artady. Sondaı-aq tehnıkalardy qoldaný burynǵydan – 80, dala jumysyn atqarý ýaqyty orta eseppen 30 paıyzǵa qysqarady.
«Kásiporyn tarapynan atalǵan jobany iske asyrý úshin qarjy bólingen joq. Bul – ınnovasııalyq tehnologııa. Sondyqtan joba «Samǵaý» ǵylymı-tehnologııalyq bastamalar ortalyǵynan ǵylymı-tehnıkalyq jobalarǵa arnalǵan qarjysy esebinen júrgizilip jatyr. Oǵan shamamen 200 mln teńge bólingen», deıdi A.Ramazan.
Atyraý oblysy
