Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Is-sharanyń shymyldyǵyn Parlament senatynyń depýtaty, belgili jýrnalıst Nurtóre Júsip ashyp, Baıanǵalı Álimjanovtyń «Aıkóldiń joly» kitabynyń mán-maǵynasyn kópshilikke túsindirdi. «Baıanǵalı Álimjanov «Aıkóldiń joly» kitabynda qyrǵyzdyń ejelden kele jatqan dástúrimen «Manas» eposyn ózinshe jyrlaıdy. Osylaısha, qazaqtan shyqqan manasshy kúlli adamzattyń mádenı qazynasy sanalatyn eposty alǵash qaǵazǵa túsirip, ǵylymı aınalymǵa engizgen Shoqan Ýálıhanov pen keńestik kezeńde «Manas» jyryn qorǵap, Muhtar Áýezovtiń jolyn jalǵap otyr. Sondyqtan da manasshy retinde epostyń kórkeıýine súbeli úles qosyp, ejelgi jyrdyń negizgi oqıǵa jelisi men rýhyn saqtaı otyryp, ózinshe jalǵastyrǵan avtorǵa rızashylyq bildiremiz», dedi óz sózinde.
Budan keıin Qyrǵyz Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy Arslan Koıchıev beınetaspa arqyly quttyqtaý lebizin jetkizip, Baıanǵalı Álimjanovtyń týys eki halyqty jaqyndastyrý jolynda etip jatqan eńbegine alǵys aıtty.
Tusaýkeser aldynda Baıanǵalı Álimjanov 1995 jyly «Manas» eposynyń 1000 jyldyǵyna arnalǵan Halyqaralyq manasshylar konkýrsyna qatysyp, júldeger atanǵan sátin eske aldy. «Osydan otyz jyl buryn alǵash qyrǵyz-qazaq jyrshylarynyń baıqaýyna qatysqanymda aty ańyzǵa aınalǵan aqsaqal manasshylardy Qyrǵyz halqynyń betkeustar manasshylarymen túgeldeı tanysyp, bilistim. Eki manasshy aǵamyz – Bazarbaı Solpıev pen Asanhan Jumanalıev maǵan ystyq yqylastaryn bildirip, bir qyzyq áńgime aıtty:
«Manasshylar jyrdy tek jattap qana aıtpaıdy, óz janynan shyǵaryp, óz nusqasyn jasaıdy. Ár manasshy «Manas» jyryna óziniń salymyn qosady. Sen óziń qazaqsyń, sondyqtan qazaq jyryn – Er Kóksheni kóbirek jyrlap berseń, jaqsy bolar edi!», dedi. Salym degen ne? Jyrdy óz tarapynan jańǵyrtyp, baıytyp, qosyp aıtý, ıaǵnı úles qosý. Oılanyp qaldym. Biraq kópke deıin táýekel ete almadym. Sebebi: «Men qalaı óz janymnan jyr qosyp, «Manasty» ózgertemin?» degen oıdyń shyrmaýynan shyǵa almadym.
Bul áńgime kóp jyldar boıy oıymnan shyqpaı júrdi. Aqyrynda uly jyrdy ózimshe jyrlaı bastadym. Birneshe jyl buryn «Manas. Semeteı. Seıtek» epos – trılogııasyn qazirgi zaman oqyrmandaryna yńǵaılap, yqshamdap, túgel qazaq tiline aýdaryp, jeke kitap etip shyǵardym. Sonda birneshe taqyrybyna óz nusqamdy qostym. Qyrǵyz baýyrlarymyz bul eńbegimdi joǵary baǵalap: «Siz qyrǵyzdan basqa segiz mıllıard adamzattan shyqqan jalǵyz manasshysyz jáne «Manas. Semeteı. Seıtekti» túgel aýdaryp, bir kitap etip shyǵarǵan álemdegi birinshi aqynsyz!», dep rızashylyqtaryn bildirdi.
Keıingi bir-eki jyldyń ishinde jyrdyń biraz taraýlaryn ózimshe jyrlaıtyn boldym. Aıtqym kelgen oılarymdy, quıylyp kelgen jyr aǵynyn qaǵazǵa túsire berdim. Sóıtip, basqa da qazaqsha, oryssha jazyp júrgen shyǵarmalarymmen birge «Manas» jyrynyń jıyrma alty taqyryby qazaq tilinde dúnıege keldi. Qyrǵyz ben qazaqtyń, Aıkól Manas pen Er Kóksheniń dostyǵyn, Turannyń tutastyǵyn, danalyǵyn, Qosaı men Baqaı abyzdardyń aqyl-oı bıigin, Álmámbet, Shýaq, Syrǵaq jáne basqa da batyrlardyń el qorǵaǵan erlikterin, birlik pen alaýyzdyqtyń, adaldyq pen satqyndyqtyń, soǵys jáne beıbitshiliktiń qaıshylyǵyn, tartysyn, elge arnalǵan ómirdiń mánin jyrladym. Ǵaıyptan kelip, qııalymnan týǵan on myń joldan astam meniń jyrym uly eposqa úles bolyp qosylǵanyna qýanyshpen shúkirshilik qylamyn», dedi qazaq manasshysy Baıanǵalı Álimjanov.
«Manas» jyryn ózge halyq aqynynyń tól poetıkalyq tilimen, kórkem órnegimen jyrlaýy qyrǵyz tarapynan eskerýsiz qalmaǵan. Bul týraly Qyrǵyzstannyń Qazaqstandaǵy elshisi Kudaıbergen Bazarbaev keńirek áńgimelep berdi. Al «Manas» ulttyq teatrynyń dırektory Nurbek Talantbekov Baıanǵalı Álimjanovtyń eńbegine tánti bolǵan qyrǵyz halqy aqynǵa Bishkek qalasynan eki bólmeli páter syılaǵanyn málimdedi.
Sondaı-aq ádebı is-sharada Serik Negımov, Aıgúl Kemelbaeva, Amanjol Áltaev, Abaı Tasbolatov, Nesip Júnisbaev syndy belgili tulǵalar sóz alyp, aqynnyń shyǵarmashylyǵyna keńinen toqtaldy.
