Elimiz «EAEO+» seriktestigin keńeıtpek

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Sankt-Peterbýrg qalasynda ót­ken Joǵary Eýrazııalyq ekonomıka­­lyq keńestiń (JEEK) kezekti otyrysyn­­da ýaqyt aǵymynan qalmaı, zamanaýı tehnologııalardy EAEO-ǵa múshe elder eko­no­mıkasynyń barlyq salasyna engizý qa­jet ekenin aıtyp, jasandy ıntellekt tehnologııasyn EAEO qyzmetine en­gize ­bastaýdy usyndy. «Atap aıtqanda, mun­daı júıelerdi saýda aǵynyn josparlaý men kedendik baj salyǵynyń yqpalyn baǵalaýǵa qazirdiń ózinde paıdalanýǵa bolady. Kelesi jyly Qazaqstan uıymǵa tóraǵalyǵy aıasynda dástúrli Eýrazııa ekonomıkalyq forýmyn ótkizedi. Osy jıynda Ekonomıkalyq odaq keńistiginde Jasandy ıntellektini jaýapkershilikpen paıdalaný týraly birlesken málimdeme qabyldaýǵa bolar edi», dedi Prezıdent.

Osy oraıda elimizdiń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa tóraǵalyǵyn Sputnik Qazaqstan mýltımedııalyq baspasóz ortalyǵynda otandyq jáne reseılik sarapshylar talqylady. «TALAP» qoldanbaly zertteýler orta­lyǵynyń dırektory, ekonomıst Rahym Oshaqbaevtyń aıtýynsha, osy kúnge de­ıin Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq oǵan múshe elderde turaqty ekonomıkalyq damý quraly retinde óziniń tıimdiligin dáleldedi. Endi odaq elderine Kaspıı porttary men Transaýǵan dálizin damytý mańyzdy.

«Negizi strategııalyq qujattarda, onyń ishinde «2030 jylǵa deıingi Eýra­zııalyq ekonomıkalyq jol» baǵdar­la­masynda Qazaqstannyń basymdyqtary kórsetilgen. Onda elimiz sıfrlan­dyrý men jasandy ıntellektige basa nazar aýdarý qajet delingen. Jalpy aldaǵy ýaqytta syrtqy qysym saqtalady. Kóp nárse Ýkraına kelissózderiniń nátıjesine baılanysty bolady. Árıne, sanksııalar alynyp, jańa aımaqtarǵa jol ashylatyn beıbit kelisimge qol jetkizilse, bul bir jaǵynan EAEO keńeıýine serpin beretin edi. Al shıelenis odan ári oryn alatyn bolsa, EAEO qazirgi daǵdarysqa qarsy rejimde jumys isteýin jalǵastyryp, bar keleńsizdikterdi báseńdetýge den qoıady», dedi R.Oshaqbaev.

Al Novosibir memlekettik ekonomıka jáne basqarý ýnıversıtetiniń «Reseı – Ortalyq Azııa» aımaqtyq salystyrmaly zertteýler ortalyǵynyń jetekshisi Denıs Borısov Qazaqstan 2026 jyly «EAEO+» seriktestigin keńeıtýi ábden múmkin ekenin aıtady. Ásirese odaqtyń Parsy shyǵanaǵy elderimen erkin saýda jasaýyna jol ashylmaq. Sarapshynyń aıtýynsha, Qazaqstan óziniń biregeı halyqaralyq pozısııasyn paıdalanyp, Batyspen de, Shyǵyspen de, Ońtústikpen de turaqty ózara is-qımyl jasap keledi.

«Qazirgi eń mańyzdy mindet – eń iri musylman eli Indonezııamen kelisimdi aıaqtap, ony shegelep alý qajet bolyp otyr. Osy kezde EAEO músheleriniń jumys isteıtin operasııalyq keńistikteri aıtarlyqtaı keńeımek. Meniń oıymsha, Qazaqstannyń tóraǵalyǵy EAEO jumysyn osy salaǵa jumyldyrý qajet, ári onyń tabysty bolatynyna senim­dimin», dedi sarapshy.

Sondaı-aq sarapshynyń aıtýynsha, ıadrolyq energetıka salasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtý mańyzdy. О́ıtkeni bul sala Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy qýatty seriktestiktiń arqa­synda kóptegen artyqshylyqqa ıe.

«Reseı ónerkásip, óndiris, tehnolo­gııa eli bolsa, Qazaqstan – ıadrolyq otyndy óndirý men qaıta óńdeýde kósh­basshy memleket. Buǵan EAEO, Iran, Vetnam, Parsy shyǵanaǵy elderi men Indonezııanyń ınstıtýsıonaldyq ne­giz­derin qosqanda, bizde jumys istep, ar­tyq­shylyqtarymyzdy damytatyn ma­ńyzdy ekonomıkalyq segment bar», dep qosty D.Borısov.

Aıta ketsek, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Sankt-Peter­býrg qalasynda ótken Joǵary Eýra­zııa­lyq ekonomıkalyq keńestiń (JEEK) kezekti otyrysynda saýda-eko­no­mı­ka­lyq yntymaqtastyq aıasyn keńeı­tý­di belsendi qolǵa alǵan durys ekenin aıt­qan edi. Prezıdenttiń aıtýynsha, bıyl Mońǵolııamen Erkin saýda aımaǵy týraly kelisimge, Birikken Arab Ámirlikteri­men Ekonomıkalyq seriktestik týraly kelisimge qol qoıylǵan. «Taıaý keleshek­te EAEO-nyń Jahandyq Ońtústik, Arab elderimen, Ońtústik-Shyǵys Azııa jáne Afrıka memleketterimen yqpaldasty­ǵyn keńeıtý mańyzdy dep sanaımyz. Sony­men qatar ShYU, ASEAN sekildi basqa da mańyzdy uıymdarmen yntymaqtas­tyq­qa aıryqsha kóńil bólý kerek», dedi Prezıdent.

Sarapshylardyń pikirinshe, ózara tıimdi yntymaqtastyqtyń taǵy bir ­perspektıvaly baǵyty – týrızm. Kóp­te­gen elde bul sala IJО́-niń 10 paıyzyna deıin úles qosady.

«Bul salany damytýǵa aıtarlyqtaı áleýet bar. Mysaly, Armenııa – Reseı­diń eń tanymal týrıstik baǵyttarynyń biri, al Qazaqstan kólik jáne logıstıka jaǵynan qoljetimdi», deıdi reseılik saıasattanýshy, Ortalyq Azııa boıynsha sarapshy Darıa Rekeda.

Odaqtyń qurylý tarıhyna kóz jú­girtsek, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq (EAEO) qurý týraly shart 2014 jyl­dyń 29 mamyrynda Astanada jasaldy. Oǵan Qazaqstan, Reseı men Belarýs prezıdentteri qatysty. Keıinirek odaq­qa Armenııa men Qyrǵyzstan qosyldy. Búgingide Moldova, О́zbekstan men Kýba – EAEO-nyń baqylaýshy memleketteri.

EAEO ulttyq ekonomıkalardy jan-jaqty jańǵyrtý, kooperasııa men básekege qabilettilikti arttyrý maq­satynda quryldy, al odaqtyń jumysy oǵan múshe elder azamattarynyń ál-aýqaty men ómir súrý sapasyn arttyrý jónindegi mindetterdi sheshýge baǵyttalǵan. Aıta ketý kerek, EAEO – saıası birlestik emes, odaq týraly shart jasalǵan kezde EAEO-ǵa múshe memleketter ony saıasılandyrýdan bas tartty. EAEO aıasynda tek ekonomıkalyq yntymaqtastyq, sondaı-aq egemendik, teńdik qaǵıdattaryn qamtamasyz etý jáne oǵan múshe elderdiń ulttyq múddelerin esepke alý máseleleri qaralady. EAEO – Keden odaǵy men Biryńǵaı ekonomıka­lyq keńistik aıasynda memleketter qol jetkizgen ýaǵdalastyqtarǵa negizdelgen óńirlik ekonomıkalyq ıntegrasııany qamtamasyz etetin halyqaralyq uıym.

EAEO organdary – Joǵary Eýrazııa­lyq ekonomıkalyq keńes (múshe elder basshylary), Eýrazııalyq úkimetaralyq keńes (múshe elderdiń úkimet basshylary), Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıs­sııa jáne EAEO Soty.

Aıta ketsek, Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń kelesi otyrysy 28–29 mamyrda Astanada ótedi.

Sondaı-aq bıyl elimizde «Ortalyq Azııa – Japonııa» sammıti ótedi. Bul formattaǵy tóraǵalyq Qazaqstan tarapyna ótti. Elimiz Kúnshyǵys elimen biryńǵaı týrıstik marshrýt ázirleý, vıza rásimderin jeńildetý sekildi týrızm salasyndaǵy yqpaldastyǵyn nyǵaıtpaq.

«Ortalyq Azııa elderiniń tarıhy men mádenı murasy baı, tabıǵaty ásem. Bul japon týrısterin qyzyqtyrary sózsiz. Qazaqstan Japonııamen týrızm salasyndaǵy yntymaqtastyqty keńeı­týge nıetti. Japonııalyq týrısterge Ortalyq Azııanyń biryńǵaı týrıstik marshrýtyn ázirlegen jón dep esepteı­min. Sondaı-aq Ortalyq Azııa elderi­niń hal­qyna vızalyq rásimderdi jeńildet­ken durys. Bul japondyq týrısterdiń ­bir saparda birneshe eldi aralap shyǵýy­na múmkindik beredi. Al bizdiń azamat­tarymyz Kúnshyǵys elimen etene tanysa alady», dedi Memleket basshysy Japonııa­ǵa jasaǵan saparynda.