Bıyl algorıtmder negizinde alǵa jyljıtyn kezeń bolmaq. Mysaly, júrgizýshisiz taksı, robot kýrer, daıashy, aspaz, shekarashy, transport, logıstıka, bıznes, úkimettegi avtomattandyrylǵan qyzmetter qalypty jaǵdaıǵa aınalady. Bir sózben aıtqanda, barlyq salada adam eńbegi azaıa bermek. Álbette, bul bir kúnniń ne bir jyldyń ishinde bola salmaıdy. Alaıda dál osy jyly elimiz bul baǵytqa erekshe den qoımaq.
Sondaı-aq bıyl tehnologııa búgingi álem ekonomıkasynyń júregine aınalyp, sıfrlyq ekonomıkanyń draıverine mıllıardtaǵan dollar tartatyn ındýstrııaǵa aınalatyny sózsiz. 2025 jyly álem boıynsha jasandy ıntellekt salasyna jumsalǵan ınvestısııa kólemi shamamen 1,5 trıllıon AQSh dollaryna jetse, 2026 jylǵa qaraı bul kórsetkish 2 trln-nan asady dep baǵalanyp otyr. О́tken jyly jahandyq JI naryǵy shamamen 244 mıllıard dollar bolsa, bıyl bul kólem 312 mıllıard dollarǵa deıin joǵarylaıdy degen boljam bar, ıaǵnı jyldyq ósim 27-28 paıyz deńgeıinde qalyptasady.
Naryqtyń keńeıýine birneshe faktor áser etedi. Birinshiden, baǵdarlamalyq jasaqtama men platformalar naryǵy qarqyndy ósip jatyr. Mundaı sheshimder kompanııalarǵa tutynýshylarmen qarym-qatynasty avtomattandyrýǵa, óndiristik jumystardy ońtaılandyrýǵa jáne analıtıkalyq sheshimder qabyldaýdy jedeldetýge múmkindik beredi. Memleket basshysy bıylǵy suhbatynda elimizde de osy baǵytta tabysty jumys istep jatqan fınteh kompanııalar bar ekenin atap ótti.
Ekinshi mańyzdy baǵyt – óńdeý qýaty men ınfraqurylym. JI sheshimderin iske qosý úshin qajet serverler men arnaıy chıpterge suranys jyl saıyn artyp jatyr. Bul baǵyt ásirese iri tehnologııa kompanııalary men data ortalyqtarǵa ınvestısııa tartýda birinshi orynǵa shyǵyp otyr. Ekonomısterdiń esepteýinshe, jasandy ıntellekt 2030 jylǵa qaraı álemdik ekonomıkaǵa 15,7 trıllıon dollardan astam qosymsha tabys ákeledi. Jalpy alǵanda, bul tehnologııa taýarlar men qyzmetter qunyn tómendetip, eńbek ónimin arttyrýǵa múmkindik beredi, alaıda sonymen birge eńbek naryǵyndaǵy qurylymdyq ózgeristerge de alyp keledi. JI-diń kúndelikti ómirge kirigýi áldeqaıda tez júrip jatyr. Qarjy, densaýlyq saqtaý, bilim berý, óndiris syndy salalarda jasandy ıntellekt analıtıkalyq sheshimderdi jedeldetip, aqparatty óńdeý men sheshim qabyldaýdy avtomattandyrýǵa kóshti. Bul bıznes barysyn joǵary deńgeıge shyǵaryp, resýrstardy tıimdi paıdalanýǵa jol ashady.
Sondaı-aq Prezıdent suhbatynda AQSh pen Qytaı arasyndaǵy básekeniń qyza túskenin tilge tıek etti. Osy jarysta ár memlekettiń óz joly bar. AQSh ádettegideı ınnovasııa men naryq erkindigine súıenedi. Bul el áli de jasandy ıntellekt zertteýleri men venchýrlyq ınvestısııa kólemi boıynsha kóshbasshy. Sarapshylardyń boljaýynsha, birqatar amerıkalyq kompanııa 2026 jyly JI negizindegi ónimder arqyly tabysyn 6 mıllıard dollardan 20 mıllıard dollarǵa deıin arttyrýy múmkin. Memlekettik saıasattyń basty ereksheligi – naryqqa tusaý salmaý, kerisinshe tehnologııalyq serpindi yntalandyrý. AQSh úshin basty kapıtal – ıdeıa, jyldamdyq jáne jeke sektordyń táýekelge barýǵa daıyn bolýy.
Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Al Qytaı múlde basqa modeldi tańdady. Munda jasandy ıntellekt ulttyq strategııalyq basymdyq retinde qarastyrylady. Memleket derekterdi ortalyqtandyrýǵa, ınfraqurylymdy aýqymdy túrde damytýǵa jáne óndiristi tez ıntegrasııalaýǵa kúsh salyp otyr. Iri qytaılyq korporasııalar 2026 jylǵa qaraı JI-chıpterge ǵana 14 mıllıard dollarǵa deıin qarjy jumsaýy yqtımal. Qytaı qysqa merzimde nátıje kórsetýge basymdyq berip otyr.
Eýropa bolsa, jyldamdyqtan góri jaýapkershilikti joǵary qoıady. Fransııa, Germanııa, Ispanııa sekildi elderde jasandy ıntellektini retteý, qaýipsizdik jáne etıka máselesi birinshi orynda tur. Munda basty maqsat – tehnologııa adam quqyǵyna, demokratııalyq ınstıtýttarǵa qaýip tóndirmeýi kerek degen qaǵıda. Eýropalyq model baıaý kórinýi múmkin, biraq uzaqmerzimdi turaqtylyqty kózdeıdi.
Azııanyń ózge elderi men damýshy aımaqtar da bul qatardan qalmaýǵa tyrysyp baǵyp jatyr. Sıngapýr men Ońtústik Koreıa tehnologııalyq ınfraqurylym men memlekettik saıasatty úılestire otyryp, JI-di ekonomıka men basqarýǵa belsendi engizýge kóshti. Birikken Arab Ámirlikteri iri derekter ortalyqtaryn salýdy josparlap, JI-di memlekettik basqarýdyń ózegine aınaldyrýdy kózdep otyr.
Bolashaqqa kóz júgirtsek, 2030 jylǵa qaraı JI óndirisiniń kólemi 800 mıllıard dollardan asady, al odan ári damýda 4 trln dollar – 5 trln dollar deńgeıine jetedi degen boljam bar. Bul sıfrlar jasandy ıntellektiniń tek tehnologııalyq sala emes, búkil álemdik ekonomıka men jumys kúshiniń qurylymyna áser etetin júıege aınalǵanyn kórsetedi. Qazaqstan da osy jahandyq úrdisten shet qalyp otyrǵan joq. Memleket 2026 jyldy «sıfrlandyrý men jasandy ıntellekt jyly» dep jarııalap, sıfrlyq transformasııany jedeldetýge, kadrlardy daıarlaýǵa, ınnovasııalyq jobalardy júzege asyrýǵa baǵyttalǵan qadam jasady.
Sarapshylardyń aıtýynsha, 2026 jyl – jasandy ıntellekt salasy úshin transformasııa kezeńi, bul tehnologııa endi teorııalyq ıdeıadan shyǵyp, naqty ekonomıkalyq kórsetkishtermen, óndiristik sheshimdermen jáne qoǵamdaǵy ekonomıkalyq ózgeristermen ólshenetin kezeń.
