Eldik maqsattyń aıqyn mejeleri

Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev jurtshylyqty tolǵandyryp júrgen eń ózekti suraqtarǵa ózine tán parasatpen ári baıypty mánermen boıamasyz, búkpesiz jaýap berdi. Bul onyń halyqpen tikeleı dıalogke ashyqtyǵyn, daıyn ekenin taǵy da kórsetedi.

О́tken jyldyń basty qorytyn­dysy retinde Prezıdent ulttyq ekono­mıkanyń ornyqty ári qarqyn­dy damyp kele jatqanyn atap ótti. Jan basyna shaqqanda eldiń ishki jalpy ónimi uzaq jyldan beri alǵash ret 15 myń dollardan asty. Osydan eki jyl buryn «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen bastapqy suhbatynda Memleket basshysy Halyqaralyq valıýta qorynyń boljaýynsha, atalǵan kórsetkish 2028 jylǵa qaraı 16,8 myń dollarǵa deıin ósetinin aıtqan edi. Qazirgi ýaqytta munyń qoldan keletin sharýa jáne jete oılastyrylǵan, júıeli saıasattyń tikeleı jemisi ekenin anyq kórip otyrmyz. Prezıdenttiń aldyńǵy suhbattarynda kóterilgen barlyq másele men bastama tek sóz júzinde qalmaı, dáıekti túrde iske asyp, el bolashaǵyna birtutas negiz bolyp qalanyp jatqanyn atap ótken jón.

Jaqsy nátıjelermen jáne zor jetistiktermen qatar Prezıdent halyq arasynda keńinen talqylanyp otyrǵan eń túıtkildi taqyryptarǵa da toqtalyp ótti. Ásirese jýyrda qabyldanǵan Salyq kodeksi qoǵam men iskerlik toptardyń erekshe nazarynda boldy. Bul byltyr eń kóp pikirtalas týdyrǵan máseleniń biri desek, artyq emes. Osy qujatty ázirleý barysynda shyn máninde aýqymdy jumys atqaryldy. Májilistegi jumys toby músheleriniń sany 300 adamǵa deıin jetti. 5 myńnan asa túzetý engizildi. Talqylaýlar ortalyqtaǵy jáne óńirlerdegi túrli dıa­log alań­darynda ótti. Atap aıtqanda, qosyl­ǵan qun salyǵynyń mólsheri men shegi tóńireginde kóp pikir aıtyldy. Joǵarǵy shekti 4 satyǵa tómendetip, bul ózekti máseleniń núktesin Mem­leket basshysynyń ózi qoıdy.

Prezıdent salyq refor­ma­synyń ıdeologııasyn túsin­dirip, endigi jerde basty basymdyq serik­testikke beriletinin aıtty. Ne­giz­gi másele – memlekettiń de, aza­mattardyń da, bıznestiń de óz mindettemelerin adal jáne sanaly túrde oryndaýy. Osy qarapaıym ári túsinikti formýla aza­mattyq jaýapkershiliktiń negizin qa­lap, qoǵamdyq sanany birtindep ózgertedi.

Prezıdent turǵyn úı-kommýnal­dyq sharýashylyǵynyń kóńil kónshitpeıtin jaǵdaıy, tarıfterdiń kóterilýi syndy túıtkildi máseleler boıynsha da memleket múddesi turǵysynan tushymdy jaýap berdi. Kóp jyl boıy arzan janarmaı, elektr qýaty men tómen tarıfterden túsken paıda jekelegen olıgopolııa men josyqsyz deldaldardyń qaltasyna túsip keldi. Onyń ústine, bul jaıt ekonomıkany turalatyp, ózekti máselelerdiń sheshilýin kesheýildetti. Búginde sol saıasattyń saldary erekshe sezilip otyr. Prezıdent ondaı teris tájirıbeni toqtatyp, barlyq jaýapkershilikti óz moınyna alyp, qordalanǵan máselelerdi sheshý úshin júıeli jumys istep jatyr.

Memleket tarapynan, sonyń ishinde zańnamalyq deńgeıde de jańa erejeler engizilip jatyr. Negiz­gi ustanym – ashyqtyq jáne birinshi basshylardyń tikeleı jaýap­ker­shi­ligi. Endi qarajat jylý elektr ortalyqtary men kommýnaldyq jelilerdi jańǵyrtýǵa jumsalady. «Tarıfti ınvestısııaǵa aıyrbastaý» tásili de tıimdiligin kórsetýde. Alǵashynda halyqqa tosyndaý kóringen tarıfterdi ósirý sharalary da óz nátıjeliligin, belgilengen baǵyttyń durystyǵyn kórsete bas­tady. Sonymen qatar Memleket basshysynyń bastamasymen qolǵa alynǵan konstıtýsııalyq reforma Májiliske Joǵary aýdıtorlyq palatanyń esebin tyńdaý quqy­ǵyn berdi. Bastapqy eseptiń taqy­ryby dál osy jylýmen qamtý sala­synyń aýdıti boldy. Búginde osy sharalardyń bári óz jemisin berip jatqanyn kórip otyrmyz. 2025 jyl turaqtylyq jyly bolyp, aıtarlyqtaı kommýnaldyq aqaý­larsyz ótti. Bul – júrgizilip jatqan saıasattyń tıimdiliginiń aıqyn dáleli.

Qasym-Jomart Kemeluly prezı­denttik qyzmetine kirisken kúnnen bas­tap aýyldy damytýǵa basa kóńil bólip keledi. Aýyldyń ınfra­qurylymdyq jáne ınstıtýsıo­naldyq damýyna onyń saılaý aldyndaǵy baǵdarlamasynda aıtylǵan bastamalar tyń serpin berdi. Prezıdent saılaýynan keıin birden qol qoıylǵan jarlyqtyń biri «Aýyldyq aýmaqtardy damytýdyń 2027 jylǵa deıingi tujyrymdamasy» bolýy kezdeısoq emes. Eki jyl qatarynan dıqandarymyz rekord­tyq ónim alýy – osyndaı júıeli qoldaýdyń tikeleı nátıjesi. Búgin­de 70 elge eksporttalatyn aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń jalpy somasy 5 mlrd dollardan asady.

Memleket basshysynyń taban­dylyǵy negizsiz áleýmettik jeńil­dikterdiń tym kóbeıýi másele­sinen de kórindi. Bul taqyryp onyń Joldaýynda da qozǵalǵan edi. Osy tusta Prezıdenttiń túpki oıynyń astaryna úńilgen jón. Ol qazaqstandyqtardy eńbekqor ult retinde kórgisi keletinin birneshe ret aıtqan bolatyn. Alaıda ótken jyldar tájirıbesi, kerisinshe, qoǵamdaǵy masyldyqtyń kúsheıýine túrtki boldy. Sonyń saldarynan elimizde júzden asa túrli jeńildik engizildi. Ony mıllıondaǵan azamat paıdalanýda. Bul eldiń damýyn tejeıtin, memlekettiń qyrýar resýr­syn basqa jaqqa buryp áketetin aýyrtpalyqqa aınaldy. Keıbir otba­sylar azdy maldanyp, áleýmettik tólemdermen ǵana kún kórýge kóshken tutas bir tutynýshylyq mádenıet qalyptasty. Memleket basshysynyń reformalary osy burmalanǵan túsinikti ózgertýge jáne azamattardy tabandy eńbek etip, laıyqty jalaqy alýǵa yntalandyrady.

О́tken jyldyń Jumysshy maman­dyqtar jyly dep jarııalanyp, barlyq deńgeıde eńbek adamyna, eńbek dınastııa­laryna qurmet kórsetilýi beker emes. Olar óz zamanynyń eren erle­rine aınaldy. Prezıdentimizdiń «Taza Qazaqstan» ıdeıasyn alaıyq. Birinshi kezekte, bul bastama jas­tardyń arqasynda jaı ǵana ekoasııa emes, sanaǵa serpilis bergen ómir saltyna aınaldy. Búginde memleket tarapynan qazaqstandyqtardyń ózin-ózi tolyqqandy tanytýy úshin barlyq jaǵdaı jasalýda, olarǵa kez kelgen múmkindikter ashyq jáne olar – óz bolashaǵynyń ıeleri. Bizdiń jas­tar qıyndyqtan qashpaıdy. Oǵan sý tasqyny, alapat órttiń kezinde kóz jetkizdik. Prezıdent pen jas­tar aldyńǵy shepte júrdi. «Amanat» partııasynyń jastar qanaty da osy isterdiń bel ortasynan tabyldy. Bul rette jahandyq sıfrlyq transformasııa dáýirinde jastardy nazardan tys qaldyrmaı, olarǵa jol kórsetip, durys tárbıe berip, jigerlendirý – mańyzdy mindet. Atom elektr stansasyn salý, jasandy ıntellektini engizý, jappaı sıfr­landyrý – jastardyń alǵa qaraı nyq qadam basyp, damýyna jasalǵan jańa múmkindikter.

Prezıdent jahandyq úrdisterdi jaqsy túsinip, qajetti baǵyt-baǵdardy der kezinde aıqyndap berip otyr. Al bul álemniń damyǵan elderimen batyl básekelesýge múmkindik beredi. Biz alǵashqylardyń biri bolyp jasandy ıntellekt týraly zańdy, Sıfrlyq kodeksti qabyldadyq. Osy salaǵa qajetti kadr daıarlap, aqparattyq teh­nologııalar ınfraqurylymyn damytyp, aqparattyq tehnologııalar ındýstrııasy kóshbasshylarynyń kelýine jaǵdaı jasap jatyrmyz. «Oxford Insights» brıtandyq konsaltıngtik kompanııasynyń elderdiń jasandy ıntellektini engizýge daıarlyq reıtıngisi boıynsha, Qazaqstan 188 memleket arasynda 76-orynda tur. Bul – bizdiń qazirgi ustanymymyz ben áleýetimizdiń kórinisi. Memlekettik derekqorlar, «Smart Data Ukimet» sıfrlyq platformasy, jańa sýperkompıýterdiń iske qosylýy jáne damyǵan ınfraqurylym eli­mizdiń myqty tusy retinde ataldy. Munyń bári Qazaqstannyń Ortalyq Azııadaǵy «ozyq» el qatarynan óńir­diń sıfrlyq kóshbasshysyna aınalý kezeńinde turǵanyn aıǵaqtaıdy. Sonymen qatar Prezıdent tapsyrmasymen «Digital Qazaqstan» biryńǵaı tujyrymdamalyq qujaty ázirlenip jatyr. Jasandy ıntellektini damytý derbes mindet retinde emes, tehnologııalyq progrestiń ulttyq strategııasynyń ajyramas bóligi, azamattarymyzdyń turmysyn jaq­sartý quraly retinde qaralatynyn atap ótken abzal.

Prezıdenttiń syrtqy saıasat salasyndaǵy qyzmeti de erekshe nazar aýdarýǵa turarlyq. Barshamyz almaǵaıyp ózgeristerdiń kýásimiz. Mundaı jaǵdaıda barlyq elmen teńgerimdi qarym-qatynas saqtaı bilý asa mańyzdy. Memleket basshysynyń sheteldik áriptestermen turaqty baılanysy, ózara saparlary, joǵary deńgeıdegi kezdesýleri elimizdiń ha­lyqaralyq deńgeıdegi bedelin ny­ǵaıtýǵa jáne ulttyq múddeni qor­ǵaýǵa baǵyttalǵan.

Biz Prezıdenttiń sheteldik kóshbasshylarmen beıresmı qarym-qatynasyn únemi kórip júrmiz. Halyqaralyq kún tártibine tereń úńilýi, dıplomatııalyq protokoldy bilýi, áńgimeni ekinshi tarap tilinde júrgize alýy basqa memleketter tarapynan Qazaqstanǵa degen qyzyǵýshylyq pen senim týǵyzady. Dál osyndaı «gals­týksyz» júzdesýler eldiń turaqty damýyna, sheteldik ınvestısııalardyń kelýine kepil bolyp otyr.

Halyqaralyq belsendilikpen birge memleketimiz jańǵyrýdyń jańa kezeńine qadam basty. Bul suhbattyń ataýynyń ózi sony meńzeıdi. Memleket basshysy jarııalaǵan parlamenttik reforma qoǵamda talqylanyp jatqan basty taqyryptyń biri bolyp otyr. Konstıtýsııalyq reformanyń jańa kezeńine daıyndyq jumysy qyzý júrip jatyr. Aldymyzda referendým, Ata zańǵa keshendi túzetýlerdiń tutas jıyntyǵyn engizý isi kútip tur. Jańa Parlament tek partııalyq tizim boıynsha jasaqtalatyny belgili. Qazirgi Májilis – el tarıhyndaǵy eń kóppartııaly Parlament. Búgindi bizde qoǵamnyń ártúrli jigin qamtıtyn alty partııa jumys isteıdi. Osy jyldary fraksııaaralyq dıalog mádenıeti qalyptasty. Ol el damýynyń eń mańyzdy máseleleri boıynsha durys sheshim qabyldaýǵa septesedi. Bizdiń jıǵan tájirıbemiz bolashaq bir palataly Parlamentke jaqsy negiz bolady dep senemin.

Suhbatty oqyp shyqqanda Prezıdent elimizdiń damýyna baǵyt­talǵan jáne kezeń-kezeńimen halyq turmysyn jaqsartatyn birtutas saıa­satty dáıekti túrde júzege asyryp jatqanyna taǵy da kóz jetkizemiz. Memleket basshysy alǵan baǵyttan taımaı, tutas halyq úshin teń múmkindikter elin qurý jolynda mejeli maqsatqa qaraı bettep keledi. Jalpy, Prezıdenttiń jańa jyldy halyqpen emen-jarqyn suhbattan bas­taýy azamattardyń el taǵdyrynan ózderiniń tysqary emestigin sezinýine, tarıhı úderisterdiń tereńdigin uǵynýyna, qabyldanǵan mańyzdy sheshimderdi el basshysymen birge baıyp­taýyna múmkindik beredi. Qasym-Jomart Kemelulynyń osyndaı ashyq áńgimesi onyń adaldyǵy men parasatyn, kásibıligi men jaýapkershiligin aıqyndaıdy.

Erlan QOShANOV,

Májilis tóraǵasy