Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
37 jasynda baqıǵa attanǵan áıgili Aleksandr Pýshkındi reseılik ádebıetshiler: «Ol Sergeı Esenın men Mıhaıl Lermontovqa qaraǵanda «aqsaqaldyq» jasqa jetti ǵoı», dep ázildeıdi eken. Osylaısha, olar Esenınniń – 30, Lermontovtyń 26 jasynda baqılyq bolǵanyn tuspaldasa kerek. Esenınniń de, 29 jasynda teńizge batqan aǵylshyn Persı Shıllıdiń de taǵdyry – tuńǵıyq tragedııa...
Joǵaryda aıtqan aqyndardyń qaı-qaısysy bolsyn, ádebıet áleminde óz ornyn qaldyrǵanyna eshkimniń talasy joq. Áıtse de, jıyrma jasqa jetpeı óz otyna ózi kúıgen talanttar da az emes. Olardyń qatarynda qazaq aqyndary da barshylyq. О́rnegi ózgeshe talanttardyń taýqymetke toly taǵdyry kimdi de bolsyn tolǵandyrmaı qoımasa kerek.
Dara darynymen erekshe kózge túsken soqpaǵy sony aqyndardyń biri – Saltanat Abasheva. Shynashaqtaı kezinen shymyr shýmaqtarymen daralanǵan aqyn 20 jasynda jaryq jalǵanmen qosh aıtysady dep kim oılaǵan? Súıegine sóz sińgen, júregine poezııa qonaqtaǵan talanttyń jyrlarynan ókinish pen óksiktiń úni estiletindeı me, qalaı?
«Daýa bolmaı tirliktiń qurǵyr emi,
О́zegimdi ókinish tilgiledi.
Júrekke jol salsam dep jas qalamym,
Qoldan sýsyp kete me, kim biledi?
Jaryq ta bir men úshin, mola da bir,
Nazy basym ne demes nala kóńil.
Ańdaýsyzda atylǵan oq sekildi,
Osynshama kelte me eń, sholaq ómir?
О́zimdi-ózim zerdelep uǵynǵansha,
Jalǵan, jalǵan, jalt berdiń burylǵansha.
О́lmegenim sol meniń – Jurt kóńilinde
Jan júrekti jalǵyz jol Jyrym qalsa»,
dep jyrlaǵan on toǵyz jastaǵy aqynnyń ishki álemindegi astań-kesteń sezim sergeldeńi bizdi de tolǵandyrmaı qoımaıtyny anyq.
Aqynnyń janyn nendeı muń tumandaı torlady eken? Ol nelikten «Osynsha ma kelte me eń, sholaq ómir?» dep jyrlady? Jaýaby joq osy bir saýal bizdiń de janymyzǵa shoq túsirip, júregimizdi tilgileı túsetini aqıqat qoı. Ol jıyrmaǵa jetpeı jatyp ómir men ólimniń mánin uǵyp qoıdy ma deımiz dolbarlap. Kim bilsin... Áıteýir onyń muńǵa toly shýmaqtary bizdi óz álemine tarta túsedi.
«Ańsaýmenen jete almaı armanyma,
Ilingem be qasiret qarmaǵyna.
Ketkim kelip turady, ókpem keýip,
О́mir degen ózenniń ar jaǵyna»,
deıdi aqyn taǵy bir óleńinde taǵdyryna ókpesin jasyra almaı.
Onyń artynda aıtarlyqtaı kóp óleń qalǵan joq. Biraz jyl buryn tabıǵat tamyrshysy atanǵan qazaqtyń ǵajap aqyny Qýandyq Sholaq qyzynyń óleńderi bastapqyda kóńilinen shyqpaǵanyn da aıtqan edi. Kim bilsin, Saltanat aqyn talǵampaz ákesinen jasyryp, talaı jyryn jyrtyp tastaǵan da bolar. Alaıda artynda qalǵan on shaqty jyrynyń qaı-qaısysy bolsyn júrekke salmaq salatyny anyq. Onyń ótkir óleńderi oqyrmannyń júreginen jol tapqanyna da shúbámiz joq. Birer jyl buryn ákesi de kelmestiń kemesin mingen edi...
«Kókiregime qabyldap saıtan oǵyn,
Qurdymǵa aýyp qumyqty aıtar ánim.
Daýa tappaı janyma daýyl kúngi,
Eskegi joq qaıyqtaı shaıqalamyn.
Tutamdanyp úmittiń qulash jibi,
Qulaǵyma qaıǵynyń ulasty úni.
Jırendirip barady shyndyǵy joq,
Ádiletsiz ómirdiń lastyǵy»,
dep keletin shýmaqtarynan Saltanattyń janyn áldebir qaıǵynyń jegideı jegenin sezingendeı kúı keshemiz.
Onyń sanasaq qos qoldyń saýsaǵyndaı ǵana bolatyn óleńderi sómkesi men shamadanynyń qaltalarynan tabylypty. Al bir-eki jyry 2007 jyly jaryq kórgen «Tusaýkeser» atty jergilikti jastardyń óleńderi toptasqan ujymdyq jınaqqa engen eken. Sonyń biri – joǵaryda biz atap ótken «Ketkim kelip turady» degen óleńi. Taqyrybynyń ózi júrekke salmaq salatyny anyq...
«Qıyn eken jetýi baqytqa adam,
Bermedi me mursha álde ýaqyt maǵan.
Qańqam keýip, sulbasy saǵymdanǵan,
Bul dúnıege syımastan ketip baram»,
dep bastalatyn jas aqynnyń shýmaǵyndaǵy árbir tarmaq saı súıegińdi syrqyratatyny sózsiz. Kimge ókpeledi, nege nalydy degen sansyz saýal kókeıde irkilip turyp qalady.
Iá, bala kúninen óleńniń tunyǵynan qanyp ishken Saltanattyń jyrlary rasynda da qýatty edi. Ony joǵarydaǵy shýmaqtardyń ózi de aıqyndap tur ǵoı. Bizdiń janymyzǵa batatyny – onyń fánımen erte qoshtasqany. Al taǵdyry – sheshilmegen jumbaq. Jaýaby joq jumbaqty eshkim sheshe almaıdy...
Jambyl oblysy
