Sýret «Egemen Qazaqstannyń» arhıvinen alyndy
Beınebaqylaý kameralary Astana, Almaty, Shymkent, Taraz, Aqtaý, Atyraý, Semeı, Túrkistan, Qosshy qalalary men Almaty oblysynda ornatylǵan. Kameralar maqsatyna qaraı qoǵamdyq jáne jol qaýipsizdigi dep bólinedi.
«Sergek» 2017 jyly iske qosylǵaly beri Astana qalasynda jol-kólik oqıǵasy 43%-ǵa azaıǵan. Byltyr naýryz aıynda ázirleýshi kompanııa «Kórkem Telekom» JShS-men kelisimshart merzimi aıaqtaldy. Elorda jasandy ıntelektige negizdelgen sheshimderdi qala ınfraqurylymyna engizý úshin BAÁ-niń Presight halyqaralyq kompanııasynyń ónimin qosh kórgen.
Al Almaty qalasynda qazir 1641 «Sergek» jumys isteıdi. Ol megapolıstiń bıýdjetine bes jyl ishinde 94 mlrd teńge túsirgen. Almaty qalasynyń máslıhat depýtattary ázirleýshilermen kelisimdi taǵy bir jylǵa sozýdy jón kórdi. Soǵan oraı, bıyl qosymsha 350 apparattyq-baǵdarlamalyq keshen qurý josparlanyp otyr.
Osyndaı oń kórsetkishterge qaramastan nelikten «Sergekke» degen senimge selkeý túsip otyr? Bul týraly avtosarapshy Arsen Shakýovtyń pikirin bildik.
«Búginde shetelde azamattyǵy bar, halyqty polısııaǵa qarsy qoıýdy kózdeıtin «ásirebelsendilerdiń» kesirinen qoǵamda jalpy polısııaǵa qarsy kózqaras qalyptasqan. Bul jol qozǵalysynyń qaýipsizdigin saqtaý júıesinde de kórinis taýyp otyr. Ne úshin keı adamdar «Sergekti» qabyldaǵysy kelmeıdi? О́ıtkeni olar erejeni, tártipti buzyp úırenip qalǵan. Sóıte tura zań aldynda jaýap berýdi qalamaıdy. Bul turǵyndardyń zamanaýı avtomobılızasııaǵa tolyq daıyn emestigin bildirip otyr. Sol sebepti de osyndaı júıelerge senimsizdik týyndaıdy dep oılaımyn», deıdi A.Shakýov.
Mundaı úrdiske joǵaryda atap ótken dáıeksiz pikirlerdiń de yqpaly bar. Sondyqtan máseleniń mán-jaıyn sala mamandarynan anyqtaýǵa tyrystyq.
«Sergektegi» derekter ózge elge berile me?
Jobanyń negizin qalaýshylardyń biri Áset Ahmetovtiń sózinshe, kompanııa úshin qomaqty qarjydan buryn ulttyq qaýipsizdik máselesi birinshi orynda turady.
«Qazir bizden basqa osy qyzmetti kórsetetin basqa da kompanııalar bar. Ras, sertıfıkattary da, aty da qazaqsha, biraq baǵdarlamalary – ózge eldiki. Osyǵan baılanysty elimizdegi derekterdiń jat eldiń qolyna túsý yqtımaldylyǵy bar ekenin joqqa shyǵara almaımyz. Olardyń salyǵy da óndirýshi elge ketedi. Al «Sergektiń» olardan basty aıyrmashylyǵy – baǵdarlamany ózi jasaıtyndyǵy», deıdi ol.
Barlyq derek otandyq serverlerde saqtalady. Sergektiń jazbalaryna tek quqyq qorǵaý organdary ǵana qol jetkize alady eken. Azamattardyń is-áreketine quqyqtyq baǵa beretin de – solar. Ashyp aıtar bolsaq, júıe quqyq buzýshylyqty tek qana túsirip, óńdeýmen shekteledi. Al ári qaraıǵy aıyppul salý ne salmaý máselesi quqyq qorǵaý organdarynyń quzyrynda bolady. Sonymen qatar árbir derekti óńdeý ortalyǵy ýákiletti organnyń tıisti tekserisinen mindetti túrde ótedi.
Sondaı-aq byltyr shilde aıynda «Sergek» kompanııasy jol qozǵalysy qaýipsizdigin qamtamasyz etetin TOR biryńǵaı sıfrlyq platformasyn iske qosqan. Platforma derekterdi tórt negizgi kózden jınaqtaıdy: qalalar men tas joldardaǵy stasıonarlyq keshenderden, patrýldik polısııanyń mobıldi beketterinen, drondardan, ózge de qosalqy júıelerden. Júıe óńirler, oqıǵa túrleri men merzimi boıynsha taldaý jasap, apat jıi bolatyn núktelerdi anyqtaýǵa, qaýipti júrgizýshilerdi tirkeýge, sondaı-aq úzilissiz segiz saǵattan artyq kólik júrgizip otyrǵan tulǵalardy baqylaýǵa múmkindik beredi.
«TOR – ártúrli derekkózden aqparat jınap, jol jaǵdaıynyń tolyq kartınasyn qalyptastyra alatyn ámbebap sıfrlyq orta. Biz «Sergek» júıesin ázirleý jáne paıdalaný boıynsha jyldar boıy jınaǵan tájirıbemizge súıendik. Sondyqtan platformanyń arhıtektýrasy bastapqyda Qazaqstannyń erekshelikterin eskerip jasaldy ári bizdiń jaǵdaıǵa ońaı beıimdeledi. Bul barlyq jol qaýipsizdigine jaýapty taraptarǵa arnalǵan biryńǵaı jumys standartyn qalyptastyrady», dedi «Sergek» kompanııasy TOR platformasyn ázirleýshi uıymnyń bas dırektory Evgenıı Kım.
Joǵaryda aıtqandaı, «Sergek» týraly pikir árqıly. Brif Research Group marketıng agenttiginiń byltyrǵy jeltoqsan aıynda júrgizgen zertteýinde el turǵyndarynyń 79%-y brendpen tanys ekenin jetkizipti. Saýalnamaǵa qatysqandardyń 48%-y jol qaýipsizdigin qamtamasyz etýge tikeleı osy kameralar jelisi yqpal etedi dep baǵa bergen.
«Sergek» aıyppuldan aqy ala ma?
Bul suraqqa avtosarapshy Arsen Shakýovtan jaýap aldyq. «Qarajattyń 100 paıyzy bıýdjetke túsedi. Onyń belgili bir bóligi «Sergek» qurǵan kompanııaǵa ketedi deý – jańsaq pikir. Eń aldymen, qarajattyń úshinshi tulǵalarǵa berilýine zań jol bermeıtini túsinikti. Biz sarapshy retinde «Sergek» qyzmetkerlerimen budan buryn da sóılestik. Olar aıyppuldan túsetin qarajattyń bir tıynyn da almaıtynyn rastady. Sondyqtan júıeniń ashyqtyǵyna kúmán keltirý orynsyz. Baǵdarlamany ázirleýshilerdiń sózinshe, olar beınebaqylaý kameralaryn ornatqan soń, sol jolǵa ıelik etýshi memlekettik organ aqy tóleıdi. Máselen, Almaty qalasynda qyzmet kórsetilse, sáıkesinshe Almaty qalasynyń ákimdigimen eseptesedi», deıdi sarapshy.
Á.Ahmetov te zańǵa sáıkes aıyppuldan túsken qarajat sol quqyq buzýshylyq jasalǵan jerdiń qazynasyna tıesili ekenin aıtady.
«Negizinen memlekettiń maqsaty – aıyppuldy barynsha azaıtý, qaýipsizdik deńgeıin kóterý. Al bizdiń mıssııamyz – aqyldy, qaýipsiz, qolaıly qalalardy qurýǵa atsalysý. Kameralardyń buzýshylyqtardy nazarǵa alýy – sharýanyń sheti ǵana. Biz búginde aqyldy qalalarǵa arnalǵan sıfrlyq sheshimder jasaımyz, trafıkterdi taldaımyz, joldardaǵy keptelisterdiń sebebin anyqtaýǵa tyrysamyz. Soǵan qaraı ońtaıly sheshimder qabyldaýǵa kómektesemiz. Bizdiń keshenderdiń qazirgi usyna alatyn eń qundy qyzmeti – taldaý», deıdi kásipker.
Kompanııa óz qarajatyna baǵdarlamalyq-apparattyq keshenderdi ornatyp, tek sonyń qunyn ǵana alady. Al qala ákimshiligine osyndaı júıelerdi satyp alyp, jol apatynyń, adam óliminiń, qylmystardyń sanyn azaıtý tıimdi.
Dáýlet JADYRASYN,
jýrnalıst
