JI-di qoldaný qaýipsiz be?

Jýyrda álemdik deń­geı­de rezonans týdyrǵan jaǵdaı boldy. Aýst­ra­lııa úkimeti halyqaralyq «Deloitte» kompanııasy tarapynan 486 myń dollar kóleminde aıyp­pulǵa tartyldy. Sebep – memlekettik qyzmetkerlerdiń resmı esepti daıyndaý barysynda «ChatGPT» qoldanýy. Tekserý kezinde esep ishindegi zertteý derekteri men siltemelerdiń bir bóligi jalǵan, ıaǵnı neırojeliniń oıdan qurastyrǵany anyqtalǵan. Eger siltemeler tekserilmegende, jabýly qazan jabýly kúıde qalýy da múmkin edi.

Kıberqaýipsizdik maman­da­­rynyń aıtýynsha, jasandy ıntel­­lektimen jumys isteýdegi eń álsiz  tus – konfıdensıaldylyq. Kóp­te­gen paıdalanýshy neırojelimen dıalogti jeke, jabyq keńistik dep qa­byldaıdy. Alaıda is júzinde bul – jańsaq túsinik. Reseıde mem­le­kettik qyzmetker neırojeli ar­qyly esep daıyndaǵany úshin ju­mystan shyǵýǵa shaq qalǵan. Sebebi el zańnamasyna sáıkes qu­­pııa jáne jeke derekterdi she­­teldik bultty servısterge júk­­teýge tyıym salynǵan. Keń taralǵan «ChatGPT», «Gemini», «Grok», «DeepSeek» sekildi júıelerdiń barlyǵy derekterdi shetelde saqtaıdy. Keıingi jyldary qupııalylyqqa baılanys­ty birqatar daýly oqıǵalar tirkeldi. Máselen, «OpenAI» men «Grok» platformalarynda paıdalanýshylardyń myńdaǵan jeke dıalogteri «Google» izdeý júıesinde ashyq kúıde paıda bolǵan. Bul – tehnıkalyq aqaý emes, derekter qaýipsizdiginiń álsizdigin kórsetken jaǵdaı. Taǵy bir shýly oqıǵa «Samsung» kompanııasynda tirkeldi. Qyzmetkerler baǵdarlamalyq kodty tekserý úshin «ChatGPT»-ge júktegen. Nátıjesinde, júıe bul kodty óz oqytý jumysyna paıdalanyp, keıin basqa paıdalanýshylardyń dıalogterinde usynǵan. Mundaı derekterdiń qaıda jáne qalaı taralǵanyn anyqtaý is júzinde múmkin emes.

Jasandy ıntellekt mo­del­­­de­riniń edáýir bóligi paıdalanýshylar engizgen mátinder negizinde jetildiriledi. Demek, júktelgen qujat, taldaýǵa berilgen mátin nemese jeke derek keıin model jaýabynda basqa formada kórinýi yqtımal. Mamandar jasandy ıntellektimen jumys istegende bir qaraǵanda qarapaıym kórinetin, biraq saldary aýyr bolýy múmkin birneshe negizgi qaǵıdany qatań ustanýǵa keńes beredi. Eń aldymen, neırojelige eshqashan qupııa derekter júktelmeýge tıis. Kelisimsharttar, bank rekvızıtteri, jeke tulǵalardyń málimetteri men ishki qyzmettik aqparat jasandy ıntellektige arnalǵan materıal emes, sebebi mundaı derekterdiń qaıda saqtalatyny jáne kimniń qolyna túsetini paıdalanýshynyń baqy­laýynan tys qalady.

Sonymen qatar neırojeli usynǵan kez kelgen silteme men derek mindetti túrde qaıta tek­se­rilýi qajet, óıtkeni jasandy ıntellekt shynaıy derek pen oıdan qurastyrylǵan aqparatty aralastyryp berýi múmkin. Bul ásirese ǵylymı, quqyqtyq jáne resmı mátinderde asa qaýipti. Taǵy bir mańyzdy másele – jasandy ıntellektini avtor retinde qabyldamaý. Ol tek kómekshi qural, al mátinniń mazmunyna, dáldigine jáne saldaryna jaýapkershilik árdaıym adamǵa júkteledi. Buǵan qosa, neırojelilerdi qoldaný kezinde qoldanystaǵy zańnamany eskerý qajet, óıtkeni keıbir salalarda, ásirese memlekettik qyzmet, medısına, qarjy, derbes derektermen jumys barysynda mundaı tehnologııalardy paıdalanýǵa tikeleı shekteý­ler qoıylǵan. Jalpy, «tegin servıs» uǵymynyń shartty ekenin umytpaý kerek. Kóp jaǵdaıda mundaı platformalardyń quny – paıdalanýshynyń ózi engizgen derekteri.

Al  elimiz jasandy ıntel­lek­tini retteý men qaýipsizdik standarttaryn qalyptastyrý baǵytynda júıeli qadam jasap, bul salada álemdegi aldyńǵy qatarly memle­­ket­terdiń qata­ryna jaqyndap keledi deýge negiz bar. Keıingi qabyldanǵan «Jasandy ıntellekt týraly» zań – eýropalyq quqyqtyq keńis­tik­tegi eń ozyq qujattarmen deńgeıles, tipti birqatar normasy boıynsha olardan da qatań. Bul zańda tehnologııalyq damý emes, eń aldymen, qaýipsizdik pen adam quqyqtaryn qorǵaý basty basym­dyq retinde aıqyndalǵan. Atap aıtqanda, qujatta adamnyń emo­sııasyn onyń kelisiminsiz tal­daýǵa, minez-qulqyn jasyryn baqylaýǵa baǵyttalǵan teh­no­logııalardy qoldanýǵa, sondaı-aq áleýmettik skorıngke tike­leı tyıym salynǵan. Buǵan qosa manıpýlıatıvti jáne dıs­krı­mı­na­sııalyq sıpattaǵy jasandy ın­tellekt júıelerin engizýge de qatań shekteý bar. Mundaı naqty ári tikeleı tyıymdar búginde álem elderiniń basym bóliginde áli zań deńgeıinde bekitilmegen.

«Atalǵan zań aıasynda jasandy ıntellekt júıeleri qaýip deńgeıine qaraı úsh sanatqa bólinip, alǵash ret quqyqtyq jikteý engizildi. Bul tásil táýekeli joǵary tehnologııalarǵa erekshe baqylaý ornatyp, qaýipsiz qoldanýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq Qazaqstan zańnamasynda sıntetıkalyq kontentti mindetti túrde belgileý talaby alǵash ret bekitildi. Bul norma dıpfeıktermen, jalǵan aqparatpen, qoǵamdyq sanaǵa áser etetin manıpýlıasııalarmen kúrestegi eń tıimdi tetikterdiń biri sanalady. Birqatar damyǵan memleketter bul máseleni áli talqylaý deńgeıinde qaldyrsa, Qazaqstan ony zań júzinde naqty bekitip úlgerdi. Derekter qaýipsizdigine qoıylatyn talaptar da aıtarlyqtaı kúsheıtildi. Jańa normalarmen qatar Sıfrlyq kodeks arqyly derekterdiń qaı jerde saqtalatyny, oǵan kim­niń jáne qandaı maqsatta qol jetkize alatyny, sondaı-aq talaptar buzylǵan jaǵdaıda qandaı jaýapkershilik qarastyrylatyny tolyq aıqyndalǵan. Osylaısha, jasandy ıntellektini qoldaný ǵana emes, derekter aınalymynyń búkil ekojúıesi quqyqtyq turǵy­da tártipke keltirilip otyr. Jal­py alǵanda, Qazaqstan jasandy ıntellektini baqylaýsyz damytý jolyn emes, qaýipsiz, jaýapty jáne adamǵa baǵyttalǵan teh­no­lo­gııa­lyq saıasatty tańdaǵan memleket retinde óz baǵytyn aıqyndap otyr», deıdi Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrligi baspasóz qyzmetiniń ókili Gaýhar Tursynbaı.