foto: ratel.kz
Buǵan deıin Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Álııa Moldabekova Qazaqstan men Reseıdiń valıýtalyq naryqtary múldem ártúrli jaǵdaıda jumys isteıtinin atap ótken bolatyn. Onyń aıtýynsha, Reseı rýbli onyń irgeli qunyn burmalaıtyn erekshe sanksııalyq faktorlardyń yqpalynda. Mundaı jaǵdaıda onyń kúrt aýytqýy teńge úshin baǵdar bola almaıdy jáne avtomatty túrde KZT/USD baǵamyna áser etpeýi tıis. Osylaısha, eki eldiń valıýtalaryn qarjylyq «dekýpırleý» naryq faktisi ǵana emes, retteýshiniń resmı ustanymy da boldy.
2025 jylǵy statıstıkalyq taldaý qorytyndylary boıynsha:
- Teńge baǵamynyń AQSh dollaryna qatysty USD/RUB dınamıkasymen baılanysy shamamen 10,1%-dy qurady, bul álsiz teris korrelıasııa retinde jikteledi.
- Jahandyq dollar ındeksine (DXY) táýeldilik aıtarlyqtaı joǵary bolyp shyqty – shamamen 42,1%, bul ortasha korrelıasııany bildiredi
- Teńge álemdik úderisterge áldeqaıda sezimtal bola bastady.
Ekonomıst Rýslan Sultanovtyń aıtýynsha, bul shaǵyn ashyq ekonomıka úshin tabıǵı nárse: jahandyq belgisizdik kezeńinde dollarǵa qorǵanys aktıvi retinde suranys artady, qarjylandyrý sharttary qataıtylady jáne damýshy elderdiń valıýtalaryna qysym kúsheıedi.
Jazǵy stress-test: ótimdilik pen ıntervensııa tapshylyǵy
- Jyldyń eń aýyr kezeńi jaz aılary boldy.
- Shilde aıynda dollar baǵamy 550 teńgege jetti, bul valıýta naryǵyndaǵy ótimdiliktiń ýaqytsha tapshylyǵynyń saldary.
Negizgi faktorlar:
- valıýta suranysy men usynysy arasyndaǵy teńgerimsizdik;
- alypsatarlyq qysym;
- belsendiliktiń maýsymdyq tómendeýi jaǵdaıynda naryqtyń tómen tereńdigi.
Qazaqstan Ulttyq bankine tikeleı valıýtalyq ıntervensııaǵa júginýge týra keldi. Bul rette irgeli jaǵdaı qolaıly bolyp qaldy: munaı baǵasy turaqty túrde barreline 70 dollardan asty, al álemdik naryqta AQSh dollarynyń álsireýi baıqaldy.
Kúzde jaǵdaı túbegeıli ózgerdi.
Qazanda Qazaqstan qor bırjasynda (KASE) AQSh dollarymen saýda-sattyq kólemi jyl ishindegi eń joǵary mánderge jetti. Dál osy kezeńde teńge baǵamy qysqa merzimge bir dollar úshin 549,2 deıin álsiredi.
Sarapshylardyń baǵalaýynsha, kvazımemlekettik sektor negizgi ról atqardy. Valıýta rynogynyń shekteýli tereńdigi jaǵdaıynda iri qatysýshylardyń operasııalary tipti beıtarap syrtqy jaǵdaıda da suranys pen usynys balansyn tez ózgertýge qabiletti.
Bul faktor teńgege ekstremaldyq mánderden arylyp qana qoımaı, ornyqty nyǵaıtý aımaǵynda jyldy aıaqtaýǵa múmkindik berdi.
Jyl qorytyndysyn shyǵara otyryp, Rýslan Sultanov 2025 jyly teńge jahandyq naryq pen ótimdiliktiń ishki aǵyndarynyń erejeleri boıynsha ómir súrgenin atap ótti.
Onyń traektorııasyna bir mezgilde:
- maýsymdyq tólemder jáne bıýdjettik sıklder;
- ishki naryqtaǵy suranys pen usynystyń naqty teńgerimi;
- iri ınstıtýsıonaldyq oıynshylardyń is-áreketteri endi.
Nátıjesinde teńge bir-eki faktordyń «kepili» bolýdan aryldy jáne kúrdeli, kóp komponentti qısyny bar valıýtaǵa aınaldy.
Teńge nyǵaıdy, valıýta naryǵy jandandy: Ulttyq bank 2025 jyldyń qorytyndysyn jarııalady
Ekonomıka áli de baılanysta: rýbl aımaǵy eshqaıda ketpedi
Bul rette ekonomıkanyń naqty sektorynda Qazaqstan burynǵysynsha rýbldik aımaqqa tereń ıntegrasııalanǵan kúıinde qalyp otyr. Ulttyq banktiń 2025 jylǵy salalyq sholýy ózara esep aıyrysýlarda reseı rýblin paıdalanýdyń edáýir úlesin kórsetedi:
- óńdeý ónerkásibi - kásiporyndardyń 55,4%;
- qurylys - 40,5%;
- aýyl sharýashylyǵy - 37,3%;
- saýda - shamamen 45% kompanııalar rýbl baǵamynyń aýytqýynyń teris áserin atap ótti.
Bul degenińiz valıýtalyq naryqtardyń arasy ajyrasa da, ekonomıkalyq ózara baılanys burynǵysynsha joǵary bolyp qalatynyn bildiredi.
Jyl qorytyndysy: qarapaıym táýeldiliktiń ornyna kúrdeli valıýta
2025 jyldyń basty qorytyndysy teńgeniń bir valıýtadan nemese bir syrtqy faktordan týyndy bolýyn túbegeıli toqtatqany. Onyń kýrsy endi birden birneshe deńgeıdiń yqpalymen qalyptasady:
- jahandyq qarjylyq trendter;
- ishki ótimdilik;
- maýsymdyq jáne bıýdjettik sıkldar;
- iri oıynshylardyń minez-qulqy.
Teńge jańa kezeńge endi – anaǵurlym kúrdeli, boljaýǵa bolmaıtyn, biraq derbes valıýta retinde ótti. Dál osy táýelsizdik valıýta jylynyń basty nátıjesi boldy.
Teńgeni qorǵaý
Rýbl úshin táýekeldermen qatar teńge baǵamyn Qazaqstannyń Ulttyq banki belsendi túrde qoldaıdy. Maqsaty – salystyrmaly turaqtylyqty saqtaý jáne ınflıasııanyń jedeldeýin tejeý, bul bazalyq mólsherlemeni arttyrýdy talap etti.
Teńge nyǵaıyp jatyr: Ulttyq bank resmı málimdeme jasady
UB úsh satyly strategııany paıdalanady:
- Bıýdjettik transfertter úshin Ulttyq qordan valıýtany turaqty satý (qarasha aıynda onyń kólemi 600-700 mıllıon dollardy qurady).
- Inflıasııalyq áserdi boldyrmaý úshin artyq aqsha massasyn alýdy jalǵastyrý (qarashada 475 mıllıard teńgege jýyq).
- Jyl sońyna deıin qosymsha 1,4 trln teńge alý josparlanyp otyrǵan altynmen jasalatyn operasııalar da emıssııalyq áserdi tómendetýge baǵyttalǵan.
