Jalpy, 1925–1929 jyl aralyǵynda qalanyń qarbalasqa toly bolǵany baıqalady. Osy kezeńdi zerttep júrgen tarıhshylar ár kúni májilis ótip, hattamalar tizilip otyrǵanyn aıtady. Oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń ǵalym-hatshysy Ashat Saılaý Ortalyq arhıvten alynǵan sondaı qujattar kóshirmesiniń birnesheýin kórsetti. Sarǵaıǵan paraqtardan 1937 jyldyń oqpanyna jutylǵan sol Alash zııalylarynyń tynymsyz eńbegin, «elge bolsyn» degen elgezek nıetti baıqaısyz.
Sonymen, 1926 jyly 13 qańtarda memlekettik ult teatrynyń shymyldyǵy Qoshke Kemeńgerulynyń «Altyn saqına» pesasymen túrildi. Osy isti uıymdastyrǵan memleket jáne qoǵam qaıratkeri Smaǵul Sadýaqasuly men teatrdyń tuńǵysh dırektory Dinshe Ádilulynyń bastamasy qazaq úshin tańsyq ónerdiń óris alýyna jol ashty. Teatr týynyń tiktelip, kórermender jańa ónerge boı úıretýi úshin sol tustaǵy saıası-áleýmettik, turmystyq jaǵdaılardy arqaý etken pesa jazǵan qalamgerler eńbegin de umytpaǵan jón.
Endigi bir másele – memlekettik teatrdyń tuńǵysh qoıylymy tóńiregindegi jańsaqtyq. «Eńbekshi qazaq» gazetiniń qańtar aıyndaǵy birneshe nómirinde teatrdaǵy alǵashqy qoıylym habarlandyrýy basylady. Onda ult rýhanııaty tarıhyndaǵy úlken bir belestiń alǵashqy baspaldaǵy – Qoshke Kemeńgerulynyń «Altyn saqınasymen» bastalatyny taıǵa tańba basqandaı jazylyp tur. Tarıhı oqıǵadan keıin Smaǵul Sadýaqasuly «Eńbekshi qazaq» gazetine alǵashqy qoıylym týraly jazǵan maqalalarynan da, zamannyń beti beri qaraǵanda jaryqqa shyǵa bastaǵan estelikterden de teatrdy resmı túrde ashqan Qoshke Kemeńgerulynyń «Altyn saqınasy» ekenin kóremiz. Biraq sol tustaǵy bıliktiń otyzynshy jyldary bastalǵan saıası-qýǵyn súrgin topalańynda jazyqsyz jalaly bolǵan Smaǵul, Qoshke, Dinshelerdiń esimin tumshalaǵysy kelgen áreketi saldarynan alǵashqy resmı qoıylym esebinde Muhtar Áýezvtiń «Eńlik-Kebegi» atalyp, jańsaqtyqqa jol ashyp berdi. Al aqıqatty alǵashqy bolyp aıtqan belgili teatrtanýshy, professor Baǵybek Qundaqbaıulynyń, sol kezeńdi jete zerttegen belgili ǵalymdar Rázııa Rústembekova, Dıhan Qamzabekuly men jas ǵalym Qaıyrbek Kemeńgerdiń osy burystyqty durystaǵanyn eskeretinder az bolyp tur. Byltyr Aqmeshittiń astana bolǵanyna 100 jyl tolýyna baılanysty jergilikti ólketanýshylar osy máselege taǵy bir nazar aýdartty. Biraq sol baıaǵy úırengen izden aýytqyp, aqıqatqa aıaq basqymyz kelmeı tur.
Aıtpaqshy, bıyl Qoshke Kemeńgerulynyń týǵanyna 130 jyl tolady. Jergilikti azamattar ult rýhanııatyna ólsheýsiz úles qosqan qaıratker esimin jańǵyrtýdy qaperde ustar degen úmitimiz bar. Keıingi jyldary óńirdegi tarıhshylar men ólketanýshylar tarapynan oqta-tekte «oblys ortalyǵynda Qyzylordanyń astana kezeńinde eńbek etken Alash qaıratkerlerin ulyqtaıtyn oryndar ashylsa» degen oryndy tilek te estilip qalyp júr. Buǵan óz janymyzdan qosarymyz – sol tustan nemese qazirgi oblystyq drama teatry aınalasynan ult teatry bastaý alǵan kún men alǵashqy qoıylymdy umyttyrmaıtyn eskertkish taqta ornalassa. Sonda ǵana tarıhı derek qalpyna kelip, jańsaq málimettiń joly kesiler me edi?
Astana bolǵan tórt jyl darııa jaǵalaýyndaǵy shaǵyn qalaǵa kóp ózgeris ákeldi. Osy qalada ult tarıhyndaǵy mańyzdy sheshimder qabyldandy. Qazaqtyń atyn qaıtarǵan shaharda ult sanasyna silkinis bergen irili-usaqty oqıǵalar ótti.
1929 jyly astana mártebesin Almatyǵa bergen Qyzylorda tek toǵyz jyldan keıin ǵana oblys ortalyǵyna aınaldy.
Qyzylorda
