Basty mindettiń biri oryndaldy
Otyrysta О́nerkásip jáne qurylys vıse-mınıstri Qýandyq Qajkenov atap ótkendeı, Memleket basshysynyń 2025 jyldyń sońyna deıin eldi mekenderdi sýmen tolyq qamtamasyz etý jónindegi tapsyrmasy merziminen buryn oryndaldy. Bul – keıingi jyldardaǵy ınfraqurylymdyq jobalar aýqymynyń artqanyn kórsetetin mańyzdy nátıje.
Vıse-mınıstrdiń dereginshe, osy kezeńde respýblıkalyq bıýdjetten shamamen 835 mlrd teńge bólinip, 1,6 myńnan astam joba júzege asyrylǵan. Qarajat esebinen 34 qala men 756 aýyl ortalyqtandyrylǵan sý júıesine qosyldy. Buǵan qosa jergilikti bıýdjet arqyly 699 aýylda keshendi blok-modýlder ornatylǵan. «2021 jyly aýyl halqynyń 90%-y, qala halqynyń 97,5%-y sýmen jabdyqtaý qyzmetine qol jetkizgen bolsa, qazir elimizdegi 90 qala men 7,5 mln turǵyny bar 6 087 aýyl aýyz sýmen tolyq qamtamasyz etilip otyr», dedi Q.Qajkenov.
Bul nátıjege qol jetkizý úshin óńirlerde aýqymdy ınjenerlik qurylys jumystary júrgizildi. Sý qubyrlarynyń tozyǵy jetken ýchaskeleri jańartylyp, jańa sý kózderi ashyldy, jergilikti qaýipsizdik talaptaryna saı tazartý stansalary salyndy. Buǵan qosa jerasty sý qorlaryn barlaý, uńǵymalardy burǵylaý men sý sapasyn baqylaý júıeleri kúsheıtildi. Sebebi buǵan deıingi kezeńde kóptegen aýyldar tasymaldanatyn nemese maýsymdyq sýǵa táýeldi bolyp kelgen edi.
Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstri Nurjan Nurjigitovtiń aıtýynsha, qazir respýblıkalyq menshiktegi 26 toptyq sý qubyry 1,33 mln turǵyndy qamtamasyz etip tur. Bul júıelerdiń basym bóligi 1980–1990 jyldary salynǵandyqtan, jańǵyrtý men basqarýdy ońtaılandyrý ózekti másele bolyp kelgen. Sondyqtan 2024 jyldan bastap «Qazsýshar» nysandaryn jergilikti atqarýshy organdarǵa kezeń-kezeńimen berý bastaldy. Bul jergilikti deńgeıde jaýapkershilikti arttyryp, sýdyń kózinen tutynýshyǵa deıingi baqylaýdy kúsheıtýge jol ashady.
Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Byltyr 9 óńirde jalpy quny 103,2 mlrd teńgeni quraıtyn 30 joba júzege asyryldy. Josparlanǵan 9 jobanyń ornyna 15-i merziminen buryn aıaqtaldy. Nátıjesinde, 1 599 shaqyrym sý jelileri salyndy, 7 sý qubyry kesheni paıdalanýǵa berildi. Bul jumystyń nátıjesinde 514 myń turǵyny bar 277 eldi mekende sý berý sapasy jaqsardy, al buryn ortalyqtandyrylǵan sý júıesine qosylmaǵan 73 aýyl alǵash ret aýyzsýǵa qol jetkizdi.
Menedjment tıimdiligin arttyrý joly
Úkimet otyrysynda sý sektoryn sıfrlandyrý máselesi de talqylandy. Premer-mınıstrdiń orynbasary – Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstri Jaslan Mádıev Sý resýrstarynyń ulttyq aqparattyq júıesi ázirlenip jatqanyn habarlady. Júıe elektrondyq úkimet standarttaryna saı jasalyp, 11 memlekettik aqparattyq júıeni biriktirý arqyly sýdy basqarýdyń biryńǵaı sıfrlyq ekojúıesin qalyptastyrady. Bul – sý resýrstaryn naqty esepke alý, paıdalaný mólsherin boljaý, shyǵyndy azaıtý men sý aınalymyn onlaın baqylaý múmkindigin beredi.
Qazir platformanyń bazalyq fýnksııalary iske qosylǵan. Analıtıka, boljaý, tarıf modýlıasııasy, paıdalanýshy ınterfeısteri men elektrondyq sharttar ıntegrasııasy engizilip jatyr. Sý tutynýdy boljaý júıesi pılottyq rejimde iske qosylǵan. Jyl sońyna deıin ony tolyq kommersııalyq engizý josparlanyp otyr. Sondaı-aq Egov mobile jáne bank qosymshalarymen ıntegrasııalaý jumystary da bastalǵan. Bul sý tarıfterin tóleýdi jeńildetip, ashyqtyqty kúsheıtedi.
Bıyl 103 sýarý kanaly avtomattandyrylady. Qyzylorda, Jambyl men Túrkistan oblystarynda bekitpeler qashyqtan basqarý júıesine aýystyrylady. Islam damý bankiniń qoldaýymen qosymsha 264 sýarý kanaly sıfrlandyrylmaq. Bul táýligine 24 saǵat sý taralýyn avtomatty baqylaýǵa, sýdy joǵaltý mólsherin azaıtýǵa ári egin sýarý tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi. Sarapshylardyń aıtýynsha, tek sýdy tıimdi bólý esebinen keı óńirlerde sý únemdeý 15–25%-ǵa deıin jetýi múmkin.
Sý tapshylyǵy men aýyl sharýashylyǵy
Elimiz klımattyq ózgeristerge ushyraǵan óńirlerdiń qatarynda. Ǵylymı boljamdarǵa saı, aldaǵy onjyldyqta sý tapshylyǵy máselesi aıqyn sezilýi múmkin. Ásirese aýyl sharýashylyǵy – sý tutyný kólemi boıynsha birinshi orynda turǵan sala. Búginde eldegi sý paıdalanýdyń 65–70 paıyzy egin sýarýǵa tıesili. Keı aımaqtarda sýdyń 40%-ǵa deıingi mólsheri ınfraqurylymnyń eskirýi saldarynan dalada nemese kanal boıynda joǵalady.
Memleket basshysy saılaýaldy baǵdarlamasynda Úkimettiń aldyna 5 jylda eldi mekenderdiń barlyǵyn aýyzsýmen qamtamasyz etý mindetin qoıdy. Premer-mınıstr sý sharýashylyǵy ınfraqurylymyn odan ári damytýǵa júıeli túrde qaraý mańyzdy ekenin aıtty.
«Halyq sanynyń jáne jalpy ekonomıkanyń ósýimen birge elimizde sý tutyný kólemi de ulǵaıa beredi. Sondyqtan taza aýyzsý máselesiniń ózektiligi de kún ótken saıyn arta túsedi. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha qalalar men aýyldardy sýmen jabdyqtaý jobalaryn júzege asyrý aıaqtaldy. Degenmen aýyzsýmen qamtamasyz etý – úzdiksiz júretin prosess. Sondyqtan barlyq jaýapty memlekettik organdar bul máseleni turaqty baqylaýda ustaýy qajet», dedi O.Bektenov.
Sýmen jabdyqtaý jelilerine qyzmet kórsetý men aýyzsý sapasy týraly máselelerge toqtalǵan Úkimet basshysy memlekettik organdardyń nazaryn óńir turǵyndarynan kelip túsken aýyzsýdyń sapasy men jıi berilmeı qalýyna, sýmen jabdyqtaý jelileriniń tozýyna, sondaı-aq jóndeý jumystary men iske qosý merzimderiniń sozylyp ketýine qatysty shaǵymdaryna aýdardy.
«Jaqynda ǵana Oral men Temirtaý qalalarynyń turǵyndary sýdyń sapasyna qatysty másele kóterdi. Jalpy, ótken jyly sýmen jabdyqtaý máseleleri boıynsha memlekettik organdarǵa 70 myńǵa jýyq aryz-shaǵym tústi. Bul óńir ákimdikterine merdiger, ne qyzmet kórsetýshi uıymdarmen qajetti deńgeıde jumys júrgizbeı otyrǵanyn kórsetedi. Jańadan qosylǵan sýmen jabdyqtaý jáne sý burý jelilerin tıisti dárejede kútip-ustaý sharalary qabyldanbaıdy, sondaı-aq aýyz sý sapasynyń normalary saqtalmaıdy», dedi Premer-mınıstr.
Osyǵan baılanysty ákimdikterge árbir shaǵym boıynsha tekserý júrgizip, mindetin adal atqarmaǵan uıymdarǵa qatań shara qoldanýdy tapsyrdy. «Eskirgen jeliler, turǵyndar tarapynan suranystyń ósýi, jańa aýdandardyń salynýy qoldanystaǵy júıelerdi jańǵyrtýdy talap etedi. Sondyqtan qyzmet kórsetý sapasyn saqtaı otyryp, qamtý aýqymyn da keńeıtý qajet. Jergilikti atqarýshy organdar Energetıkalyq jáne kommýnaldyq sektorlardy jańǵyrtý jónindegi ulttyq jobanyń múmkindikterin keńinen paıdalanýy mańyzdy. Onyń oń nátıjesi – jelilerdiń tozý deńgeıi azaıyp kele jatqany qazirdiń ózinde baıqalyp otyr. Osy baǵytta jumysty jalǵastyrý kerek», dedi Úkimet basshysy.
Premer-mınıstr bıylǵy vegetasııalyq kezeńde sý tapshylyǵy 1 mlrd tekshe metrge jetýi múmkin ekenin aıtty. Sondyqtan fermerlerdi sýdy únemdeıtin tehnologııalarǵa kóshirý, tamshylatyp sýarý júıelerin keńeıtý, sýdy kóp qajet etetin daqyldar qurylymyn qaıta qaraý, sýarý lımıtterin óńirlerge ádil bólý máseleleri kún tártibinde turǵanyna toqtaldy.
Sonymen qatar Úkimet basshysy Sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly aıasynda memlekettik organdarǵa sý salasyn sıfrlandyrý jumystaryn jandandyrýdy tapsyrdy.
«Birinshi kezekte osy jyldyń sońyna deıin jerústi, jerasty sý kózderi týraly derekterdi biriktiretin sý resýrstarynyń biryńǵaı sıfrlyq platformasyn qurý kerek. Atalǵan jobany iske asyrý Ulttyq sý balansynyń kartasyn qalyptastyryp, gıdrogeologııalyq monıtorıngti júrgizýge múmkindik beredi. Buǵan qosa sýarý kanaldaryn sıfrlandyrý jumysyn jalǵastyrǵan jón. Sondaı-aq álemdik ozyq tájirıbelerdi qoldana otyryp, qalalyq sý kanaldarynyń óndiristik úderisterin tolyq avtomattandyrý men sıfrlandyrý mindeti bar. Bastapqy sý kózinen bastap sońǵy tutynýshyǵa deıin sýdy tolyq baqylaýdy qamtamasyz etý qajet. Barlyq jumys sapaly ári ýaqtyly júrgizilýge tıis», dedi O.Bektenov.
Únemdeı bilip, sapaǵa da mán bersek
Úkimet otyrysyn qorytyndylaǵan Premer-mınıstr tıisti organdarǵa naqty tapsyrmalar júktedi. О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligi ákimdiktermen birge jalpy sıpattaǵy transfertterdiń bólingen somalary men Energetıkalyq jáne kommýnaldyq sektorlardy jańǵyrtý jónindegi ulttyq joba sheńberinde sýmen jabdyqtaý men sý burý jobalarynyń iske asyrylýyna júıeli túrde baqylaýdy qamtamasyz etýge tıis.
Sý resýrstary mınıstrligi jyl sońyna deıin 142 aýyldyq eldi mekendi aýyzsýmen qamtamasyz etý deńgeıin jaqsartýǵa múmkindik beretin 12 jobany júzege asyrý sharalaryn qabyldaýy kerek. Al Qarjy mınıstrligi respýblıkalyq bıýdjet sheńberinde kózdelgen sýmen jabdyqtaý jobalaryn ýaqtyly qarjylandyrýdy qamtamasyz etedi. Aýyl sharýashylyǵy, Sý resýrstary mınıstrlikteri, sondaı-aq Qyzylorda, Túrkistan men Jambyl oblystarynyń ákimdikteri sýdy kóp qajet etetin daqyldar boıynsha egis alqaptarynyń qurylymyn sýdy paıdalaný lımıtterine qatań sáıkestendiredi. Al Sý resýrstary mınıstrligi fermerlerge sý berýge qatysty barlyq sharttardyń egis alqaptarynyń qurylymyn ártaraptandyrý jónindegi jol kartasynyń ındıkatorlaryna sáıkes jasalýyn qamtamasyz etedi.
«Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi múddeli mınıstrliktermen jáne ákimdiktermen birlesip, sý resýrstaryn utymdy paıdalaný mádenıetin qalyptastyrý baǵytynda júıeli jumysty jalǵastyrady. Sýǵa uqypty qaraý mádenıetin jastaıynan qalyptastyrý úshin atalǵan jumysqa Oqý-aǵartý, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrlikterin de tartýy kerek. Memleket basshysy halyqqa Joldaýynda atap ótkendeı, sýǵa jáne tutastaı alǵanda, qorshaǵan ortaǵa janashyr bolý, oǵan úlken jaýapkershilikpen ári shynaıy qamqorlyqpen qaraý ulttyq ıdeologııanyń ózegine aınalýǵa tıis», dedi Premer-mınıstr.
