Foto: istockphoto.com
Depýtattyń aıtýynsha, búginde elimizde tehnıkalyq qurylǵylar naryǵy is júzinde rettelmegen ári tıisti baqylaýdan tys qalyp otyr. GPS trekerleri, GSM maıaktary, mını-kameralar, daýys jazǵyshtar jáne onlaın platformalar arqyly lısenzııasyz nemese sertıfıkatsyz satylatyn elektrondyq qurylǵylardyń naryqta erkin qoljetimdi bolýy azamattardyń jeke ómirine eleýli qater tóndirip otyr.
«Osy qurylǵylar arqyly el azamattaryn zańsyz baqylaýǵa alý múmkindigi bar. Bul azamattardyń jeke ómiri men otbasylyq qupııasyn qorǵaý quqyǵyna qaýip tóndirip qana qoımaı, jeke derekterdi zańsyz jınaý, bopsalaý, qysym kórsetý jáne korporatıvtik tyńshylyq sııaqty táýekelderdi arttyrady», dedi depýtat.
Depýtattyń aıtýynsha, qazir bank kartasy men ınternetke qoljetimdiligi bar kez kelgen adam aqparatty jasyryn alý úshin tehnıkalyq quraldy ońaı satyp ala alady. Bul rette Qylmystyq kodekstiń 399-babynda mundaı qurylǵylardy óndirýge, satyp alýǵa, satýǵa jáne paıdalanýǵa tyıym salynǵanyna qaramastan, olardyń jappaı aınalymy keshendi quqyqtyq retteýden tys qalyp otyr.
Depýtat quqyq qorǵaý organdarynyń reıdtik is-sharalary barysynda daýys jazǵyshy bar qalamdar, turmystyq zattarǵa jasyrylǵan beınekameralar, kózildirik jáne fleshka túrindegi qurylǵylardyń satylýy anyqtalǵanyn alǵa tartty.
«Almaty, Temirtaý jáne basqa da aımaqtarda mını-kameralar men GSM júıeleri tárkilendi, keıbir satýshylar qylmystyq jaýapkershilikke tartyldy. Alaıda bul sharalar júıeli emes, tek jeke jaǵdaıǵa qatysty. Naryq esh kedergisiz jumysyn jalǵastyryp, aýqymyn keńeıtip otyr. Erekshe alańdaýshylyq týdyratyn jaıt – syrttan qaraǵanda zańdy, keń taralǵan ári sánge aınalǵan jańa býyn qurylǵylardyń aqparatty jasyryn tirkeý múmkindigine ıe bolýy», dedi depýtat.
Sondaı-aq ol mundaı qurylǵylardyń qaýipin tek syrtqy belgisine qarap baǵalaý qate ekenin atap ótti. Onyń sózinshe, sheshýshi róldi qurylǵynyń pishini emes, baǵdarlamalyq qamtamasyz etilýi men qoldanylý tásili aıqyndaıdy.
Depýtattyq saýalda jańa býyndaǵy avtomobılderge, sonyń ishinde otandyq naryqta asa úlken suranysqa ıe Qytaı avtomobılderine de erekshe nazar aýdaryldy.
«Sonymen qatar jańa býyndaǵy avtomobılder, sonyń ishinde asa úlken suranysqa ıe Qytaı avtomobılderi, sheteldik serverler men paıdalanýshy akkaýnttary arqyly jumys isteıdi. Bul elimizdiń azamattaryna qatysty derekterdiń, sonyń ishinde qozǵalys marshrýttary men paıdalanýshylyq aqparattyń, sheteldik ıýrısdıksııalarda óńdelýine ákeledi. Qarapaıym tilmen aıtqanda, sheteldik kompanııalar bizdiń azamattarymyzdyń barlyq qozǵalystary men basqa da áreketterin baqylap, taldaı alady. Mundaı avtomobılderdiń fýnksııalarynyń qashyqtyqtan shektelýi nemese ajyratylýy faktileri bar», dedi ol.
Mútáli Ábútálip halyqaralyq tájirıbede mundaı elektronıkanyń «qatań baqylaýǵa alynǵan» sanatqa jatatynyn eske saldy. Onda mindetti sertıfıkattaý men lısenzııalaý talaptary qoıylyp, azamattyq maqsattaǵy qurylǵylar men arnaıy tehnıkanyń ara-jigi naqty ajyratylady. Bul tásil azamattardyń jeke ómirine jasyryn qol suǵylýynan qorǵaıtynyn jáne teris maqsatta paıdalanýdyń aldyn alatynyn atap ótti.
«Qalyptasqan ahýal alańdatpaı qoımaıdy. О́ıtkeni kez kelgen azamat jasyryn baqylaýǵa alynýy múmkin. Alaıda azamattardy mundaı jaǵdaıda qorǵaý mehanızmderi áli tolyq jetilmegen», dedi Mýtáli Ábútálip.
Osyǵan baılanysty depýtat birqatar naqty shara qabyldaýdy surady. Atap aıtqanda:
- Azamattardyń jeke ómiri men jeke jáne otbasylyq qupııaǵa konstıtýsııalyq quqyǵyn qorǵaýdy qamtamasyz etý;
- Jasyryn baqylaýǵa arnalǵan qurylǵylardy satýdy sertıfıkattaý jáne lısenzııalaýdy mindetteý;
- Ishki ister mınıstrligi, Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrligi, Bas prokýratýranyń qatysýymen qurylǵylar aınalymyn baqylaý sharasyn belgileý;
- Elimizdiń aýmaǵynda satylatyn jáne paıdalanylatyn jańa býyndaǵy avtomobılder boıynsha paıdalanýshy akkaýnttary men derekterdi óńdeý serverlerin Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda ornalastyrýdy jáne olardyń Qazaqstan Respýblıkasynyń qoldanystaǵy zańnamasyna sáıkes jumys isteýin qamtamasyz etý máselesin qarastyrýdy;
- Osy qurylǵylardyń aınalymyn retteý úshin keshendi quqyqtyq jáne baqylaý tetigin ázirleý.
