Infraqurylym jáne ınvestısııa
Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstri Baýyrjan Omarbekov pen Almaty oblysy ákiminiń orynbasary Rýstam Isataev Premer-mınıstrge Alataý qalasy aýmaǵyndaǵy ınvestısııalyq jobalardyń iske asyrylýy, qala qurylysy men ınfraqurylym jobalaryn júzege asyrýǵa daıyndyq barysy, óńirdi elektr energııasymen qamtamasyz etý men qajettilikterdi eskergen jaǵdaıda jańa óndiristerdi iske qosý máseleleri týraly baıandady.
Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń deregine sáıkes, búginde Alataýdyń Bas josparyna túzetýler engizildi. Injenerlik jelilerdiń salalyq shemalary, egjeı-tegjeı josparlaý jobalary men ınfraqurylymdy damytýdyń Jol kartasy bekitilgen.
Jol kartasynyń birinshi kezeńi 365,1 mlrd teńge somasyna 21 jobany júzege asyrýdy kózdeıdi. 2026–2027 jyldary qosalqy stansalar, sý jınaý toraby men gaz qubyrlary salynýmen qatar, qoldanystaǵy ınjenerlik ınfraqurylym obektilerin rekonstrýksııalaý, jańa nysandar salý josparlanyp otyr. Al 2028–2030 jyldardy qamtıtyn ekinshi kezeń 312,5 mlrd teńgege 9 jobany qamtıdy. Onyń qatarynda eki qosalqy stansa, avtomattandyrylǵan gaz taratý stansasy bar gaz qubyry, káriz tazartý nysandary men 49 shaqyrym avtomobıl joldarynyń qurylysy bar.
Jalpy alǵanda, 2050 jylǵa deıingi kezeńde ınvestısııalardyń jalpy kólemi 10,4 trln teńge deńgeıinde ınfraqurylymdyq jobalar pýly qalyptastyryldy. Onyń 3,1 trln teńgesi 2030 jylǵa deıin júzege asyrylýǵa tıis. Infraqurylymdy damytý bıýdjet qarajaty esebinen ǵana emes, sondaı-aq jeke ınvestısııalar men EPC-kelisimsharttar arqyly qamtamasyz etiletini atap ótildi.
Buǵan qosa tartylatyn ınvestısııalar jóninde aqparat usynyldy. Búginde jalpy quny 1,5 trln teńge bolatyn 32 ınvestısııalyq joba daıyn. Sonyń ishinde 20 joba belsendi júzege asyrylyp jatyr, atap aıtqanda, 8 joba – logıstıka, 6 – qurylys pen ónerkásip, 3 – týrızm, 3 – tamaq ónerkásibi salasyna tıesili. Bul jobalardyń júzege asyrylýy shamamen 1,2 trln teńge ınvestısııa tartýǵa, 22 myńnan astam jumys ornyn ashýǵa múmkindik beretini aıtyldy.
Tamaq ónerkásibi salasynda Premer-mınıstr ınvestısııanyń jalpy kólemi shamamen 360 mln dollar bolatyn «PepsiCo Central Asia» iri jobasynyń júzege asyrylý qarqynymen tanysty. Kásiporynnyń óndiristik qýaty – 21 myń tonna, munda 900-ge deıin jańa jumys orny qurylady dep josparlanyp otyr.
Sapar barysynda Premer-mınıstr Alataý qalasynda «Mars Petcare Kazakhstan» JShS-nyń úı janýarlaryna arnalǵan daıyn azyq óndirý zaýytyna bardy. О́ndiristerdi lokalızasııalaý men qaıta óńdeý ónerkásibin damytý saıasaty aıasynda iske asyrylyp jatqan joba jyldyń ortasynda bastalýǵa tıis..
Sonymen qatar, «Iconic Towers» zákirlik jobasy da nazardan tys qalmady. Onyń qurylysy týraly kelisimge byltyrǵy qyrkúıekte Memleket basshysynyń Qytaıǵa memlekettik sapary aıasynda qol qoıylǵan bolatyn. Investısııa kólemi 800 mln dollardan asady. Arhıtektýralyq tujyrymdamany ázirleýge amerıkalyq «SOM» kompanııasy tartyldy. Keshenniń jalpy aýdany 276,8 myń sharshy metrdi quraıdy. Joba eki munarany, keńselerdi, páterlerdi, qonaqúı men saýda oryndaryn qamtıdy. Jobalyq-smetalyq qujattamany ázirleý 2027 jylǵy sáýirge deıin aıaqtalyp, qurylys jumystaryn bıylǵy mamyrdan bastap, 2029 jyldyń sońyna deıin aıaqtaý josparlanǵan.
Alataý qalasynyń jobalaryn iske asyrýǵa baılanysty Almaty oblysynda elektr energııasyn tutyný kólemi ósip keledi, qazirgi deńgeıi – 750–800 MVt. Bul kórsetkish 2030 jylǵa qaraı 2 064 MVt, 2050 jylǵa qaraı 4 164 MVt bolýy múmkin degen boljam bar. Qoldanystaǵy qýat kózderiniń jetkiliksizdigi qosalqy stansalar qurylysy men rekonstrýksııany qajet etedi. Úkimet 15 qosalqy stansa salý týraly sheshim qabyldady. Bul jańa transformatorlyq qýattardy paıdalanýǵa berýge ári ınvestorlardy elektr energııasymen qamtamasyz etýge múmkindik jasaıdy.
Alataý qalasy boıynsha bekitilgen Jol kartasy aıasynda shamamen 162 mlrd teńge bolatyn qosymsha 11 qosalqy stansa salý jáne rekonstrýksııalaý josparlanǵany atap ótildi. Bul qala damýynyń turaqtylyǵy men ınvestısııalyq jobalardyń iske asyrylýy úshin negizgi shart bolyp otyr.
«Infraqurylym árqashan ozyq qarqynmen damýy kerek, biraq biz sál keshigip kelemiz. Jalpy, mundaı másele elimiz boıynsha bar. Qazir Prezıdent buǵan úlken kóńil bólip otyr. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes Úkimet qajetti qarajat bólip jatyr. Biz memlekettik qarjyny turaqtandyrý úshin salyq reformasyn júrgizdik. Bul qarajat bizge ınfraqurylymǵa salýǵa qajet. Bul aqsha eshqaıda ketpeıdi, tikeleı ekonomıkaǵa salynady. Eger memleket ınfraqurylymǵa ınvestısııa salsa, onda ınvestorlardyń senimi artyp, kele bastaıdy. Damý osydan bastalady. Basqa jol joq. Sondyqtan biz ınvestısııa salamyz ári bıyldan bastap bıýdjettiń múmkindikteri basqasha bolady. Birge jumys isteıtin bolamyz», dedi O.Bektenov.
Úkimet jobalarǵa tolyq qoldaý bildirip otyr. Qala arnaıy mártebe men qosymsha ınstıtýsıonaldyq jaǵdaılarǵa ıe. Osyǵan baılanysty Premer-mınıstr jergilikti atqarýshy organdardyń qalany damytý baǵytyndaǵy jumysyn kúsheıtýdi tapsyrdy. Prezıdent qoıyp otyrǵan mindetter aıasynda Alataý búginde iskerlik belsendilik pen ınnovasııanyń jańa ortalyǵy retinde qalyptasyp keledi. Osyǵan oraı qala sáýleti adam ıgiligine ári bızneske qolaıly orta qalyptastyrýǵa baǵyttalýǵa tıis.
Osy maqsatta «Alatau City Authority» Qory men Almaty oblysynyń ákimdigine ınjenerlik jáne áleýmettik ınfraqurylymdy damytý, ınvestısııalardy tartý, ındýstrııalyq, logıstıkalyq jáne ınnovasııalyq jobalardy júzege asyrý úshin jan-jaqty jaǵdaı jasaý tapsyryldy.
О́ńirde óńdelgen taýar úlesi 90%-ǵa jetti
Sondaı-aq Premer-mınıstr birqatar ınvestısııalyq jáne ónerkásiptik jobanyń júzege asyrylý barysymen tanysty. Almaty oblysynyń ákimi Marat Sultanǵazıev ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha óńirge 1,3 trln teńge ınvestısııa tartylǵanyn, bir jyldaǵy ósim 29,4% bolǵanyn baıandady. Ekonomıkanyń barlyq salasynda 72 541 jumys orny qurylǵan, onyń 58 528-i – turaqty jumys orny. Almaty oblysy elimizdiń negizgi ındýstrııalyq-logıstıkalyq ortalyqtarynyń biri retinde óz ustanymyn dáıekti túrde nyǵaıtyp keledi.
Sapar aıasynda Premer-mınıstr Qarasaı aýdanynyń Kókózek aýylyndaǵy shıkizattyq emes sektordy damytýmen aınalysatyn «Imagine Apple Logistics» JShS-nyń logıstıkalyq ortalyǵyn aralady. Joba qoıma, kólik jáne basqarý úderisterin biriktirýge, dıstrıbýsııalyq aǵyndardy shoǵyrlandyrýǵa, sondaı-aq ishki jáne aımaqaralyq naryqtarǵa turaqty jetkizý tizbegin qalyptastyrady. Onyń aıasynda 50 mlrd teńgeden astam ınvestısııa tartý men 1 myńnan astam turaqty jumys ornyn ashý, sondaı-aq irgeles jol men áleýmettik ınfraqurylymdy damytý qarastyrylǵan. Oljas Bektenov atalǵan logıstıkalyq ortalyqty keńeıtýge ári damytýǵa járdemdesýdi tapsyrdy. О́ńirde logıstıkalyq jobalardy júzege asyrý nátıjesinde keıingi úsh jylda qoıma úı-jaılarynyń jıyntyq aýdany 17,5 esege, ıaǵnı 8,8 myń sharshy metrden 153,9 myń sharshy metrge deıin ulǵaıdy.
Sonymen qatar Úkimet basshysy Almaty oblysynda salynǵan, ınvestısııa kólemi 74 mlrd teńge bolatyn «KT&G» kompanııasynyń zamanaýı zaýytynyń jumysymen tanysty. О́tken jyl qorytyndysynda kásiporyn jergilikti bıýdjetke túsetin salyq túsimderiniń shamamen 4%-yn qamtamasyz etti, bul onyń oblys bıýdjetiniń kiris bóligin qalyptastyrýdaǵy eleýli úlesin kórsetedi.
О́ńirdiń negizgi kásiporyndarynyń qatarynda tamaq ónimderin óndirýde júıe quraýshy bolyp sanalatyn «Mareven Fýd Tıan-Shan» kompanııasy bar. Kásiporynnyń qazirgi qýattylyǵy jylyna 160 myń tonna daıyn ónimdi quraıdy, eksport kólemi 20 myń tonnadan asady. Jalpy, byltyr óndiristi jańǵyrtýǵa 35 mlrd teńge ınvestısııalandy, 700-ge jýyq jumys orny ashyldy, bul rette qyzmetkerlerdiń 95%-y jergilikti turǵyndar. Bıyl kompanııa jańa óndiristik jelige qosymsha 4,5 mlrd teńge salýdy josparlap otyr. Bul óndiristik qýatty 170 myń tonnaǵa deıin, al qyzmetker sanyn 780 adamǵa deıin arttyrýǵa múmkindik beredi. Jalpy, 2030 jylǵa deıin «Mareven Fýd Tıan-Shan» JShS óndiristi keńeıtýge taǵy 21 mlrd teńge ınvestısııa salýǵa nıetti. Nátıjesinde, 1 myńǵa deıin jumys ornyn ashý josparlanyp otyr, bul jergilikti ekonomıkanyń damýyna ári óńirdiń azyq-túlik qaýipsizdigin nyǵaıtýǵa yqpal etedi.
Sapar barysynda agroóńdeýdi damytýǵa kóńil bólindi. Premer-mınıstr «Qapshaǵaı bıdaı ónimderi» zaýytynyń bazasynda agroónerkásiptik klasterdiń qyzmetimen tanysty. Zaýyttyń óndiristiń qýaty – 1 mln tonnadan astam, ınvestısııa kólemi – 12 mlrd teńge. Kásiporyn tek jergilikti shıkizat bazasyn paıdalanady ári eksportqa baǵdarlanǵan. Aıtalyq, bir jarym aıda shamamen 110 myń tonna ónim óndirildi, onyń 98%-y QHR naryǵyna, Ońtústik-Shyǵys Azııa elderine jetkizildi. Byltyr alǵash ret otandyq astyq Vetnamǵa jóneltildi.
Jalpy alǵanda, eksportqa baǵdarlanǵan kásiporyndardyń óndiristik qýatyn arttyrý óńdeý ónerkásibiniń eksportyn ulǵaıtýǵa yqpal etedi, tek ótken jyldyń 8 aıynda onyń kólemi 618,5 mln dollardy qurady, bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 28,5%-ǵa artyq, osylaısha eksporttyń jalpy kólemindegi óńdelgen taýarlardyń úlesi shamamen 90%-ǵa jetip otyr.
«Bizdiń maqsatymyz – qosylǵan quny joǵary ónim shyǵarý. Sondyqtan kásiporyndarǵa ósýi úshin turaqty jáne boljamdy jaǵdaılardy qamtamasyz ete otyryp, qaıta óńdeýdi, logıstıka men eksportty dáıekti túrde damytý mańyzdy», dedi O.Bektenov.
