Almatynyń ǵylymı-óndiristik qýaty zor

Instıtýt jańa býyn ıadro­lyq reaktorlaryn jáne ter­moıadrolyq qondyrǵylarǵa arnalǵan materıaldardy synaýmen aınalysady, ıadrolyq tehnologııalardy ónerkásipte, ǵylymı zertteýlerde, medısınada, sonyń ishinde onkologııalyq aýrýlardy dıagnostıkalaý men emdeý úshin ómirlik mańyzy bar radıofarmpreparattar óndirisinde qoldanady.

Búginde IаFI bazasynda 11 bazalyq eksperımenttik qon­dyrǵy, sonyń ishinde SSR-Q zertteý reaktory, synaq stendi, radıoaktıvti qaldyqtar men ıondaýshy sáýlelenýdiń paıdalanýdan shyqqan kózderi­niń qoımalary, sondaı-aq zarıadtalǵan bólshekterdiń 6 údetkish kesheni jumys isteıdi. SSR-Q zertteý reaktory men Cyclone-30 sıklotronynyń bazasynda GMP halyqaralyq standarty boıynsha akkredıttelgen elimizdegi jalǵyz reaktorlyq radıofarmpreparattar óndirisi jolǵa qoıylǵan.

Qazir ınstıtýt elimizdiń medısınalyq ortalyqtary úshin úsh radıofarmpreparat shyǵarady, onyń ishinde ıod-131, molıbden-99/tehnesıı-99m bar. Jalpy, ınstıtýt elimizdiń radıofarmasevtıkalyq qajet­tiliginiń shamamen 85%-yn qam­tamasyz etip otyr.

Oljas Bektenovke «ystyq kameralarda» belsendiligi jo­ǵary radıoaktıvti materıal­dar­men jumys júrgizý barysy kórsetildi. Keshende bes kamera bar, olardyń árqaısy­sy sáýlelengen qurylǵylar­dy bólshekteý, kesý, dánekerleý, sáýlelený kózderin synaý men radıoızotoptardy qaıta óń­deýdi qosa alǵanda, jeke-jeke kezeńderge jaýap beredi. Iаdrolyq fızıka ınstıtýtynyń bas dırektory Saıabek Sahıev IаFI ónimderi jyl saıyn 18 myńnan astam pasıentti emdeý men dıag­nostıka úshin qoldanylaty­nyn atap ótti, al ónerkásiptik radıoızotoptar Eýropa, AQSh, Ortalyq Azııa elderine eksporttalady. Sondaı-aq ınstıtýt stra­tegııalyq mańyzy bar radıoızotoptar óndirisin lokalızasııalaý boıynsha ınvestısııalyq jobalardy júzege asyryp otyr.

Premer-mınıstrge óner­kásip­tik ızotoptyq ónim týraly baıandaldy. Instıtýt ıondaýshy sáýlelený kózderiniń jalǵyz óndirýshisi bolyp otyrǵanyn aıta ketý kerek (kobalt-57, ırıdıı-192, sýrma-124). Kobalt-57 búginde Germanııaǵa, Fransııaǵa, Reseıge eksporttalady.

Jumys sapary barysynda Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek Ǵylymdy shoǵyrlandyrý aýmaq­taryn qurý men damytý tujy­rymdamasy týraly baıanda­dy. Pılottyq oryndardyń biri retinde Almaty oblysyndaǵy ıadrolyq fızıka ınstıtýty­nyń alańy belgilendi. Munda kadr­lyq áleýetti nyǵaıtýǵa, ǵylymı ınfraqurylymdy jańǵyr­týǵa, ázirlemelerdi kommer­sııa­landyrýǵa jáne joǵary teh­nologııalyq óndiristerdi iske qosýǵa baǵyttalǵan ǵylymı-tehno­logııalyq park qurý kózdel­gen. Nátıjesinde, 400-den astam ǵylymı mamandy tarta otyryp, patenttik bazany damytý qaras­tyrylyp otyr.

Búginde Iаdrolyq fızıka ıns­tıtýty 30-dan astam halyqara­lyq uıymdarmen, yntymaqtas­tyq ornatqan. Instıtýtta 4,5 myń­nan astam maman daıarlaǵan oqý orta­lyqtary jumys isteıdi, bıyl ıadrolyq krımınalıstıka boıyn­sha óńirlik oqý ortalyǵyn ashý josparlanyp otyr. Osyǵan baı­lanysty oqý jáne turý jaǵdaı­laryn jasaý úshin ótken jyl­ sońynda oqýǵa, jumys isteý­ge arnalǵan keńistiktermen jabdyq­talǵan jataqhana salyndy.

Premer-mınıstr 116 oqýshy men mamanǵa arnalǵan jeti qabat­ty ǵımaratty aralady. Joba­ny júzege asyrý turaq­ty bilim berý ortasyn qalyp­tastyrýǵa, bilikti kadrlardy tar­týǵa, sondaı-aq elimizdiń ıadrolyq klasteri jobalaryn júzege asyrý sheńberinde ǵylymı áleýetti da­my­týǵa yqpal etetini atap ótildi.

Sonymen qatar Úkimet basshysy Almatyda «Alataý» ınnovasııalyq tehnologııalar parki» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵyn aralap kórdi. AEA jo­ǵary tehnologııalyq óndiris­terge jáne R&D-ge arnalǵan alań retinde damyp keledi. Búginde onyń qatysýshylarynyń sany – 203 kompanııa. Qazirge deıin rezıdentter shamamen 399 mlrd teńge ınvestısııa salǵan, 7,2 myń turaqty jumys orny qury­lyp, 1 trln teńge somasynda ónim óndirilgen jáne qyzmet kór­setilgen. Búginde AEA aýmaǵynda quny 265 mlrd teńge bolatyn 1000 jumys orny bar 24 joba júze­ge asyrylyp jatyr, sonyń ishin­de 2025 jyly 355 jumys orny qurylǵan 19 mlrd teńgelik 6 joba iske qosyldy.

Almaty qalasy ákimdiginiń deregi boıynsha AEA aýmaǵy is júzinde 94% tolǵan, bos ýchaskeler 7,7 ga quraıdy, biraq jumys isteý merzimi 2027 jyldyń aıaǵymen shektelip otyr, bul kapıtaldy kóp qajet etedi ári uzaqmerzimdi jobalardy júzege asyrýdy qıyndatady,  ınvestorlarǵa da tıimsiz. Osyǵan baılanysty, Premer-mınıstr AEA-nyń paı­dalaný merzimin uzartýdy, onyń aýmaǵyn keńeıtýdi, sondaı-aq jańa joǵary tehnologııalyq óndiristerdi ártaraptandyrý men iske qosý jónindegi mindetter­di eskere otyryp, ruqsat etil­gen qyzmet túrleriniń tizbesin tolyq­tyrýdy tapsyrdy. Sondaı-aq sapar barysynda Úkimet basshysyna AEA aýmaǵynda ornalasqan  kásiporyndardyń jumysy týraly baıandaldy.