О́nerkásip óristep, turmys túzelgen

Aýdannyń ótken jylǵy ekono­mı­ka­lyq kór­set­kishterine kóz júgirtsek, aýyl shar­ýa­­shylyǵy ónimderiniń kólemi 29 mlrd 780 mln teńgege jetip, naqty kólem ındeksi 100,5%-dy quraǵan (2024 jyl­dyń sáıkes kezeńi 21 mlrd 28 mln teńge). Aýdan kóleminde 29 790 ga (2024 jyly 27 887 ga) jer paıdalanylǵan. Mal azyǵy 206 921 tonnany qurap 102,6%-ǵa oryndalǵan, syrttan 37 465 tonna shóp satyp alynǵan. Mal basynyń sany: iri qara – 53 040, jylqy – 29 170, qoı-eshki –
239 663 bas. Aldyńǵy jyldyń osy mer­zimdegi kórsetkishterimen salys­tyr­ǵan­da mal basy anaǵurlym ósken.

Tehnıkalyq bazany jańartý kórset­kishi de joǵary. Byltyr «QazAgroQarjy» AQ arqyly 5%-dyq lızıngpen 411,2 mln teńgege 31 birlik aýylsharýashylyq tehnıkasy satyp alynǵan. Úsh jyl buryn 88 mln teńgege 7 jańa tehnıka, 2024 jyly 192 mln teńgege 20 jańa tehnıka alynǵan.

– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń elimizdiń áleýmettik-ekono­mı­kalyq damý máseleleri jónindegi keńeıtilgen keńeste sóılegen sózinde: «Atqarýshy jáne ókildi bılik arasynda tıimdi qarym-qatynas ornatý óte mańyzdy. Qajet bolsa, olar birin-biri tolyqtyryp, qoldap otyrýy kerek. Munyń bári memlekettik saıasatty tıimdi júzege asyrýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq el múddesin eskere otyryp sheshim qabyldaýǵa jol ashady», dep atap ótti. Ákimdik halyqpen tyǵyz qarym-qatynas ornatyp, olardy tolǵandyryp júrgen máselelerge jiti nazar aýdaryp keledi. Kóterilgen 193 problemalyq máselelerdiń kartasy daıyndalyp, birtindep sheshimin taýyp jatyr. Aldaǵy ýaqytta oblys ákimi bekitken problemalyq máse­le­ler­di oryndaý jónindegi 2023–2027 jyldarǵa arnalǵan Jol kartasyna sáıkes, qarajattyń bóliný múmkindigine qaraı, jobalyq-smetalyq qujattamalar ázirleý, jer telimderin qarastyrý, ınjenerlik ınfraqurylymdy damytý, qurylys-montaj jumystaryn kezeń-kezeńimen iske asyrý, ózge de tıisti ju­mys­tar atqarylady, – deıdi aýdan ákimi Nurbaqyt Teńizbaev.

Aýdan ákiminiń málimetinshe, «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy júıeli júzege asyrylǵan. Baǵdarlama aıasynda 291 jobanyń 2,1 mlrd teńgege ótinim qujattary jınalyp, 2024 jyly 169 kásipker 1 mlrd 364 mln teńge nesıe alsa, ótken jyly 11 kásipker 139 mln teńge nesıe alyp, óz isterin shıratqan. Joba aıasynda aýdanda 38 aýyl sharýashylyǵy óndiristik kooperatıvi qurylyp, 15 koope­ratıv 377,7 mln teńge nesıelerin alyp, jumystaryn jolǵa qoıǵan. Sonymen qatar «О́ńirlerdi damytý baǵdarlamasy» arqyly Uzynbulaq, Qarabulaq, Jaıdaqbulaq eldi mekenderine mal dárileý oryndaryn qorshaýǵa 11,3 mln teńge bólinip, jumystar tolyq aıaq­talǵan.

Byltyr aýdanda nysanaly maqsatpen jerin paıdalanbaı otyrǵan menshik ıeleriniń kelisimsharttaryn birjaqty buzý, qaıtarý jumystary nátıjesinde 7 718 ga (sot sheshimimen qaıtarylǵany 2100,73 ga, óz erkimen 5 617 ga) jer kólemi aýdannyń jer qoryna qaıtaryldy.

Aýdanda kásipkerlik salasy qarqyndy damyp keledi. Búginde 3350 shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektileri tirkelgen (241 zańdy tulǵa, 1 385 jeke kásipker, 1 724 sharýa qojalyqtary).

О́nerkásip óndirisiniń kólemi 17 mlrd 289 mln teńgeni qurap, naqty kólem ındeksi 84,4%-ǵa oryndalǵan. Negizgi kapıtalǵa tartylǵan ınvestısııalar kólemi – 9 mlrd 843 mln teńge, naqty kólem ındeksi 204,0%-ǵa oryndalǵan (2024 jyly – 1 mlrd 994 mln teńge).

2005–2027 jyldary 24,9 mlrd teńgeni quraıtyn 12 ınvestısııalyq jobany iske asyrý josparlanǵan. Nátıjesinde, shamamen 370-ten asa jańa jumys orny qurylady. Tarqatyp aıtar bolsaq, bıyl quny 2,5 mlrd teńgelik «Kegen Mıasprom» JShS «Et kombınaty» jobasyn iske asyrady. Aqtasty aýylynyń mańyndaǵy bul óndiris ornynda 50 jańa jumys orny ashylyp, bir aýysymda 10 tonna et óndiriletin bolady. «SPK Talas» óndiristik kooperatıvi jylyna 300 tonna sút óńdeýmen aınalyspaqshy. Onda 50 adamdy jumyspen qamtý josparlanǵan. Jobanyń quny – 911 mln teńge. 2024 jyly 400 mln teńgege sút baǵytyndaǵy asyl tuqymdy semental iri qara maly satyp alynǵan.

Kegen aýdanyna jol tartqan jolaý­shy­nyń nazaryn aýdararalyq nysandar kóp. Sonyń biri – «AZS Sompass Group» JShS «Almaty – Kegen» tas jolynyń boıynan salyp jatqan keshen. Jer ýchaskesiniń kólemi – 2 ga. Quny 2,8 mlrd teńgeni quraıtyn joba aıasynda janar-janarmaı quıý beketi, meımanhana, qoǵamdyq tamaqtaný orny, elektrli avtokólik zarıadtaý, jedel qyzmet kórse­tetin dúken salý josparlanǵan.

– Bul jerde elimizdegi eń úlken janar-jaǵarmaı beketi boı kóteredi. Qazirgi qystyń kózi qyraýda da qurylys jumystary júrip jatyr. Munda týrısterge qolaıly zamanaýı avtoturaq pen tikushaq qonatyn alań da salynady. О́tken jyly bastalǵan aýqymdy joba aldaǵy jazda tolyq aıaqtalady. Ke­shenniń júzege asýyna jyl saıyn týrıs­ter aǵynynyń artýy sebep. О́tken jyly aýdanymyzǵa kelgen týrıster sany 600 myńǵa jetti. Sondaı-aq «ASK Capital» JShS «Qara shatqal» týrıstik aımaǵynan aspaly kópir salýdy jos­parlap otyr. Jobanyń quny – 1 mlrd teńge. Búginge deıin 200 mln teńge qarjy ıgerildi. 5,5 ga aýmaqta 30 adam turaqty, 20 adam merzimdik jumyspen qamtylady. Týrıstik nysanda tamaqtanatyn oryn, fotoalań, átkenshek, shatqaldy tamashalaıtyn arnaıy oryndar ashyldy. Munda Kólsaı, Qaıyńdy kólderine baratyn jolaýshylar aıaldamaı ótpeıdi. Sondyqtan bolashaǵy zor alańǵa elektr jelisin tartýǵa aýdan qarajaty esebinen 57 mln teńge bólinip, iske qosyldy, – deıdi aýdan ákimi.

Jergilikti jurt «Kórtoǵaı» ataıtyn aımaq adam tanymastaı túrlenip, jańa týrıstik nysanǵa aınalyp keledi. Munda qazirdiń ózinde tabıǵatty tamashalaýshylar qatary qalyń. Joba tolyq júzege asqanda, joǵary-tómen, árli-berli qatynaýǵa arnalǵan zipline jelisi, aýmaǵy 200 sharshy metr bolatyn qazaq meıramhanasy, 400 sharshy metrlik eýropalyq as úı iske qosylyp, 30 zamanaýı shatyrlar tigilip, 20 qonaqúı, 15 zamanaýı panoramalyq kıiz úı, ekstremaldy áınekkópir calynyp, atpen serýen­deý, velosıpedpen júrý, balyq aýlaý oryndary ashylsa, otandyq týrızmniń qalaýly oryndarynyń biri bolary anyq.

Aýdanǵa tartylǵan ınvestısııalyq jobanyń biri – «Slava Munaı Servıs» JShS jerasty taý kenin óndirýdi bastady. Josparlanǵan qýaty – 500 myń tonna. Jobalyq quny 4,6 mlrd teńgeni quraıtyn óndiris ornynda 75 adam jumyspen qamtylatyn bolady.

«Kegen Gıdro» JShS qýattylyǵy 4,0 MVt, jobalyq quny 5 mlrd teńge bolatyn sý elektr stansasyn salýdy bastady. Qazirde sý elektr stansasyn salý maqsatynda damba salynatyn oryndy daıyndaý jumystary júrgizilip jatyr.

Aýdandaǵy taǵy bir jaǵymdy jańalyq – «Mergen Holding» JShS Kegen aýylynda quny 1,2 mlrd teńge, jyldyq qýaty 2 myń tonnaǵa deıin bolatyn bııa­zy júnin tereń óńdeý, daıyn ónimge deıin óndirý jobasyn iske asyryp jatyr. Osy seriktestik aýdan ortalyǵynan quny 500 mln teńge bolatyn sút óńdeý zaýytyn salýdy da jos­parlap otyr. Búginde zaýyt­tyń irgetasyn quıý jumystary júrip jatyr. Bıyl «Satybaldına» JK taǵy bir sút ónimderin óńdeý zaýytyn júzege asy­rmaqshy.

«The Secret Corp» JShS «Kólsaı kólderi» ulttyq tabıǵı parkinde qoǵamdyq avtoturaq qurylysyn salýdy josparlap otyr. Jobanyń quny – 925 mln teńge, 18 jumys ornyn qurý kóz­delgen. «7Solors» JShS Keńsý óze­ninen jylyna 500 tonna forel ósiretin sharýashylyq ashýdy qolǵa almaqshy. Joba quny – 200 mln teńge. Jalpy, tabıǵı parkke ótken jyldyń on aıynda 589 905 týrıst kelgen. Sondaı-aq Kegen ótkizý beketinen Qyrǵyzstanǵa sol ýaqyt aralyǵynda
187 438 adam ótse, Sharqudyq alpınıstik lagerine 700-den asa týrıs­ kelgen.

Aýdan ortalyǵy – Kegen aýylynyń irgesi keńeıip keledi. Keıingi jyldary júzdegen jańa úı boı kóterdi. Aýyldyń kireberisinen arka qurylysyn salýǵa 185,8 mln teńge bólinip, tolyq ıgerildi. Aýdandyq máslıhat ǵımaraty kúrdeli jóndeýden ótti. Sondaı-aq shekara qyzmetkerlerine arnalǵan jylytý pýnktterin ornatýǵa 40 mln teńge qarastyrylyp, 62 mln 720 myń teńgege 8 pýnkt ornatyldy.

Byltyr áleýmettik mańyzy bar bir­qa­tar jobalarǵa qarjy qaras­ty­ryl­dy. Tasashy aýyldyq ákimdiginiń ǵımaraty, Jylysaı aýylynyń Mádenıet úıi salynyp, paı­­dalanýǵa berildi.

Aýdandaǵy 34 eldi mekenniń 31-i ortalyqtandyrylǵan aýyzsýmen qam­tylǵan, qamtý deńgeıi 91%-dy qu­raıdy. Adam sany az Myńjylqy, Qyzyl­jar, Moınaq (Qoltyqbastaý) eldi mekenderi aýyzsýmen qamtylmaǵan.

– Aýdanymyzda taý týrızm klas­terin damytýǵa qolaıly oryndar jet­kilikti. Sonyń biri – Tuıyq aýylyn­da­ǵy sarqyramaǵa (2,7 mln teńge), Qara­bu­laq aýylyndaǵy lagerge (2,1 mln teńge), Orta Merki (2,1 mln teńge), Shet Merki (2,1 mln teńge), A.Núsipbekov aýy­lyndaǵy etnoaýylǵa (1,4 mln teńge) elektr jelilerin tartý jumystaryna JSQ-syn jasaýǵa 8,3 mln teńge bólinip, memlekettik saraptamadan ótip, bıylǵy jylǵa bıýdjettik ótinim usynyldy, – degen aýdan ákimi shalǵaı eldi mekenderge de jiti nazar aýdarylyp, kórkeıýine kóńil bólinip otyrǵanyn atap aıtty.

Aýdannyń densaýlyq saqtaý salasynda 31 emdeý mekemesi bar (1 aýdan­dyq aýrýhana, 7 dárigerlik ambýla­to­rııa, 6 feld­­­­sherlik akýsherlik, 17 medı­sınalyq pýnkt). Olarda 50 dáriger, 211 orta býyn, 71 kishi býyn medısına qyzmetkerleri jumys jasaıdy.

11 mádenıet úıi, 4 aýyldyq klýb, 13 kitaphana, 1 tarıhı-ólketaný mura­jaıy jumys istep tur. «Kegen» ha­lyq teatrynyń ujymy Beksultan Ja­keev­tiń «Taǵdyr», Qolǵanat Murattyń «Muǵalim», Israıl Saparbaıdyń «Syǵan sere­na­dasy» spektaklin aýdan halqyna usy­nyp, kórermen qoshemetine ıe boldy.

– Aldaǵy ýaqytta aýdannyń áleý­met­tik-ekonomıkalyq damýyn jedeldetý maqsatynda túrli salalarǵa ınves­­­­tısııa tartý, ınfraqurylymdy je­til­dirý, jańa jumys oryndaryn ashý baǵytynda naqty sharalar júzege asyrylady. Bul óz kezeginde aýdan turǵyndarynyń ál-aýqatyn arttyrýǵa, kásipkerlikti damytýǵa, óńirdiń turaqty ósimin qamtamasyz etýge yqpal etedi. Sonymen qatar bilim berý, densaýlyq saqtaý, máde­nıet, aýyl sharýashylyǵy salalarynda da aýqymdy jumystar atqarylyp, halyqtyń ómir súrý sapasyn jaqsartý baǵytynda jańa jobalar júzege asady. Investısııalyq múmkindikterdi tıimdi paıdalaný arqyly óńirimizde iri kásiporyndar men shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa qolaıly jaǵdaı jasalady, – dep qorytty aýdan basshysy.

Almaty oblysy,

Kegen aýdany