Iá, qazaq teatry men kıno óneriniń tarıhynda aty altyn árippen jazylǵan tulǵalar bar. Solardyń biri – akterlik taǵdyryn tutas bir dáýirmen sabaqtastyrǵan, sahna men ekranda adam janynyń tereń ıirimin sóıletken Mákil Qulanbaev. Akter 1926 jyly Almaty oblysynda dúnıege kelgen. Ákesi – temir ustasy. Otbasyndaǵy úmit – bala Mákil dáriger bolsa degen tilekpen astasqan. Biraq soǵys jyldarynyń aýyr tynysy, aýyl tirshiliginiń qataldyǵy men ishki sezimtaldyq jas Mákildi basqa arnaǵa buryp áketti. Onyń aty – óner.
Bolashaq akter áıgili ártis Elýbaı О́mirzaqovty ózine rýhanı ustaz sanady. Bala kezinde «Raıhan» fılminiń túsirilimin kórip, óner ıesiniń oıynyna tánti bolǵan ol keıin sahnada birge júrip, akterlik bolmystyń tereń syryn uǵyndy. «Ártis adam minezin zertteı bilýi kerek» degen Elýbaı О́mirzaqovtyń ósıeti onyń shyǵarmashylyq ustanymyna aınaldy. Sonyń áseri bolsa kerek, Mákil Qulanbaevtyń sahnadaǵy obrazdary árdaıym minezge baı, psıhologııalyq tereńdigimen erekshelendi. «Aqan seri – Aqtoqtydaǵy» – Qońqaı, «Alýadaǵy» – Nazarbek, «Móldir mahabbattaǵy» – Ábýtálip bolys, «Mahambettiń jebesindegi» – Mahambet, «Ál-Farabıdegi» uly oıshyl syndy bıik beıneler – sýretkerlik kemeldiktiń kórinisi edi.
Al akterdiń kıno ónerindegi eń jarqyn róli – «Meniń atym – Qoja» fılmindegi Qarataı beınesi. Kıno ony halyqqa jaqyndatty. Qarataı – qatal kúlkisi bar, qabaǵynyń astynda muń jatqan adam. Ol – ómirden alynǵan beıne. Kórermen ony jek kórmedi. Sebebi, tanydy. Bul – akterdiń jeńisi edi. Osy ról arqyly Mákil Qulanbaev búkilodaqtyq deńgeıde tanyldy. Qarataıdyń ishki ıýmory, ulttyq bolmysy, adamdyq minezi kórermen jadynda saqtalyp qaldy. Sonymen qatar «Balalyq shaqqa saıahat», «Alpamys mektepke barady», «Altyn kúz» sekildi fılmderde de este qalarlyq obrazdar jasady.
Al daýys… Daýys – onyń ekinshi sahnasyna aınaldy. Akter «Qazaqfılmmen» qatar «Lenfılm», «Mosfılm» stýdııalarynda jumys istep, dýblıaj salasynda da mol eńbek etti. Radıodan estilgen Erden atanyń meıirimdi úni, Jumbaqbaı atanyń jumsaq mysqyly talaı balanyń esinde qaldy. Kórinbeı turyp, kórinip sóıleı bilý – sırek talant.
Mine, qazaq ónerine osynshama tabys ákelgen daryndy akterdiń ónerdegi taǵdyryn bir-aq sát, sát bolǵanda da tarydaı shybyn, durysy shybynǵa degen senim sheshkenin bilesiz be?
Almatydaǵy mektep-ınternattyń tar dálizderi sol kúni ózgeshe tynystap turǵandaı edi. Kádimgi sabaq, kádimgi kún. Biraq sol mezettiń ishinde jasyryn turǵan taǵdyr baryn bala Mákil qaıdan bilsin! Teatr stýdııasyna irikteý júrgizip júrgen Olga Pyjova men Borıs Bıbıkov onyń júzinen ózgeler baıqamaǵan bir ushqyndy kórdi. Ákki ustazdar aıǵaıy joq, artyq qımyly joq balanyń ishinde tynymsyz qozǵalǵan áldebir álem baryn jazbaı tanydy. Sóıtip, synap kórýge bekindi. Tapsyrma qarapaıym – kózge kórinbeıtin shybyndy ustaý. Bul – qımyldyń emes, qııaldyń synaǵy edi. Mákil orys tilin jete túsinbese de, tapsyrmanyń janyn uqty. Ol bos aýany qarmaǵan joq, sol sátte kózge kórinbeıtin tirshiliktiń bar ekenine áýeli ózi sendi. Qol qımyly, kóz janary, tynysy – bári bir sátke shyndyqqa aınaldy. Sahna zańyn áli bilmegen bala sonda akter bolýdyń eń basty shartyn – ótirik aıtpaý men senýdi sol mezette-aq boıyna sińirip úlgerdi.
Osy bir kózge ilinbes etıýdten keıin onyń joly teatr ýchılıshesine buryldy. Bul – jaı ǵana oqý orny emes, bolashaq taǵdyrdyń tabaldyryǵy edi. Olga Pyjova oǵan ónerdiń álippesin úıretse, Asqar Toqpanov sahnanyń qatal da ádil zańymen tanystyrdy. Ol Mákilge sahnanyń oıynshyq emes, adam janyn tarazylaıtyn ádemi álem ekenin uqtyrdy.
Sol kezden bastap Mákil úshin sahna jaı ǵana qaqıǵan eden men qozǵalmaly shymyldyq emes, qasıetti keńistikke aınaldy. Ár qadamy, ár sózi, ár tynysy eseppen emes, ar-uıatpen ólshenetin orta boldy. Mákil akterlikti mamandyq dep emes, taǵdyrdyń ózi dep qabyldady. О́ıtkeni ol bul joldy tańdaǵan joq – óner Mákildi tańdaǵan bolatyn.
Sanaly ǵumyryn sahna men kınoǵa arnaǵan akterdiń ónerdegi adal eńbegi eleýsiz qalǵan joq. Ataq aldy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty atandy. Biraq onyń eń úlken marapaty – kórermenniń esinde qalýy edi. Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Mákil Qulanbaev 1993 jyly ómirden ótti. Al sahnada qaldyrǵan izi, somdaǵan rólderi men ónerge degen adaldyǵy – ýaqyttan ozǵan mura. Bir kezde ushqan shybyndy ushqyr qııalymen ustaı bilgen bala keıin tutas bir dáýirdiń rýhyn sahnada sóıletti. О́lmes ónerdiń qudireti de, mine, osynda jatqan edi.
