Iá, qus bitkenniń tynymsyz qozǵalysy syrtyldaǵan saǵatpen para-par sekildi kórinedi. Ekeýi de bir sátke damyl tappaıdy. Qozǵalýdan múlde sharshamaıdy. Olardyń úninde qulaqqa maıdaı jaǵatyn áýen tunyp turǵandaı kúı keshesiń. San túrli daýys janyńdy emdeıtindeı, saǵynysh dertinen saýyqtyratyndaı bolady da turady. Qanatyn qaqqany da aıryqsha áser syılaıdy. Keıde solardyń sanatyna qosylǵyń keledi. Alaıda, «usharǵa qanatym joq, neǵylaıyn»...
Zymyrandaı zýlaǵan jyldar tizbegi jylystaǵan saıyn ótken shaqty saǵynatynymyz taǵy bar. Bala kúnimizde kók júzinde bezek qaǵyp ushqan qarlyǵashty kórý qazir muńǵa aınaldy. Kóktemmen birge jetken jyl qusy aýyldaǵy qara shańyraqqa uıa salýshy edi. Al qazir she?
Aqıyq aqyn Muqaǵalı Maqataev «aıyr quıryq naý qusym» dep jyrlaǵan kók perishtesin úı túgili aýladan kóre almaı júrmiz. Nege? Saýal bar. Biraq sol suraqqa jaýap taba almaı daǵdaryp qala beremiz. Adamdardan jerindi me? Qos qanatty sulý qus eki aıaqty dosynan jerindi me eken? Kim bilsin...
Qazir jýsan ısi ańqyǵan boz dalany boztorǵaıdyń úni terbep turǵandaı kúı keshemiz. Baıtaqty dýmanǵa bólegen onyń shyryly qulaqqa talyp estiledi. Qaıda júr eken dep ár qıyrǵa kóz tastap, qamyǵasyń, jabyǵasyń. Kók tósin shıyrlap ushqan sol qus bir ýaqytta dál tusyńnan samǵap ótedi de, ǵaıyp bolady. Úninde ózine tán sarqylmas muń bardaı kórinedi. Iá, áredik qasyńnan zymyraıdy, qanatyn sermep pyr etedi, sol kezde júrek dir etedi.
Qazaq halqynda dál osy boztorǵaı qusyna arnalǵan án az emes. Sol týyndylardyń qaı-qaısysy bolsyn, júrek qylyn qozǵaıtyny, oıyńdy onǵa bóletini anyq. Bákir Tájibaevtyń sózine jazylǵan Eskendir Hasanǵalıevtiń «Boztorǵaıy» da sanany san saqqa júgirtedi. Ándi tyńdap otyryp birde janyń rahat tapsa, endi birde sen de tereń oı shyrmaýyna túsip, toryǵasyń.
«Tirshilikte aınymasqa taǵdyr qosqan,
Qus ediń ǵoı, keń dalaǵa baýyr basqan.
Aıazdardan tońbaısyń ba, boztorǵaıym,
Jyly uıańa qonbaısyń ba, boztorǵaıym», dep bastalatyn bastapqy tórt tarmaqtyń ózi júrekke jyly tıetini ras.
Butaqqa qonaqtaǵan boztorǵaıdyń dirili kóz aldyńa elesteıdi. Qos qanatty qus jolyna qaraılaǵan qanshama adamnyń kóńiline muz qatyp, janaryna móldir shyq tunyp, boz dala tósinde jany jabyrqap júr eken dep oıǵa shomasyń. Án mátininen eki qanatyn sermegen qus pen eki aıaqty adam arasyndaǵy beımálim bir baılanysty izdeısiń. Saǵynysh sazy burqyrap turǵan án ıirimderinen týǵan ólkege degen qurmettiń taby seziletindeı kórinedi.
Tolyqtaı muz jamylǵan Antarktıdadan basqa qurlyqtyń barlyǵy boztorǵaı úshin qasıetti meken sanalady eken. Ǵalymdar dál osy boztorǵaı tynyshtyqty súıetin qus ekenin talaı ret dáıektep aıtqany jadymyzda jańǵyryp tur ǵoı. О́z tynyshtyǵyn kúzetkendikten bolar, janyna jaqyndasań birden úrkip usha jóneledi. Mańaıyna qarys qadam jolatqysy kelmeıtindeı kórinedi. Kim bilsin, bálkim boıyn áldebir qorqynysh sezimi bıleıtin shyǵar... Múmkin adam bitkennen alshaq júrgisi keletin bolar. Bul da biz úshin sheshimi joq jumbaq sekildi kórinedi.
«Dalany men de,
súıemin sendeı,
baýyrmal qusym!
Nazyńnan ásem,
sazyńnan ásem,
jańylma, qusym!
Taýqymet tartyp
toryqpa, janym,
qoryqpa, janym.
Qushaǵymdy ashyp,
Keýdeme basyp,
Bereıin jalyn»,
dep keletin án shýmaqtary da janǵa jylylyq syılaıtyny anyq.
Jýsan ısi ańqyǵan boz dalanyń ár qyraty men oıpańy, uzaq qarasań kóz talatyn muzart shyńy da, gúrildep aqqan ózeni de, tóbesinen tónip ushqan qustar syzǵylap sýret salǵan aıdyny da baǵasy joq baılyq. Boztorǵaı úshin de solaı ekenine eshkim talasa qoımas. Ol da boıy úırengen jerden jyraqtaǵysy kelmeıdi. Atyraý men Altaı arasyna deıin sozylǵan qazaq dalasyn dál siz ben biz sekildi súıetini anyq. Boztorǵaı bizden sál alystasa boıymyzdy sharpyǵan saǵynysh alaýyn qanatyna qondyryp áketkendeı kúı keshemiz...
Iá, Bákir Tájibaev pen Eskendir Hasanǵalıevtiń júregin jaryp shyqqan «Boztorǵaıdy» qal-qaderinshe shyrqaǵan ánshi jetip-artylady. Biraq bizge Saıat Medeýovtiń oryndaýy jaqyn sekildi. Onyń da júreginde bir boztorǵaı ushyp júrgendeı sezinemiz...
