О́ndirisi óristep, yrysy eselengen óńir

Indýstrııa salasynda kóshbasshy

Jyl qorytyndysynda óńir ekonomıkasynyń naqty kólem ındeksi 110,6%-dy qurady, bul barlyq negizgi salalarda turaq­ty ósim baryn kórsetedi.

Memleket basshysy belgilep bergen strategııalyq mindetterdiń biri – jańa Alataý qalasyn halyq­aralyq ındýstrııalyq hám iskerlik hab retinde damytý. Bul jobany júzege asyrý búkil oblystyń ónerkásiptik áleýetin damytýǵa qýatty serpin beredi.

2025 jyldyń qorytyndy­syn­da óńirde ónerkásip óndirisiniń kó­lemi 10,1%-ǵa ósip, 2,6 trln teńgege jetti. Almaty oblysy azyq-túlik óndirisi boıynsha elimizde birinshi orynǵa berik ornyqqan. Ekonomıkanyń shıkizattyq emes sektory da qatar damyp keledi.

Jyldyń mańyzdy joba­larynyń qatarynda «Galanz Bottlers» kompanııasynyń ón­diris aýqymyn keńeıtý, sondaı-aq Qarasaı aýdanynda alıýmınıı radıatorlaryn shyǵaratyn «SL Group» JShS zaýytyn iske qosý oqıǵalary bar. Jobaǵa salynǵan ınvestısııalar 7,3 mlrd teńgeni qurady, 100 turaqty jumys orny qurylyp, ónimniń ımportyn almastyrýǵa qol jetkizildi.

Almaty oblysy ákiminiń oryn­­basary Rýstam Isataev atap ótken­deı, Alataý qalasynda 32 negizgi ınvestısııalyq jobadan tura­tyn pýl qurylǵan. Bekitilgen damý tujyrymdamasyna sáıkes olar­dyń 25-i tórt klasterge bólin­gen, atap aıtqanda, óndiristik-tamaq, logıstıkalyq, týrıstik, sondaı-aq akademııalyq, farmasev­tıka­lyq. Aýqymdy farmasev­tı­ka­lyq klaster qurý úshin «Hanteng BioPharma» halyqaralyq konglo­meratyna jer telimin bólý stra­tegııalyq mańyzdy qadam boldy. 

Agroónerkásiptiń áleýeti joǵary

Agroónerkásip kesheni ekono­mı­ka­nyń negizgi sektory ári oblystyń iri jumys berýshisi bolyp qalyp otyr. Onyń tıimdiligi rekordtyq kórsetkishterge jetti, ıaǵnı bıýdjettik sýbsıdııalardyń árbir teńgesine 17 teńge jalpy ónim óndirildi.

Aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónim kólemi 798,4 mlrd teńgeni qurady. Byltyr agroónerkásip keshenine 148 mlrd teńge ınves­tısııa tartyldy. Qazirgi zaman­ǵy agrotehnologııalar qarqyn­dy engizilip jatyr, sýdy únemdeı­tin sýarmaly jer kólemi 3,3 esege ulǵaıyp, 66 myń gektardan asty. Bul aımaqtyń júgeri, alma, soıa ósirýdegi kóshbasshy ornyn saq­tap qalýǵa múmkindik berip otyr.

Almaty oblysy elimizdegi qus eti óndirisiniń jalpy kóleminiń 28,7%-yn qamtamasyz etedi ári et óndirý jóninen respýblıkada ekinshi orynda tur – 133,9 myń tonna.

Áleýeti mol jobalar

Almaty oblysynda júzege asyrylyp jatqan jobalar kesheni óńir ekonomıkasyn damytýdyń tutas tetigi retinde qalyptasqan. Bul óńirdi shıkizatqa táýeldi modelden óńdeýshi ekonomıkaǵa kóshirýge, eksportty ulǵaıtýǵa, ımportqa táýeldilikti azaıtý­ǵa, qala men aýyldyq jerlerde jańa jumys oryndaryn ashýǵa baǵyttalǵan.

Oblysta 9 sút óńdeý kásiporny jumys isteıdi. Onda daıyn ónim óndirý kólemi 9,3%-ǵa ósip, 241 myń tonnaǵa jetti, saýylǵan sút kólemi – 313 myń tonna (+7,9%),  al eksport – 31,8 myń tonna (+15,7%).

Qosylǵan quny joǵary taýarlar segmenti qarqyndy damyp keledi. Bul baǵytta «Dáýlet-Beket» JShS (túıe sútinen jasalatyn ónimder) men «NEO Milk» JShS (balalarǵa arnalǵan jáne arnaıy taǵam ónimderi) sııaqty kásiporyndar tabysty jumys istep jatyr. Atalǵan óndirister fermerlerge turaqty ótkizý nary­ǵyn qamtamasyz etse, halyqqa sapa­ly ónim usynady, al el úshin eks­port kólemin arttyryp, valıýta­lyq túsim ákeledi.

О́ńir elimizdegi júgeri egis alqaptarynyń 28%-yn qamtıdy (49 myń gektar). Jalpy ónim kólemi – 347 myń tonna. Búginde onyń 20%-y óńdeledi, alaıda «Azııa Agro Fýd» JShS, «Kók Teńiz» JShS, «Qaz Eco Dan» JShS jáne «Harvest Agro Holding» jobalarynyń iske asyrylýy nátıjesinde bul kórset­kish 67%-ǵa deıin ósip keledi. Bul krahmal, sırop, sondaı-aq tamaq, farmasevtıka ónerkási­bine arnalǵan ıngredıentterdiń eksporttyq áleýetin aıtarlyq­taı kúsheıtedi. Krahmal eksporty qazirdiń ózinde 34,1%-ǵa artyp, 27,3 myń tonnaǵa jetti.

Oblys eldegi qus eti óndirisiniń 28%-yn qamtamasyz etedi. Jalpy óndiris kólemi 133,8 myń tonna, eksport – 11,9 myń tonna ($16,6 mln). «Prıma Qus» JShS óndiris qýatyn 105 myń tonnaǵa deıin ulǵaıtyp, ımportqa táýeldilikti azaıtý­ǵa, jańa jumys oryndaryn qurýǵa yqpal etedi.

«Balyq mektebi» ortalyǵy jumys istep tur, jalpy quny 2,3 mlrd teńge bolatyn 6 joba iske qosyldy. Taýarly balyq óndirisi 16%-ǵa, eksport kólemi 27%-ǵa artty. Balyq ónimi Danııa, Nıderland jáne Polshaǵa eksporttalady.

Jalpy quny 12 mlrd teńge «Qapshaǵaı bıdaı ónimderi» JShS jobasynyń iske qosylýy 150-den astam jumys ornyn quryp, ósimdik maıy, un jáne qurama jem ónimderin eksporttaýǵa múmkindik berdi. 

О́nimdi qaıta óńdeý salasyndaǵy jetistik

Jalpy, oblystyń tamaq óner­kásibinde 504 mlrd teńgege daıyn ónim óndirildi. 2025 jyly aımaq óz kórsetkishterin dáıekti túrde jaqsarta otyryp, jetekshi oryn­ǵa shyqty. 2023 jyly oblys 11% úlespen ekinshi oryndy, 2024 jyly da 12,7% úlespen ekinshi oryndy, al 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha 13% úlespen birinshi oryndy ıelendi.

Budan basqa, Almaty oblysy elimizde balmuzdaq jasaýdan kósh bastap tur – 63%: el boıynsha jalpy kólemi 61 myń tonna bolsa, onyń 38 myń tonnasy osy óńirden shyǵady.

Tamaq ónerkásibi úshin mańyzdy oqıǵa – 2026 jylǵy naýryzda «PepsiCo» kompanııasy zaýytynyń iske qosylýy, sol kezde Lay’s chıpsileriniń birinshi partııasy shyǵarylatyn bolady. Joba boıynsha Almaty, Pavlodar jáne soltústik oblystardyń fermerlerimen tereń kooperasııa jasaý qarastyrylǵan. Úsh jyl ishinde arnaıy kartopty jetkizýdi tolyqtaı oqshaýlaý josparlanyp otyr, bul búkil agrarlyq sektor úshin eleýli mýltıplıkatıvti áser bermek. 

Halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartý tetikteri

Áleýmettik saıasattyń negizgi baǵyty jastardyń damýyna jaǵdaı jasaý, halyq densaýlyǵyn nyǵaıtý bolyp qala beredi. Oblysta úsh aýy­symdy oqytýdy joıý maqsatynda 25 bilim nysany, sonyń ishinde 17 «Keleshek mektebi» salynyp jatyr.

Sonymen qatar aýyldyq den­­saýlyq saqtaýdy jańǵyrtý jónin­­degi ulttyq joba aıasynda 37 medı­sınalyq pýnkt salynǵan. Áleý­mettik sharalar kásipkerlikti qoldaýmen tolyqtyrylyp otyr: óz isin damytýǵa memleket tarapynan 27,5 mlrd teńge baǵyttalyp, sonyń nátıjesinde júzdegen servıs­tik kásiporyn men fermerlik sharýa­shylyq ashyldy.

2025 jyly ekonomıkanyń bar­lyq salasynda 72,5 myńnan as­tam jumys orny quryldy, onyń 58,5 myńy – turaqty jumys orny.

Prezıdent tapsyrmasy bo­ıynsha óńirde sýmen jabdyqtaý jobalaryn júzege asyrýǵa 30,5 mlrd teńge bólindi. Nátıjesinde, aýyl halqynyń taza aýyz sýǵa qol­jetimdiligi 99,4%-ǵa jetkizildi, al gazdandyrý deńgeıi 80%-ǵa jetti.

Jalpy alǵanda, jergilikti bıýdjet qarajatynyń 60%-dan astamy áleýmettik salaǵa baǵytta­la­dy. Qaýipsizdik máselesine de erekshe nazar aýdarylýda: «Zań jáne tártip» qaǵıdatyn iske asyrý nátıjesinde oblysta qylmys deńgeıi 10,7%-ǵa tómendep, halyqtyń ómir súrý sapasyna tikeleı oń áserin tıgizdi.