Azamattyq qoǵam seksııasynda sóz bastaǵan Prezıdenttiń ishki saıasat máseleleri jáne kommýnıkasııalar jónindegi kómekshisi Arman Qyryqbaev Syrdaǵy quryltaı syndarly sheshimder qabyldanatyn alań bolsa degen tilegin jetkizdi.
«Júz jyl buryn el baıtaǵy bolǵan Qyzylorda el tarıhyna altyn árippen jazylǵan óńir. Alǵashqy teatr shymyldyǵy osynda túrilip, el sanasyna silkinis týǵyzǵan týyndylar osy topyraqta dúnıege keldi. Sondyqtan Qyzylordada Ulttyq quryltaıdyń shaqyrylýy tarıhı sabaqtastyq turǵysynan oryndy bastama. «Júz jyl – tarıh, bes jyl – beles» degen bar. Memleket basshysynyń bastamasymen qurylǵan bul ınstıtýt bes jylda óziniń ómirsheńdigin dáleldep, qoǵamnyń túrli toptarynyń ún qosýyna múmkindik berdi. Bılik pen halyqtyń arasyn jaqyndastyratyn altyn kópirge aınaldy», dedi ol.
IJО́ 300 mlrd AQSh dollarynan asty
Premer-mınıstrdiń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarın ótken jyly elimizdiń ekonomıkasy turaqtanyp, sapaly ósim bolǵanyn atap ótti. Ishki jalpy ónimi 300 mlrd AQSh dollarynan assa, jan basyna shaqqandaǵy ishki jalpy ónimde de aıtarlyqtaı ósim bar. 6,5 paıyzdyq ekonomıkanyń ósý qarqyny 2012 jyldan bergi eń joǵarǵy kórsetkish. Ekonomıkanyń barlyq salasynda oń dınamıka qalyptasty. Ishki jalpy ónimniń ósý úlesi negizinen óńdeý ónerkásibi, saýda, kólik qyzmeti, qurylys salalaryna tıesili bolyp otyr.
Aýyl sharýashylyǵyndaǵy jalpy ónim – 5,9% bolyp, onyń ishki jalpy ónimdegi úlesi de artqan. Byltyr el dıqandary dándi daqyldardan 27,1 mln tonna ónim jınady. Burshaq daqyldarynyń, maıly tuqymdar ónimi joǵary boldy. Jambyl oblysynda júgerini tereń óńdeýge arnalǵan elimizdegi eń iri agroónerkásiptik parktiń qurylysy bastalǵany da jaǵymdy jańalyqtyń biri.
Memlekettiń áleýmettik qoldaý sharalarynyń biryńǵaı standarty engizildi. Jergilikti deńgeıde qosymsha kómek túrleri birizdendirildi. Sıfrlandyrý áleýmettik salada quqyqbuzýshylyqty anyqtaý men aldyn alýǵa múmkindik berdi. Bir jarym jyldyń ishinde áleýmettik saıasatty tranformasııalaýdan 600 mlrd teńge únemdeldi.
«О́tken jyly júrgizilgen bıýdjettik monıtorınginiń qorytyndysy boıynsha respýblıkalyq bıýdjetke 8 túzetý engizilip, jyl basynan beri 1 trıllıon teńgeden astam qarajat ońtaılandyryldy. Olar naqty sektorǵa baǵyttaldy», dedi Premer-mınıstrdiń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri.
Kólik logıstıkalyq ınfraqurylymyn damytýdyń 2029 jylǵa deıingi ulttyq jospary 204 jobany qamtyp otyr. Infraqurylymnyń tozýyn 40 paıyzǵa tómendetip, energetıkalyq, kommýnaldyq sektorlardy jańǵyrtýdyń ulttyq jobasy iske asyrylyp keledi.
Ekonomıkanyń turaqty damýynda kásipkerliktiń úlesin arttyrý úshin júıeli sharalar qolǵa alynǵan. «О́rleý» jeńildetilgen qarjylandyrý baǵdarlamasy kásipkerlerdi yntalandyra túsedi.
Júz myń bala JI-di tereńdetip oqıdy
Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek osyǵan deıin quryltaılarda kóterilgen máselelerdiń júzege asýy týraly baıandady. Ǵylymǵa quıylǵan ınvestısııa artty. Endigi mindet – ǵylymdy óndirispen ushtastyrý, ǵylymı zertteý jobalaryn óndiriske engizý. Osyndaı alańdar daıyndaý maqsatynda Úkimet tujyrymdamasy bekitildi. Soǵan sáıkes, ǵylymda qanatqaqty jobalar Kýrchatov, Almaty janyndaǵy Alataý eldi mekeninde oryn tepken ıadrolyq-fızıkalyq ınstıtýt, Nazarbaev ýnıversıtetiniń ǵylymı parkinde júzege asyp, olar Ǵylymı qalashyqtar retinde belgilendi.
Qazir pysyqtalyp jatqan «Qazaqstan balalary» – saladaǵy mańyzdy jańalyqtyń biri. Inklıýzıvti bilim berýden bastap, densaýlyq, áleýmettik qoldaý, balanyń sıfrlyq qaýipsizdigine ulasatyn bul bastamada biraz máseleniń sheshimi bar. Bul rette Fınlıandııanyń aldyńǵy qatarly oqý oryndary mamandaryn jumyldyrý arqyly kóptegen baǵdarlama jazyldy.
Mınıstr byltyr elimizge 2 sýperkompıýter jetkizilgenin atap ótti. Onyń biri álem reıtıngi boıynsha 86, ekinshisi 103-orynda tur. Elimizdegi 4 ýnıversıtette sýperkompıýter bar. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetindegi osyndaı qurylǵy álemniń myqty matematıkteri jasaǵan kúrdeli esepter sheshimin 3 saǵatta tabady.
«Qazir jasandy ıntellekt etıkasy, ony qoldaný máselesi dúnıejúzin oılandyryp otyrǵany belgili. Tipti ǵalymdar arasynda «PhD baǵdarlamasynyń maǵynasy qaldy ma, joq pa?» degen de talas júrip jatqanyn aıtpaı otyra almaımyz. Oqý baǵdarlamalary qalaı ózgerý kerek? Jalpy, JI-men qalaı jumys isteý qajet? Búgingi talqyǵa osy máseleler túsedi», dedi mınıstr.
Ol óz sózinde demografııalyq ósim, eńbek naryǵynyń ózgerýi, tehnologııalyq báseke men qoǵamnyń áleýmettik ádildikke degen suranysy ýnıversıtetterdiń sapasy men ǵylym saıasatynyń tıimdiligine tikeleı baılanysty ekenin atap ótti. Aldaǵy jyldary 18 jasqa tolatyn jastar sanynyń edáýir artýy joǵary bilimge suranysty kúsheıtpek.
Osyǵan baılanysty tujyrymdama aıasynda qoljetimdilik pen teń múmkindikti qamtamasyz etýge baǵyttalǵan birqatar shara qabyldanǵan. Atap aıtqanda, granttar kólemin ulǵaıtý, shákirtaqyny kezeń-kezeńmen arttyrý, saralanǵan granttar men jeńildetilgen bilim berý kredıtteri engizilip keledi. Sonymen qatar «Keleshek» biryńǵaı erikti jınaqtaý júıesi men «Ulttyq qor – balalarǵa» bastamasyna negizdelgen jańa qarjylyq arhıtektýra qalyptasyp jatyr.
Mınıstrdiń aıtýynsha, jasandy ıntellekt salasynda JOO aralyq standart qabyldanyp, 38 bilim baǵdarlamasy ázirlengen. Endi jańa BB túlekteri Python-da baǵdarlamalaý, kitaphanalarmen jáne freımvorktarmen jumys isteý, derekterdi taldaý men vızýalızasııalaý, tabıǵı tildi óńdeý derekter bazalarymen jumys isteý, JI sheshimderin bıznes-úderisterine ıntegrasııalaý, neırondyq jelilerdi ázirleý men engizý, JI-di paıdalana otyryp, úderisterdi avtomattandyrý sekildi daǵdylarǵa ıe bolady.
Qorqyt Ata atyndaǵy Qyzylorda ýnıversıteti bazasynda Seýl tehnıkalyq ýnıversıtetimen birlesip JI men ınformatıka joǵary mektebi ashyldy. Q.Sátbaev atyndaǵy QazUTZÝ bazasynda «City University of Hong Kong» fılıaly (jasandy ıntellekt boıynsha qos dıplom baǵdarlamalary), D.Serikbaev atyndaǵy ShQTÝ bazasynda Lý Ban sheberhanasymen birlesip, Jasandy ıntellekt ortalyǵy bilim bere bastady.
«Byltyrdan bastap Ai-sana baǵdarlamasyn qolǵa aldyq. Jyl ishinde 668 myń stýdentti oqyttyq. Endi mindetti túrde búkil stýdent osy baǵdarlama aıasynda JI kýrstarynan ótedi. Aqpan aıynda baǵdarlamanyń ekinshi kezeńi bastalady, 100 myń bala tereńdetip oqytylady», dedi mınıstr.
Sonymen qatar ýnıversıtet ǵylymyn jańa deńgeıge kóterý úshin 42 PFLOPS qýattylyǵy bar Akademııalyq klaster qurý josparlanyp otyr. Bul ınfraqurylym úlken derektermen jumys isteıtin, álemdik deńgeıdegi zertteýler júrgizýge múmkindik beredi.
Ǵylym men ekonomıkanyń naqty baılanysyn kúsheıtý baǵytynda sóılegen mınıstr ǵylymı uıymdar men JOO-larǵa satyp alý rásimderin jeńildetý, qarjylandyrýdy arttyrý, jas ǵalymdardy qoldaý men ǵylymı nátıjelerdi kommersııalandyrý – osy saıasattyń negizgi tetikteri ekenin aıtty.
Qoljetimdilik, sapa, oqytýshy áleýeti, esepteý ınfraqurylymy, ındýstrııamen baılanys pen ǵalymnyń áleýmettik mártebesi bir júıege aınalǵanda ǵana bilim men ǵylym ulttyq qýatqa aınalady.
Qoǵamdyq dıalogtiń jańa úlgisine aınalǵan Quryltaı aıasynda kóterilip, júzege asqan, elge paıdaly bastama kóp. Sessııa jumysynda elimizde kezeń-kezeńimen júzege asyp kele jatqan saıası ózgerister, azamattyq qoǵam ınstıtýttarynyń jumysy jaıly sóz boldy. Balalar qaýipsizdigi, sot reformalary jaıly usynystar aıtyldy.
QYZYLORDA
