Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
El ekonomıkasyn damytýdy kúsheıtýdiń alǵysharty retinde saıası jańarý da júıeli júzege asyp keledi. Iаǵnı memlekettik qyzmet pen servıstik jumystyń sapasyn arttyrýda qoǵamdyq uıymdardy jáne azamattyq sektordy belsendi qatystyrý jumysy jetildirilip jatyr. Prezıdentimiz usynǵan konstıtýsııalyq reformalar memleketti saıası turǵydan jańǵyrtýmen birge halqymyzdyń qoǵamda áleýmettik ádildik ornatýǵa degen senimine serpilis ákelgenin aıtý qajet.
Osy oraıda elimizde 2022 jyldan jumysyn bastaǵan jańa qoǵamdyq-saıası formattaǵy Ulttyq quryltaı dıalog alańy retinde el damýynyń strategııalyq baǵyttaryn talqylap qana qoımaı, qoǵamdaǵy ózekti máselelerdi memlekettik sheshimderge aınaldyrýdy maqsat etti.
Ulttyq quryltaı – jańa zamannyń ǵana qubylysy emes. Bul uǵym ǵasyrlar boıǵy halyq tájirıbesimen, dástúrli basqarý jáne kelisim ınstıtýtymen tyǵyz baılanysty. Qazaq handyǵy dáýirinde Ulttyq quryltaı qoǵam men bıliktiń arasyna kópir bolyp, quqyqtyq jáne rýhanı dástúrdi saqtaýshy organ retinde qyzmet etti. Dástúr sabaqtastyǵy jalǵasyp, osy ınstıtýt búgingi zamanaýı qurylymǵa qaıta tústi. Qazirgi Ulttyq quryltaı – sózden is-qımylǵa ótetin kópir, qoǵam men bıliktiń ashyq dıalog alańy, azamattyq qoǵamnyń damýyna serpin beretin strategııalyq platforma.
Keıbireýler Ulttyq quryltaıdy tek keńes berý organy dep oılaıdy. Bul qate pikir. Shyn máninde, ol – qoǵam men memlekettiń senimdi kópiri, reformalyq ózgeristerdiń bastamasy. Munda kóterilgen ıdeıalar zań jobalaryna, memlekettik baǵdarlamalarǵa, strategııalyq sheshimderge jol ashady. Onyń saıası máni men mańyzy kúnnen-kúnge artyp keledi.
Quryltaıda kóterilgen qoǵamdyq pikir memlekettik sheshimderge tikeleı áser etedi. Talqylanǵan bastamalar naqty is-qımylǵa, el damýyna jol ashyp jatyr. Usynystar óńirlik jobalarǵa aınalyp, naqty nátıjelerge bastap keledi. Infraqurylym jańǵyrtylyp, áleýmettik baǵdarlamalar júzege asyryldy, jastar men qoǵamdyq uıymdardyń bastamalary memlekettik qoldaýǵa ıe boldy. Bul – eldiń barlyq turǵyny úshin naqty paıda ákelgen ózgerister.
Ulttyq quryltaı azamattyq qoǵamnyń belsendiligin arttyrýǵa jáne quqyqtyq mádenıetti qalyptastyrýǵa múmkindik berdi. Ádildik pen zań ústemdigin kúsheıtýge baǵyttalǵan bastamalar qoǵamǵa senim ornatty, azamattarǵa óz pikirin ashyq aıtýǵa, sheshim qabyldaýǵa qatysýǵa jol ashty. Rýhanı jáne mádenı damý máseleleri de Ulttyq quryltaı nazarynan tys qalǵan emes. Quryltaıda talqylanǵan jobalar tarıhı eskertkishterdi qalpyna keltirýge jáne mádenı ómirdi jańǵyrtýǵa baǵyttaldy.
Bıylǵy Ulttyq quryltaı jyldaǵydan erterek ótip jatyr. Bul kezdeısoqtyq emes. Álemdegi qıyn geosaıası ahýal kezinde eldiń qaýipsizdigi men turaqtylyǵyn qamtamasyz etý maqsatynda batyl ári naqty sheshimder qabyldaý qajet. Birqatar sarapshy Qyzylordada ótetin quryltaıda parlamenttik reformanyń máni men mańyzy jóninde mazmundy pikirler ortaǵa salynyp, zań shyǵarýshy organdy jańǵyrtý boıynsha naqty bastamalar aıtylady dep kútýde.
Osy rette Senat tóraǵasy Máýlen Áshimbaev bıylǵy 15 qańtarda «Turkistan» gazetinde jarııalanǵan «Reformalardyń máni – 5: Yqpaldy Parlament» atty maqalasynda: «О́kildi bıliktiń turaqtandyrý fýnksııasy búginde qos palatanyń áleýetin bir pármendi kúshke jumyldyryp, Qazaqstan halqynyń barlyq áleýmettik tobynyń pikirin tutas bildiretin bir palataly Parlamentke biriktirýdi talap etedi. Bul – atqarýshy bılikke yqpaldy teńgerim bolatyn qadam. Halyq – parlamenttik reformanyń negizin qalaýshy. О́ıtkeni bul joly ózgeristiń basty tapsyrys berýshisi burynǵydaı bılik emes, halyq bolyp otyr», dep naqty tujyrymdaıdy.
Prezıdenttiń qoǵamdaǵy ádildik qaǵıdattaryna negizdelgen halyqshyl bastamalary aıasynda elimizde konstıtýsııalyq reformalarǵa saı saıası reformalar kezeń-kezeńimen iske asa bastady. Úkimettiń ókilettigi keńeıe tústi. Iаǵnı túrli salaǵa qatysty sheshimderdi qabyldaý quqyǵy Úkimetke ótti. О́ńirlerdiń bıýdjetke qatysty derbestigi arta tústi. Reformanyń aıasynda aýyl ákimi tikeleı saılanatyn boldy. Munyń bári atqarýshy bıliktiń jaýapkershiligin arttyryp, saılaýshylar senim bildirgen ókildi organ «baqylaýshy qyzmetin» iske asyratyn saıası qurylym retinde ilgerilep, qoǵamdy demokratııalandyrýda sheshýshi ról atqara bermek.
Munyń aıqyn kórinisin búginde elimizde kóppartııaly Parlament jasaqtalǵanynan da kórýge bolady. Kóppartııalyq dáýirde demokratııanyń qazyǵy qataıa túsýi zańdylyq. 2019 jyly bastaý alǵan osy baǵyttaǵy parlamenttik reforma aıasynda 2021 jyly 10 qańtarda Parlament Májilisiniń jáne máslıhat depýtattarynyń saılaýy ótkeni belgili.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2024 jyldyń 3 qazanynda Astana qalasynda ótken barlyq deńgeıdegi máslıhat depýtattarynyń II respýblıkalyq forýmynda sóılegen sózinde máslıhattardyń jergilikti ekonomıkalyq saıasatqa yqpalyn arttyra túsý máselesine erekshe nazar aýdarýǵa, máslıhattar jalpyulttyq mindetterdi júzege asyrýǵa úles qosýy tıistigine, máslıhattar men ákimdikter bıliktiń qos tarmaǵy retinde ózara úılesimdi jumys isteýi kerektigine aıryqsha mán berdi.
Demek Ulttyq quryltaıda talqyǵa salynǵan, qoǵamnyń tezinen ótken birqatar máseleni júzege asyrý úshin halyqtyń, barlyq deńgeıdegi máslıhattyń, Parlament pen atqarýshy bıliktiń ortaq múddege jumylyp, qoǵamdaǵy belsendi, sózi ótimdi adamdardyń zań sheńberinde birlese qımyldaýynyń mańyzdylyǵyn túsinemiz. Iаǵnı Ulttyq quryltaıda talqylanǵan máselelerdi júzege asyrý úshin halyq, máslıhattar, Parlament pen atqarýshy bılik birlesip jumys isteýge tıis. Bul – saıası ınstıtýttar arasyndaǵy tepe-teńdikti saqtap, reformalardy júıeli ári tereń júrgizýge baǵyttalǵan mańyzdy qadam. Bir palataly Parlament júıesin jetildirý arqyly azamattyq qoǵamnyń pikirin tıimdi eskeretin, jyldam sheshim qabyldaýǵa qabiletti saıası tetik qalyptasady.
El astanasyn Qyzylordaǵa kóshirý týraly tarıhı sheshimniń qabyldanǵanyna byltyr 100 jyl toldy. Osyny eskergen Memleket basshysy Quryltaıdyń kelesi otyrysyn kezinde Qazaq eliniń astanasy bolǵan Qyzylorda qalasynda ótkizýdi usyndy. Oblys halqy Memleket basshysynyń bul sheshimin Syr óńirinde atqarylyp jatqan aýqymdy jumystar men eldiń eren eńbegine bergen laıyqty baǵasy, Syr óńirine qoldaýy men qamqorlyǵy dep túsinedi.
Ulttyq quryltaıdyń besinshi otyrysynyń Qyzylorda oblysynda ótýi – rámizdik mánge ıe. Ult tarıhyna tereń úńiler bolsaq, talaı kezeńde halqymyzdyń taǵdyryna qatysty syndarly bolǵan sheshimder Syr boıynda qabyldanǵan. Keshegi dáýirlerde Qypshaq memleketiniń, Aq ordanyń, Qazaq handyǵynyń astanasy bolǵan Syǵanaq, Qorqyttyń qońyr kúıi, ǵaryshqa jol ashqan Baıqońyr kesheni – Syrdyń tarıhı jáne strategııalyq mańyzyn dáleldeıdi.
Qyzylorda oblysy qazirgi ýaqytta elimizben birge jańǵyrý, jańarý kezeńinen ótip keledi. Prezıdentimizdiń senimine ıe bolyp, óńir halqynyń amanatyn arqalaǵan Qyzylorda oblysynyń ákimi Nurlybek Mashbekuly Nálibaev búgingi kúnniń mindetterin tereń túsinip, óńirdiń kemel keleshegi úshin aıanbaı eńbek etip, aımaqtyń áleýmettik-ekonomıkalyq, qoǵamdyq-saıası, rýhanı-mádenı ómirin jańa beleske kóterýge bar kúsh-jigerin salyp júr. Oǵan depýtat áriptesterimizben birge aýyl, aýdandardy aralap, halyqpen etene jaqyn tildesip, qarqyn alǵan irgeli jobalardyń naqty nátıjesine kóz jetkizip kelemiz. Memleket basshysy Qyzylorda oblysyna kelgen jumys saparlarynda Syrdaǵy atqarylyp jatqan ıgilikti isterdi kórip, oblys ákiminiń qyzmetin joǵary baǵalaǵanyn da el biledi.
Jalpy, Ulttyq quryltaı tek pikir almasý alańy ǵana emes, ol – eldiń birligi men turaqtylyǵyn, strategııalyq reformalardy júzege asyrýdyń naqty platformasy. Biz osy múmkindikti tıimdi paıdalanyp, elimizdiń bolashaǵyn, azamattyq qoǵamnyń belsendiligin birge qalyptastyrýymyz qajet. Sebebi azamattyq qoǵamnyń belsendi bolýy – adam kapıtalyn, áleýmettik-ekonomıkalyq jetistikterdi, demokratııalyq qundylyqtardy el ıgiligine aınaldyrýdyń alǵysharty. Mundaǵy basty ustanym – azamattardyń el damýynyń úderisine erkin aralasýyna teń múmkindik berý.
Sebebi búginniń boryshy – boı talastyratyn emes, oı talastyratyn zaman ekenin elep, jańa tehnologııalar úrdisimen qarýlanǵan qazirgi qoǵam alǵyr, isker, ushqyr azamattarǵa arqa súıeıtinin ýaqyt tóreligi aıqyndap otyr.
Rýslan RÚSTEMOV,
Parlament Senatynyń depýtaty
