«Egemen Qazaqstan» gazetinde jaryq kórgen maqalamyzda jınalǵan maqtany óńdep, jipke, mataǵa aınaldyryp, odan kıim-keshek óndiretin deńgeıge jete almaı otyrǵanymyzdyń sebebin saraptadyq, mamandardyń pikir-usynystaryn keltirdik. Kórshiles О́zbekstan bul jaǵynan bizden kósh ilgeri ekenin, olardyń halyqaralyq naryqqa kóp jaltaqtamaıtynyn jetkizdik. Arada biraz ýaqyt ótkende bul baǵytta oń ózgerister baıqala bastady. Sonyń bir kórinisi – jańa óndiris oryndarynyń ashylýy.
Jýyrda Otyrar aýdanyna qarasty Qaraqońyr aýyldyq okrýginde ornalasqan «Túrkistan maqta agroónerkásiptik kesheni» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń zamanaýı maqta óńdeý zaýyty paıdalanýǵa berilip, 279 adam turaqty jumyspen qamtyldy. Iаǵnı toqyma ónerkásibi toqyraýdan shyǵa bastady desek, qatelespespiz.
Aýyl sharýashylyǵy men ony tereń óńdeý – ekonomıkany damytýdyń basty baǵyttarynyń biri sanalatyn oblysta iske qosylǵan zaýyt, iri ári mańyzdy joba. Mamandar kásiporyn zamanaýı tehnologııalardy paıdalana otyryp, maqta sharýashylyǵyn jańa deńgeıge kóteretinin aıtady.
«Túrkistan maqta agroónerkásiptik kesheni» JShS byltyr Otyrar aýdany men Arys qalasy aýmaǵynda 32 myń gektar jerge tamshylatyp sýarý ádisimen maqta daqylyn egip, ár gektardan orta eseppen 50–60 sentnerden ónim alǵan bolatyn. Joba aıasynda eki birdeı maqta óńdeý zaýyty salynyp jatyr. Jalpy quny 21,1 mlrd teńge bolatyn bul óndiris oryndary jylyna 180 myń tonna shıtti maqtany óńdeýge múmkindik beredi. Búginde 120 myń tonna shıtti maqta jınalyp, onyń 30 myń tonnasy taza maqta retinde óńdeldi. Otyrar aýdanynda jáne oblysta tolyqqandy maqta klasterin qalyptastyrý, shıkizatty tereń óńdep, qosymsha quny joǵary ónim shyǵarý basty maqsat retinde atalyp otyr.
Paıdalanýǵa berilgen maqta agroónerkásip kesheninde jasandy ıntellekt júıesi engizilgen. Aqyldy basqarý ortalyǵynda jasandy ıntellekt arqyly basqarý, baqylaý, retteý jumystary júzege asady. Egis alqaby, zaýyttar túgel baqylanyp otyrady. Sý, maqtanyń ósý barysy, jerdiń ylǵaldylyǵyn da qadaǵalaý júıesi engizilip jatyr. Sondaı-aq jumysshylarǵa qolaıly jaǵdaı jasalǵan. Iаǵnı 700-ge jýyq jumysshyǵa arnalǵan jataqhana, ashanalary bar. Kompanııa 280 metrden aýyzsý tartyp, kúnine 4 myń jumysshyǵa jetetin sý shyǵarylady. Zaýyttyń 20 myń óńdelgen maqta saqtaıtyn alyp qoımasy bar. Munda óńdelgen maqta Túrkistandaǵy zaýytta jipke, mataǵa aınalady. Oǵan qosa, óńdelgen maqtany Eýropa men Qytaıdaǵy fabrıkalarǵa eksporttaý da josparlanǵan. Al maqtanyń shıtinen mal sharýashylyǵyna qajetti jem shyǵarylyp jatyr. Iаǵnı «Túrkistan maqta agroónerkásiptik kesheni» qaldyqsyz óndiriske qol jetkizgen zamanaýı kompanııalar qataryn tolyqtyryp otyr. Aldaǵy ýaqytta maqtanyń egis kólemin 52 myń gektarǵa jetkizip, bárin sý únemdeý tehnologııasymen qamtý kózdelgen. Endi óńirdegi maqta ósirýmen aınalysatyn aýdandardaǵy sharýalar búgingi qarqynnyń báseńdemeýin tileıdi.
Aıta ketelik, oblysta ótken jyldyń jeltoqsan aıynyń ózinde 7 zaýyt ashylyp, 2 óndiris orny men 1 elektr stansasynyń kapsýlasy salyndy. Jalpy, oblysta 2025 jyl iri zaýyttardyń ashylýymen, ındýstrııanyń órkendeýimen, tereń óńdeý salasyndaǵy kórsetkishterdiń ulǵaıýymen óńir tarıhynda qaldy. О́ńirdiń ónerkásiptik áleýetin damytý maqsatynda qurylǵan 20 ındýstrııalyq aımaqta 39 mlrd teńge ınvestısııa tartylyp, 50 joba iske qosyldy. Al «Turan» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda 223 mlrd teńgege 20 iri joba júzege asyrylyp jatyr. Arnaıy ekonomıkalyq aımaqtan 42 gektar jer bólingen, jalpy ınvestısııalyq quny
86,2 mlrd teńge bolatyn tolyq sıkldi toqyma buıymdaryn óndirý boıynsha maqta agroónerkásiptik kesheni – iri jobalardyń biri. Qurylys jumysy 2024 jyly bastalyp, byltyr alǵashqy kezeńi iske qosylǵan keshende 430 adam turaqty jumyspen qamtyldy. Al 2026 jyldyń jeltoqsan aıyna deıin zaýyttyń kelesi úsh kezeńi tolyq aıaqtalyp, qosymsha 2 myńǵa jýyq adam turaqty jumyspen qamtylady. Zaýyt tolyq iske qosylǵan kezde jyl saıyn 11,4 myń tonna jip, 47,3 mln sharshy metr mata, 2 mln tósektik oryn jabdyqtary jıyntyǵy men 4 mln kórpe óndirý josparlanǵan. Sondaı-aq Túrkistanda djınsi matalaryn shyǵaratyn alyp kásiporynnyń kapsýlasy salyndy. Joba boıynsha munda jylyna 30 myń tonna maqta-mata jibi men 10 mln metr djınsi matalary óndirilip, myńnan asa turǵyn jumyspen qamtylady.
Túrkistan oblysy
