Reformanyń ózegi − Parlamenttiń rólin kúsheıtý jáne ony halyqtyq bıliktiń shynaıy ınstıtýtyna aınaldyrý. Bir palataly Parlamentke kóshý jáne ony halqymyzdyń tól tarıhyndaǵy qasterli uǵym − Quryltaı dep ataý týraly usynys bılik pen qoǵamnyń arasyndaǵy altyn kópirdi qaıta qalpyna keltiredi.
Memleket basshysy jańa Parlamenttiń ataýyn «Quryltaı» dep ataýdy usyndy
Bul reforma Parlamenttiń zań shyǵarý qyzmetin de túbegeıli ózgertedi: endigi jerde zań jobalary úsh kezeńnen turatyn jańa prosedýramen – aldymen jalpy maquldaý, sosyn ózgeristerdi bekitý jáne sońǵy kezeńde qabyldaý arqyly ótpek. Mundaı tásil qabyldanatyn zańdardyń sapasyn arttyryp, árbir normanyń jan-jaqty saraptalýyn qamtamasyz etedi. Osylaısha, Parlament qyzmetin qaıta qurý arqyly memlekettiń ınstıtýsıonaldyq tuǵyry nyǵaıyp, «Kúshti Prezıdent − yqpaldy Parlament − esep beretin Úkimet» qaǵıdatyna negizdelgen ornyqty saıası júıe tolyqqandy qalyptasady.
Parlamenttik reformanyń taǵy bir mańyzdy qyry − depýtattyq korpýstyń jasaqtalý prınsıpi. Prezıdenttiń óz kvotasynan jáne Qazaqstan halqy assambleıasynyń arnaıy kvotasynan bas tartýy memleketti demokratııalandyrý jolyndaǵy teńdessiz erik-jigerdiń kórinisi bolyp tabylady. Endigi kezekte depýtattar tek qana básekelestik negizde, ortaq tártippen saılanady. Bul rette mandat sanynyń 145-ke deıin ońtaılanýy men komıtetter sanynyń segizden aspaýy − Parlamenttiń kásibıligi men jedeldigin arttyrýǵa baǵyttalǵan naqty qadam.
Reforma zań shyǵarýshy organǵa memlekettik mańyzdy qurylymdardy baqylaý quzyretin de beredi: Konstıtýsııalyq sot, Joǵary aýdıtorlyq palata men Ortalyq saılaý komıssııasy múshelerin taǵaıyndaý, tipti Joǵarǵy sot sýdıalaryn saılaý endi tek Parlamenttiń kelisimimen júzege asyrylady. Bul «tepe-teńdik pen tejemelik» júıesin naqty iske qosyp, Parlamenttiń saıası salmaǵyn arttyra túsedi. Sonymen qatar, Vıse-prezıdent ınstıtýtynyń engizilýi men Qazaqstannyń Halyq keńesiniń qurylýy bılik ıerarhııasyn turaqtandyryp, halyq pen bılik arasyndaǵy dıalogtyń jańa trıbýnasyna aınalmaq.
Prezıdenttiń bılik basyna kelýdiń tek zańdy saılaý arqyly júzege asýy tıistigi týraly ustanymy, atap aıtqanda, Memleket basshysy qyzmetinen merziminen buryn ketken jaǵdaıda eki aı ishinde saılaý ótkizý normasyn Ata zańda shegelep bekitýi − memlekettiń bolashaq qaýipsizdigi men saıası sabaqtastyǵynyń kepili. Bul aýqymdy reformalar jıyntyǵy, shyn máninde, jańa Konstıtýsııa qabyldaýmen para-par qadam. Biz Ádiletti Qazaqstannyń irgetasyn birge qalap, memlekettiliktiń jańa deńgeıine qadam basyp otyrmyz. Sondyqtan bul strategııalyq bastamalardyń el ıgiligine qyzmet etetinine kámil senemin.
Meıirgúl JETPISBAEVA,
ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-dyń aǵa oqytýshysy, f.ǵ.k.
