Alqaly jıyndy elimizdiń ár óńirinde ótkizý týraly sheshim tek tarıhı jadymyzǵa degen qurmet qana emes. Sonymen birge kún tártibindegi jalpyulttyq máselelerdi aımaqtardaǵy belsendi azamattarmen birlese talqylaýǵa, halqymyzdyń birligin nyǵaıtýǵa jol ashqan mańyzdy qadam boldy.
Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev prezıdenttik qyzmetine kirisken kúnnen bastap, jurtshylyqpen ashyq dıalogqa basymdyq berip keledi. Memleket basshysynyń alǵashqy sheshimderiniń biri retinde el taǵdyryna beıjaı qaramaıtyn sarapshylar men azamattardy biriktirgen Ulttyq qoǵamdyq senim keńesin qurýy – sonyń aıqyn kórinisi.
Prezıdent bastap bergen qoǵamdyq dıalogtiń aıasy keńeıip, ýaqyt ótken saıyn jetilip, árdaıym jańa deńgeıge kóterilip otyrdy. Sonymen qatar azamattardyń el bolashaǵyna atsalysýǵa degen yntasy men belsendiligin arttyra tústi.
Qasym-Jomart Kemeluly besinshi Quryltaıda qoǵam men bılik arasyndaǵy ashyq dıalogqa joǵary baǵa berip, keleshekte ony konstıtýsııalyq deńgeıge kóterýdi usyndy. Bul – alty jyl buryn bastaý alyp, qoǵamdy el basqarý isine keńinen tartýǵa baǵyttalǵan saıası reformalardyń zańdy jalǵasy.
Ulttyq quryltaı men Qazaqstan halqy Assambleıasynyń ornyn basatyn Halyq keńesi ózge de mańyzdy fýnksııalar atqaryp, memlekettiń turaqtylyǵy men tynyshtyǵynyń kepiline aınalýǵa tıis. Sondaı-aq ol kópultty ári kópkonfessııaly elimiz halqy úshin óz múddesin bildiretin jáne qorǵaıtyn jańa da salmaqty qural qyzmetin atqarady.
Memleket basshysy óz sózinde bir palataly Parlamentke kóshý máselesine erekshe toqtaldy. Bul oraıda, elimizdiń damýy úshin asa mańyzdy jaıt aldyn ala jarııalanyp, keıingi alty aı boıy keńinen talqylanǵanyn taǵy da atap ótken jón. Oǵan qatysty usynystaryn bildirýge tek Parlamenttik reforma jónindegi jumys toby músheleri ǵana emes, qarapaıym azamattar da múmkindik aldy. Parlament depýtattary da belsene atsalysqan bul jumysqa Prezıdent joǵary baǵa berdi.
2022 jyly konstıtýsııalyq reformadan bastaý alǵan ózgerister Parlament ókilettikterin aıtarlyqtaı kúsheıte túskenin erekshe atap ótkim keledi. Osy aralyqta biz Memleket basshysy aıqyndaǵan «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» formýlasynyń túpkilikti júzege asýyna júıeli túrde qadam basyp kelemiz.
Parlamentti odan ári nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jańa bastamalar zań shyǵarýshy organnyń ókilettigin burynǵydan da keńeıte túsedi. Tek partııalyq tizim boıynsha saılanatyn bir palataly Parlament túrli ıdeologııalyq platformalar men saılaýshylar múddesiniń júıeli túrde usynylýy arqyly qabyldanatyn sheshimderdiń sapasyn arttyrady.
Alty partııalyq fraksııanyń belsendi jumysy zań jobalaý úderisi men parlamenttik pikirtalastyń mazmunyn áldeqaıda kúsheıtkenin Májilistiń segizinshi saılanymynyń tájirıbesi kórsetip otyr.
Álem tarıhynda qos palataly qurylymnan sanaly túrde bas tartyp, bir palataly parlamentti tańdaǵan elder az emes. Bul kóbine zań shyǵarý úderisin jetildirýge jáne shyǵyndardy qysqartýǵa umtylatyn ýnıtarly memleketterge tán. Jalpy alǵanda, HH ǵasyrdyń sońǵy shıreginde álemdegi barlyq ulttyq parlamentter arasynda bir palataly parlamentterdiń úlesi turaqty túrde óskeni baıqaldy. Qazirgi ýaqytta bir palataly júıe ulttyq parlamentterdiń shamamen 60 paıyzyn quraıdy.
Osylaısha, bir palataly Parlament – biz sekildi ýnıtarly memleketter úshin halyqaralyq standarttarǵa tolyq saı keletin, ýaqtyly jasalǵan qadam.
Parlamenttiń jańa ataýyna qatysty Prezıdent usynysy da erekshe nazar aýdarýǵa turarlyq. Parlament – demokratııanyń ózegi. Al Quryltaı qazaq halqy úshin ejelden dala danalyǵy men ádildiktiń nyshany, el taǵdyry birlese sheshiletin jer bolǵan. Qazaqstan Parlamentin Quryltaı dep ataý – ata-baba tarıhyna qurmet kórsetý jáne dástúr sabaqtastyǵyn saqtaý degen sóz.
Memleket basshysynyń Vıse-prezıdent ınstıtýtyn engizý jónindegi usynysy da – progressıvti ıdeıa. Konstıtýsııa boıynsha, bul – eldegi ekinshi tulǵa retinde ol memlekettiń saıası baǵytyn tolyq júzege asyrýǵa jaýapty bolady.
Osy biregeı ári batyl sheshim Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń memleketti demokratııalyq qaǵıdattar negizinde qurý qaǵıdatyn berik ustanatynyn aıqyn dáleldeıdi. Mundaı ustanym qazaqstandyqtar men halyqaralyq qoǵamdastyqqa Prezıdent saıasatynyń ózeginde memlekettik bılik vertıkalynyń turaqtylyǵy men aıqyndyǵy turǵanyn anyq kórsetedi.
Sondaı-aq Ulttyq quryltaıda Memleket basshysy kún tártibinde turǵan barlyq negizgi máseleni qamtydy. Atap aıtqanda, salyq kodeksi men sıfrlandyrýdan bastap, ekologııa, densaýlyq saqtaý, bilim berý, ınfraqurylymdy damytý, jastardy qoldaý, syrtqy saıasat, patrıotızm jáne rezonans týdyrǵan qylmystarmen kúreske deıingi jaıttarǵa nazar aýdaryldy. Sol arqyly Prezıdent qoǵamdy tolǵandyratyn máselelerdi tereń biletinin jáne olardy sheshýdegi júıeli kózqarasyn taǵy bir márte ańǵartty.
Aıta ketý kerek, jyl basynan beri Prezıdent halyqqa ekinshi ret baǵdarlamalyq sóz arnap, búkil memlekettik apparat pen qoǵam jumysyna joǵary qarqyn men naqty baǵyt berip otyr. Jahandyq turaqsyzdyq jaǵdaıynda osyndaı úndeýlerdiń jıi jasalýy qoǵamdyq kóńil kúıdi turaqtandyryp, Memleket basshysynyń el bolashaǵyna degen shynaıy alańdaýshylyǵyn aıǵaqtaıdy.
Jalpy, bir palataly Parlament, Halyq keńesi jáne Vıse-prezıdent ınstıtýty – Táýelsizdiktiń 35 jyldyǵy qarsańynda qabyldanǵaly otyrǵan asa mańyzdy sheshimder. Mán-mazmuny jaǵynan olar búkil saıası júıeni túbegeıli jańǵyrtyp, jańa zamanaýı memleket qurý dáýirine jol ashady. Atalǵan kezeńde Táýelsizdikti tuǵyrly etý memlekettiń basty qundylyǵy ári Prezıdent júrgizip otyrǵan barlyq reformanyń buljymas baǵdary bolyp qala bermek.
Erlan QOShANOV,
Májilis tóraǵasy
