Halyqaralyq kelisimder ratıfıkasııalandy

Ádiletti Qazaqstannyń quqyqtyq irgetasy

Otyrysta Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov bir palataly Parlament qurý bastamasy el bolashaǵy úshin taǵdyrsheshti ári óte qajet sheshim ekenin jetkizdi. Sondaı-aq ol bolashaq Parlamenttiń Quryltaı dep atalýyna qatysty pikirin bildirdi.

«Bizdiń maqsatymyz – múldem jańa sıpattaǵy yqpaldy zań shyǵarýshy organ qurý. «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» formýlasyn odan ári kúsheıtý. Qazir Májiliste 6 fraksııa qoıan-qol­tyq jumys istep jatyr. Kóp­­partııaly qyzmette mol táji­rıbe jınadyq. Sol táji­rı­be alda proporsıonal júıe­men jasaqtalatyn bir palata­ly Parlamenttiń negizi bolýǵa tıis. Sondaı-aq Memleket basshy­synyń prezıdenttik kvotadan bas tartýy, Assambleıa kvotasyn alyp tastaýy – Parlamentke tolyq derbestik berý degendi bil­diredi. Eń bastysy bul lıberaldy bastamany halyqaralyq saıası uıymdar qoldaıtyny anyq. Halqymyzdyń tarapynan da keńinen qoldaý tapqanyna kózimiz jetip otyr. Bir sózben aıtqanda, otandyq parlamentarızm tarıhynda batyl da demokratııalyq qadam jasalyp jatyr. Eń bas­ty jańalyq – Prezıdenttiń bolashaq Parlamentti Quryltaı dep ataýdy usynýy. Menińshe, tarıhı turǵydan da, qazirgi zaman turǵysynan da Parlamenttiń tabıǵatyn asha túsetin ataý. Quryl­taı – qaı kezeńde de dala demokratııasynyń negizi bol­ǵan. Ejelden ult taǵdyryn aıqyn­daǵan, el amanatyn arqalaǵan ınstıtýt. Prezıdent dál osy jaýapkershilikti bolashaq Par­la­mentke júktep otyr», dedi Palata tóraǵasy.

Buǵan qosa, Májilis spıkeri Qazaqstannyń Halyq keńesi Parlamenttiń balamasy emes, bul – memleket pen halyq ara­syn­daǵy altyn kópir bolatynyn aıtyp, naqtylady.

«Halyq keńesi – qoǵamdyq konsensýs pen senim alańyna aınalady. Oǵan etno-mádenı ortalyqtardyń, iri qoǵamdyq birlestikterdiń, máslıhattar men aımaqtardaǵy qoǵamdyq keńes­terdiń múshe bolýy ashyqtyqty arttyryp, nátıjeli jumysqa arqaý bolady. Ol eldegi eń joǵa­ry konsýltatıvtik organ deń­geıinde qalyptasady. Odan bólek bılik tarmaqtaryn jańǵyr­tý úshin Memleket basshysy Vıse-prezıdent laýazy­myn engizý bastamasyn kóterdi. Bir­den aıta keteıin, bul bılikti bólý emes. Memlekettik bas­qarý júıesin qazirgi zamanǵa beıim­deý. Osy usynystar elimiz­diń saıası júıesin aıtarlyq­taı jań­ǵyrtyp, jańa ınstıtýsıo­nal­dyq deńgeıge kóteredi. Munyń bári jańa konstıtýsııalyq túzetýler qabyldaýdy talap etip otyr. Bul – jańa Konstıtýsııa qabyldaýmen para-par ózgeris, tarıhı qadam deýge bolady. Prezıdenttiń saıası baǵytynyń ózeginde ádildik ıdeıasy jatyr. Osy turǵyda, Jańa Konstıtýsııa – Ádiletti Qazaqstannyń quqyq­tyq irgetasy. Keshe Prezıdent bir top Májilis depýtatyn joǵa­ry mem­lekettik nagradalarmen mara­pattady. Bul búkil palata ju­mysyna berilgen baǵa dep bi­lemiz. Ol bizge zor jaýap­ker­shi­lik júkteıdi. Prezıdent re­for­malary men bastamalaryn zań­namalyq turǵyda qamtamasyz etýge tıispiz», deı kele Erlan Qoshanov barlyq fraksııa múshe­sin osy jumysqa belsene atsalysýǵa shaqyrdy. 

Týrızm salasyndaǵy yntymaqtastyq keńeıedi

Ári qaraı jıynda tórt másele qaraldy. Májilistiń Zań­nama jáne sot-quqyqtyq refor­ma komıteti Qylmystyq ister bo­ıynsha ózara quqyqtyq kómek týraly eýropalyq konven­sııany ratıfıkasııalaý týraly jańa zań jobasyn jumys­qa qabyldady. Sonymen qatar «Alataý qalasynyń arnaý­ly mártebesi týraly» Konstıtý­sııa­lyq zań jobasy boıynsha Par­lament palatalarynyń birles­ken komıssııasyna depýtattar saılandy. Komıssııa quramyna Berik Beısenǵalıev, Abzal Quspan, Nurtaı Sabılıanov kirdi.

Negizgisi – «2003 jylǵy 25 jel­toqsandaǵy Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Úkimeti men Qyrǵyz Respýblıkasynyń Úki­meti arasyndaǵy Memleket­tik shekara arqyly ótkizý beketteri týra­ly kelisimge ózgeris en­gizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zańy. Oǵan sáıkes «Kegen-avtojoldyq» (Qazaq­stan Respýblıkasy) – «Qar­qara-avtojoldyq» (Qyr­ǵyz Respýblıkasy) ótkizý pýnkti­niń jumys rejimin «táý­lik­tiń jaryq ýaqytynan» «táý­lik boıyna» ózgertý kózdelip otyr. Depýtattar hattamany ratıfıkasııalaýǵa biraýyz­dan kelisti. Sebebi bul sheshim eki eldiń shekaralyq yntymaq­tastyǵyn odan ári damytýǵa, ta­ýar aınalymyn arttyrýǵa, týrızm salasyndaǵy yntymaqtastyqty keńeıtýge septigin tıgizedi.

Oǵan qosa, Májilis Qazaq­stannyń Halyqaralyq Azamat­tyq avıasııa uıymy (ICAO) organdarynyń quramynda ókildigi týraly máseleni ilgeri­letý, sondaı-aq respýblıkanyń halyq­aralyq arenadaǵy bedelin jaqsartý úshin qolaı­­ly jaǵ­daılar jasaýǵa baǵyt­­tal­ǵan qujatty qarady. Hattama­daǵy ózgerister Halyqaralyq aza­mattyq avıasııa uıymy keńesiniń quramyn jáne Aeronavıgasııa komıssııasy músheleriniń sanyn ulǵaıtýǵa qatysty. Buǵan deıin túzetýlerdi 114 memleket ratıfıkasııalaǵan. 

Importqa táýeldilik áli saqtalyp otyr

Kún tártibindegi máseleler qaral­ǵan soń, depýtattyq saýaldar jarııalandy. Qazir elimizde agrarlyq áleýet zor bolǵany­men, bir­qatar negizgi azyq-túlik taýar­yna qatysty ımportqa táýel­­dilik áli de saqtalyp otyr. Májilis depýtaty Jıgýlı Daırabaev osy problemany kóterip, Premer-mınıstrdiń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarınge saýal joldady.

«Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasynda otandyq aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeý salasynyń básekege qabilettiligi tómendep, keıbir baǵyt bo­ıynsha shetelden keletin, sýbsı­­­dııalanatyn ónimderdiń qysy­myna ushyrap otyrýy alań­da­tady. Elimizdegi óńdeý ónerká­sibi­niń jetkilikti damymaýy, saqtaý jáne logıstıka júıesiniń álsizdigi, aýyl sharýashylyǵy óndirýshilerin uzaqmerzimdi ári ádil baǵamen ótkizý tetikteriniń bolmaýy – osy salanyń júıeli problemalaryna aınalyp, aýyl ekonomıkasynyń álsireýine ákeletin qaýip tóndirip otyr», dedi májilismen.

Onyń sózinshe, Májilistegi «Aýyl» partııasy fraksııasy bastamashy bolyp otyrǵan «Azyq-túlik qaýipsizdigi týraly» zań jobasyn qabyldaý – ýaqyt talaby. Depýtattyń pa­ıy­mynsha, atalǵan zań jobasy azyq-túlik qaýipsizdigin mem­lekettiń strategııalyq basym­dyǵy retinde aıqyndaýǵa, ishki naryqty qorǵaýdyń naqty ári tıimdi tetikterin qalyp­tas­tyrýǵa, otandyq aýyl sharýa­shy­lyǵy óndirýshilerin júıeli qoldaýǵa, óndiris, óńdeý, saqtaý jáne ótkizý tizbegindegi teńgerim­sizdikti joıýǵa baǵyttalǵan meha­nızmderdi zań júzinde belgileýge múmkindik beredi.

«Bul zań – bir rettik qujat emes, aýyldy saqtap qalýǵa, fer­merdi qorǵaýǵa, eldi azyq-túlikpen óz kúshimen qam­tama­syz etýge baǵyttalǵan uzaqmer­zimdi strategııalyq sheshim. Ol Memleket basshysy keshegi Ulttyq quryltaıda belgi­lep bergen ádiletti ekonomıka men myqty memleket qurý qaǵı­dattarymen tolyq úndesedi», dedi J.Daırabaev.

Depýtat Janarbek Áshimjan jol sapasyna memlekettik baqylaýdy kúsheıtý kerektigin kóterdi. Onyń aıtýyna qaraǵan­da, keıbir respýblıkalyq mańyzy bar baǵyttarda joldar­dyń tar­lyǵy, qarsy baǵyttaǵy kólik­ter­diń betpe-bet qozǵalysy, qoz­ǵa­lys qarqynynyń shamadan tys joǵary bolýy, jol ınf­ra­qurylymynyń zamanaýı talap­tarǵa saı kelmeýi jol-kólik oqıǵalarynyń jıileýine tikeleı sebep bolyp otyr.

«Ishki ister mınıstrliginiń resmı derekterine sáıkes, byltyr Respýblıka joldarynda 32 myńnan astam jol-kólik oqıǵasy tirkelgen. Polısııa qyzmetkerleri 14 mln-nan astam jol qozǵalysy erejesin buzý derekterin anyqtaǵan. Onyń ishinde jyldamdyqty asyrý, qaýipsizdik beldigin taqpaý jáne kólik basqarý kezinde uıaly telefon paıdalaný faktileri basym. Sonymen qatar polısııa organdary 41 myńnan astam jol tekserýin júrgizip, 90 myńǵa jýyq jol kemshiligin anyqtaǵan. Jol jamylǵysyn tıisti deńgeı­de jóndep ustamaǵany úshin 7,4 myń laýazymdy jáne zań­dy tulǵa jaýapkershilikke tar­tylǵan. Bul derekter jol sapasyna qatysty memlekettik baqylaýdyń jetkiliksiz ekenin, al keı jaǵdaılarda merdigerler men jaýapty organdardyń nem­quraıly jaýapkershilikpen shek­telip otyrǵanyn kórsetedi», deı kele depýtat Úkimet tarapy­nan jol qurylysy men jańǵyr­tý ju­mystaryna qatysty baqy­laýdy túbegeıli kúsheıtý, ja­ýapty memlekettik organdar men merdiger uıymdardyń naqty ári derbes jaýapkershiligin bekitý asa ózekti ekenin jetkizdi. 

GRES qurylysy nege toqtap tur?

О́z kezeginde Edil Jańbyrshın energetıkalyq júıeniń qory eń tómengi shekke jetkenin aı­typ, birqatar qaladaǵy jylý elektr ortalyǵynyń qurylysy nelikten áli bastalmaǵanyn surady.

«El is júzinde «energetı­ka­lyq tyǵyryqqa» tireldi. Bul – es­­kir­gen tehnologııalar­men ju­mys isteıtin energetı­ka­lyq nysandar men ınfra­qurylymnyń ábden tozýyna jáne zamanaýı sheshimderdi qoldana otyryp, ýaqtyly jańǵyrtylmaýyna baılanysty. Mysaly, munaı-gaz sektoryn eseptemegende, elimizdegi kómir qory 33 mlrd tonnaǵa baǵa­lanady, bul tıimdi paıdalanǵan jaǵdaıda úsh ǵasyrǵa jetedi. Kórshilerimiz kómir otynymen jumys isteıtin ekologııalyq taza ári ıkemdi generasııany ıgerip úlgerdi. Al biz áli kúnge deıin zııandy ári tıimsiz eski tehnologııalardy jamap-jasqap ustap otyrýǵa májbúrmiz. Kókshetaý, Semeı jáne О́skemen qala­larynda jylý-elektr orta­lyq­tarynyń qurylysy osy ýaqytqa deıin qandaı sebeptermen bastalmaǵan? Ekibastuzdaǵy GRES-2-ni keńeıtý jobasynyń qazirgi mártebesi qandaı jáne GRES-3 qurylysyn bastaý qashan josparlanǵan? Kýrchatov qa­la­syndaǵy elektr stansa­syn ýaqtyly paıdalanýǵa berý úshin qandaı naqty sharalar qabyl­danyp jatyr?», dep Edil Jańbyrshın Premer-mınıstr­diń birinshi orynbasary Roman Sklıarǵa kómir salasyn jańǵyrtý týraly saýal joldady.

Al depýtat Abzal Quspan profılaktıkalyq is-sharalardy kóbirek júrgizýdi usynyp otyr. Májilis kýlýarynda ol «Qyz alyp qashý – sózsiz qylmys» dep kesip aıtty.

«Eger ekeýara kelisimmen júzege assa, onyń ózinde olar kámelet jasyna tolǵan azamat bolsa ǵana, árıne, bul qylmys bolmaıdy. Qalǵan jaǵdaıda, zorlyqpen jasalǵan árekettiń barlyǵy qylmys dep sanalady. Májbúrli túrde adamdy bir núkteden ekinshi núktege aparsa, «Adam urlaý» degen bappen sottalady. Ulttyq quryltaıda Memleket basshysy 21 jastaǵy Nuraı esimdi stýdenttiń qaza tabýyna qatysty pikir bildi­rip, bul qylmystyń qoǵamdy eleńdetken asa aýyr tragedııa ekenin atap ótti. Sondaı-aq birqatar tapsyrma júktedi. Negizi Prezıdent osy baǵyt­taǵy máseleni Atyraýda ótken Quryltaıda kóterip, qyz alyp qashý – qylmystyq qýdalaý qajet dep naqty tapsyrma berdi. Osyǵan baılanysty byltyr Qylmystyq kodekske birqatar jańa norma engizildi. Onyń ishinde stalkıng, nekege turý­ǵa májbúrleý sııaqty baptar bar. Keń aýqymda aqparattyq túsin­dirý, profılaktıkalyq jumys júrgizý kerek», dedi májilismen.